بومی‌سازی راهنمای جهانی مراقبت از مادر و نوزاد در تبریز: ارتقای سلامت پس از زایمان

طراحی و اجرای راهنمای بومی‌سازی شده

این مطالعه در دو بخش اصلی طراحی و اجرا شد. بخش نخست به بومی‌سازی راهنمای بالینی سازمان بهداشت جهانی اختصاص داشت. هدف از این بخش، تطبیق توصیه‌ها و استانداردهای جهانی با شرایط فرهنگی، اجتماعی و نظام سلامت ایران بود. در بخش دوم، این توصیه‌ها به شکل عملی در قالب یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل‌شده بر گروهی از مادران و نوزادان اجرا شد تا پیامدهای مادری و نوزادی به دقت مورد ارزیابی قرار گیرد.

راهنمای بومی‌سازی‌شده شامل ۶۶ توصیه بالینی در محورهای مراقبتی، پیشگیری، درمانی، آموزشی و ارتقای سیستم سلامت بود. از این تعداد، ۴۹ توصیه از سازمان جهانی بهداشت و ۱۷ توصیه از راهنمای بالینی NICE استخراج و متناسب‌سازی شده‌اند.

اهمیت انطباق جهانی با فرهنگ ایرانی

دکتر مژگان میرغفوروند، متخصص مامایی دانشگاه علوم پزشکی تبریز و یکی از پژوهشگران اصلی این طرح، بر ضرورت بومی‌سازی استانداردهای جهانی تأکید کرد. وی اظهار داشت: «راهنمای سازمان جهانی بهداشت اگرچه چارچوبی بسیار دقیق و علمی ارائه می‌کند، اما اجرای مؤثر آن نیازمند انطباق با واقعیت‌های فرهنگی و اجتماعی کشور است. هنگامی که توصیه‌های بین‌المللی با شرایط داخلی سازگار شوند، اثربخشی مراقبت‌ها به شکل چشمگیری افزایش خواهد یافت.»

نتایج این مطالعه به‌روشنی نشان داد که ارائه مراقبت‌های ساختارمند و مبتنی بر راهنماهای بالینی، باعث ارتقای درک مادران نسبت به اهمیت تغذیه با شیر مادر و مراقبت‌های پس از زایمان شد. مادران شرکت‌کننده رضایت بیشتری از آموزش‌های دریافت‌شده داشتند و درک بهتری از نقش خود در سلامت نوزاد و خانواده پیدا کردند.

این راهنمای بومی‌سازی‌شده اکنون ابزاری ارزشمند برای تصمیم‌سازان حوزه سلامت کشور است و می‌تواند پایه‌گذار سیاست‌هایی برای استانداردسازی خدمات پس از زایمان، کاهش عوارض مادری و ارتقای تجربه مادران باشد. اجرای کامل این توصیه‌ها مستلزم همکاری میان کادر درمانی، سیاست‌گذاران و نهادهای آموزشی است تا سلامت مادر و نوزاد به عنوان یک مجموعه‌ی به‌هم‌پیوسته مورد توجه قرار گیرد.

خوشایندسازی دوره پس از زایمان: نیاز به برنامه ملی

دکتر لیلا عبدلی نجمی، متخصص مامایی دانشگاه علوم پزشکی تبریز و از دیگر پژوهشگران این طرح، دوران پس از زایمان را یکی از دوره‌های حساس زندگی مادران دانست که نیازمند مراقبت‌های جامع جسمی، روانی و آموزشی است. وی بیان کرد: «خوشایندسازی این دوره، تنها به معنای رفاه اولیه نیست، بلکه هدف آن ایجاد احساس امنیت، توانمندی و رضایت از تجربه زایمان است.»

در اجرای عملی راهنمای بومی‌شده، تأکید زیادی بر آموزش مادران صورت گرفت. این آموزش‌ها شامل:

• شیردهی صحیح
• مراقبت از نوزاد
• روش‌های پیشگیری از بارداری
• ارتقای سلامت روان

این رویکرد باعث شد مادران نه‌تنها از نظر جسمی، بلکه از نظر روحی نیز آمادگی بیشتری برای پذیرش مسئولیت‌های پس از زایمان داشته باشند.

دکتر عبدلی نجمی در پایان تأکید کرد: «نتایج این پژوهش نشان‌دهنده‌ اهمیت اجرای راهنمای بومی‌شده در سطح ملی است. با اجرایی شدن کامل توصیه‌های آن، می‌توان امیدوار بود که کیفیت مراقبت‌های پس از زایمان در کشور به سطح مطلوب جهانی برسد. این برنامه باید به عنوان یک استراتژی درمانی ملی در دستور کار سیاست‌گذاران حوزه سلامت قرار گیرد تا گامی مؤثر در جهت ارتقای سلامت مادران و نوزادان ایرانی برداشته شود.»

این تحقیق، که جزئیات کامل آن در مقاله‌ای با شناسه https://doi.org/10.1186/s12913-024-11026-8 منتشر شده است، نتایج مهمی را در زمینه ارتقای کیفیت مراقبت‌های پس از زایمان، تداوم تغذیه با شیر مادر و بهبود رضایت مادران از خدمات آموزشی و بالینی ارائه‌شده نشان می‌دهد. این یافته‌ها می‌توانند مبنایی علمی و کاربردی برای اصلاح سیاست‌های ملی سلامت مادر و نوزاد در ایران، طراحی بسته‌های آموزشی کارآمد برای ماماها و تیم‌های مراقبتی، و ارتقای استانداردهای مراقبت مبتنی بر شواهد در مراکز درمانی کشور باشند.