خبر کامل
هوشمندسازی آبیاری در همدان: افزایش ۲۰ درصدی بهره‌وری و کاهش مصرف آب
همدان پیشرو در هوشمندسازی آبیاری: گامی بلند به سوی کشاورزی پایدار
در سال‌های اخیر، با تشدید فشار بر منابع آبی ناشی از رشد جمعیت، گسترش کشاورزی و تغییرات اقلیمی، نیاز به رویکردهای نوین در مدیریت آب بیش از پیش احساس می‌شود. بخش کشاورزی، به عنوان بزرگترین مصرف‌کننده آب، مسئولیت سنگینی در حفظ این منابع حیاتی بر عهده دارد و دستیابی به این هدف بدون بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته و روش‌های نوین امکان‌پذیر نیست.
نقش حیاتی هوشمندسازی در آبیاری
هوشمندسازی سامانه‌های آبیاری به عنوان یکی از کارآمدترین راهکارها برای افزایش بهره‌وری و کاهش هدررفت آب مطرح شده است. این رویکرد، در صورت مدیریت صحیح هزینه‌ها و تأمین اعتبارات لازم، می‌تواند جایگزینی مناسب برای طرح‌های آبیاری نوین متداول باشد. سامانه‌های آبیاری سنتی اغلب به دلیل عدم توجه کشاورزان به برنامه‌ریزی دقیق، شرایط خاک و وضعیت آب‌وهوایی، منجر به مصرف بی‌رویه آب و کاهش کیفیت یا کمیت محصولات می‌شوند. در مقابل، روش‌های هوشمند آبیاری این خطاها را به حداقل می‌رسانند.
استفاده از فناوری‌های هوشمند نظیر حسگرهای رطوبت خاک، ایستگاه‌های هواشناسی، الگوریتم‌های پیش‌بینی و کنترل خودکار، امکان آبیاری دقیق، زمان‌بندی‌شده و متناسب با شرایط واقعی را فراهم می‌آورد. این تحول، منجر به صرفه‌جویی قابل توجه در مصرف آب، افزایش بهره‌وری، بهبود کیفیت محصولات، کاهش هزینه‌ها و پایداری بیشتر در بخش کشاورزی می‌شود. بنابراین، هوشمندسازی سامانه‌های آبیاری نه تنها پاسخی به بحران کم‌آبی است، بلکه گامی اساسی در جهت کشاورزی پایدار و ارتقای امنیت غذایی محسوب می‌شود.
گفت‌وگو با مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی همدان
در همین راستا، گفت‌وگویی با «امیرحسن ادریسیان»، مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی همدان، انجام شده است که جزئیات آن در ادامه آمده است.
وضعیت هوشمندسازی آبیاری در استان همدان
ادریسیان با اشاره به پیشرفت چشمگیر هوشمندسازی آبیاری در استان همدان طی سال‌های اخیر، اظهار داشت: «از سال ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی همدان با همکاری یک شرکت دانش‌بنیان، سامانه آبیاری هوشمند را در ۲۰۰ هکتار از مزارع پایلوت در ۱۰ شهرستان و برای انواع محصولات و سامانه‌های آبیاری اجرا کرده است.»
نتایج و ارزیابی طرح
وی افزود: «بر اساس ارزیابی مرکز تحقیقات کشاورزی استان همدان، اجرای این طرح با افزایش میزان تولید و کاهش مصرف آب، منجر به رشد بهره‌وری بیش از ۲۰ درصد شده است.»
عملکرد آبیاری هوشمند
مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی همدان در تشریح نحوه عملکرد آبیاری هوشمند بیان کرد: «این سیستم با استفاده از داده‌های هواشناسی، شرایط خاک مزرعه، نوع سیستم آبیاری، نوع محصول و سایر اطلاعات مزرعه، با تحلیل توسط هوش مصنوعی، بهترین برنامه آبیاری را به صورت ساده و کارآمد به کشاورز ارائه می‌دهد.»
وی همچنین خاطرنشان کرد که بهترین روش آبیاری هوشمندانه، آبیاری مکانیزه یا تمام اتوماتیک است که با نصب حسگرهای رطوبت در خاک، ایستگاه‌های هواشناسی در مزرعه و شیرهای اتوماتیک امکان‌پذیر است. با این حال، به دلیل هزینه‌های بالا و مشکلات اجرایی و نگهداری، توسعه گسترده آن در حال حاضر در کشور با چالش‌هایی روبروست.
برنامه‌های گسترش هوشمندسازی
ادریسیان از اختصاص بالاترین میزان اعتبار کشور به استان همدان برای هوشمندسازی سامانه‌های نوین آبیاری خبر داد و گفت: «در سال جاری، اعتباری برای هوشمندسازی ۱۰۰۰ هکتار به استان همدان اختصاص یافته است.»
میزان اراضی مجهز به سامانه‌های نوین
وی در خصوص وضعیت کنونی اراضی مجهز به سامانه‌های نوین آبیاری در استان همدان گفت: «مساحت اراضی کشاورزی آبی استان حدود ۲۸۰ هزار هکتار است و تاکنون ۱۶۵ هزار هکتار از این اراضی به سامانه‌های نوین آبیاری مجهز شده‌اند. این مساحت شامل ۱۳۶ هزار هکتار آبیاری بارانی، ۱۰ هزار و ۴۰۰ هکتار آبیاری قطره‌ای و ۱۸ هزار و ۶۰۰ هکتار سامانه‌های کم‌فشار است که معادل ۵۹ درصد اراضی کشاورزی آبی استان همدان را تشکیل می‌دهد.»
چالش‌های توسعه سامانه‌های نوین
ادریسیان دلایل عدم تجهیز بخش بزرگی از اراضی کشاورزی به سامانه‌های نوین آبیاری را برشمرد: «خرد بودن اراضی، وجود منابع آبی با دبی بالا و ساعت آبیاری پایین و در برخی موارد مسائل اجتماعی، از جمله موانع توسعه این سامانه‌ها بوده‌اند. همچنین، در برخی باغات به دلیل استفاده از منابع آبی سطحی و فصلی، خرد بودن اراضی و وجود درختان کهنسال، این موضوع مورد استقبال باغداران قرار نگرفته است.»
تفاوت راندمان آبیاری بارانی در نظریه و عمل
وی به تفاوت راندمان آبیاری بارانی در نظریه و عمل اشاره کرد: «راندمان آبیاری بارانی ۷۰ درصد اعلام می‌شود، اما در عمل به دلایل مختلف از جمله عدم توجه به برنامه آبیاری، تغییرات اقلیمی مانند افزایش دما و میزان تبخیر، و همچنین افزایش ساعت و سرعت باد، راندمان به میزان قابل توجهی کاهش می‌یابد.»
اقدامات برای رفع مشکل بهره‌برداری نادرست
برای کمک به کشاورزان در استفاده صحیح از سامانه‌های آبیاری، طرحی به نام «نظارت بر بهره‌برداری از سامانه‌های نوین آبیاری» در حال اجراست. ادریسیان توضیح داد: «این طرح توسط سه شرکت مشاور در ۱۰ شهرستان و در روستاها و مزارع مختلف در حال انجام است. در جریان این طرح، طی یک سال همراهی با کشاورز و در مراحل کاشت، داشت و برداشت، توصیه‌های لازم جهت افزایش راندمان آبیاری و همچنین بهبود کیفیت و کمیت محصول ارائه می‌شود.»
همچنین، بخش خصوصی فعال در زمینه توسعه سامانه‌های نوین آبیاری در قالب انجمن صنفی شرکت‌های آبیاری، زیر نظر سازمان نظام مهندسی کشاورزی فعالیت می‌کند. این انجمن با بیش از ۷۰ شرکت پیمانکار مجری و ۱۳ شرکت مشاور، با اشتغال بیش از ۲۰۰ نفر با مدارک دکترا، کارشناسی ارشد و کارشناسی در این حوزه فعال است.
استان همدان همچنین دارای هفت کارخانه تولید لوله و اتصالات و شش کارخانه تولید لوازم آبیاری بارانی و قطره‌ای است که با اشتغال بیش از ۷۰۰ نفر، محصولات خود را علاوه بر استان‌های دیگر، به کشورهای خارجی نیز صادر می‌کنند.
تسریع در اجرای طرح‌های نیمه‌تمام
مدیر آب و خاک جهاد کشاورزی همدان یکی از برنامه‌های اصلی این مدیریت را تعیین تکلیف طرح‌های نیمه‌تمام و سرعت‌بخشی به اجرای طرح‌های جدید عنوان کرد: «از سال ۱۴۰۳ عزم جدی برای تعیین تکلیف طرح‌های یاد شده آغاز شد و با برگزاری بیش از ۱۰۰ نشست کارشناسی و مدیریتی در سطح استان و شهرستان‌ها با بهره‌برداران و پیمانکاران، برای بهره‌برداری زودهنگام طرح‌ها اقدام شد. در نتیجه، امروز از ۷۶۰ طرح نیمه‌تمام، تنها ۱۹ عدد باقی مانده است.»
برنامه توسعه آبیاری نوین در سال جاری
ادریسیان از برنامه‌ریزی برای اجرای ۸۰۰ هکتار سامانه نوین آبیاری در سال ۱۴۰۵ خبر داد که مشروط به تأمین اعتبار است.
میزان یارانه‌های دولتی برای آبیاری
وی در خصوص یارانه‌های دولتی برای آبیاری در سال گذشته، ارقام زیر را اعلام کرد:
- آبیاری بارانی و کلاسیک: ۷۲۰ میلیون ریال در هر هکتار
- آبیاری قطره‌ای: ۱ میلیارد و ۲۰ میلیون ریال در هر هکتار
- آبیاری کم‌فشار: ۲۹۰ میلیون ریال
- ماشین‌های آبیاری: ۸۰۰ میلیون ریال
- آبیاری زیرسطحی: ۲ میلیارد ریال
دولت حدود ۵۰ درصد هزینه‌ها را در سامانه‌های بارانی و قطره‌ای و ۷۰ درصد هزینه‌ها را در سامانه کم‌فشار پرداخت کرده است.
توصیه به کشاورزان
ادریسیان در پایان به کشاورزان توصیه کرد: «با توجه به شرایط موجود و مسئولیت سنگین بخش کشاورزی جهت حفظ و توسعه امنیت غذایی و تولید پایدار، به کشاورزان توصیه می‌شود در حفظ منابع تولید (آب و خاک) اهتمام ویژه داشته باشند و نسبت به استفاده از سامانه‌های نوین آبیاری به عنوان بهترین روش حفظ منابع آبی موجود اقدام نمایند.»
آمار کلی کشاورزی استان همدان
وسعت اراضی کشاورزی استان همدان ۱ میلیون و ۱۴۹ هزار هکتار است که ۷۲۲ هزار و ۸۴۵ هکتار آن زیر کشت سالانه و دائمی و ۲۶۲ هزار و ۴۶۵ هکتار آن در آیش قرار دارد. تعداد بهره‌برداران و کشاورزان استان همدان ۱۱۵ هزار و ۱۶۵ نفر است. سطح زیر کشت اراضی کشاورزی استان همدان نیز ۶۳۸ هزار و ۸۰۲ هکتار است که ۱۸۶ هزار و ۸۰۲ هکتار آن آبی و ۴۵۵ هزار و ۱۲۰ هکتار آن کشت دیم است.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
