فعالیت غیرقانونی معادن در منطقه باستانی تیمره گلپایگان و تهدید سنگ‌نگاره‌ها

تهدید معادن و تلاش برای حفاظت

رسول نجفی، دبیر انجمن دوستداران سنگ‌نگاره‌های تیمره، با اشاره به حساسیت بالای این منطقه و پیگیری‌های مستمر مردم و مسئولان محلی برای حفاظت از آن، اظهار داشت: طی سالیان گذشته، منطقه تیمره به دلیل وجود سنگ‌نگاره‌های چند هزار ساله، به عنوان منطقه‌ای حساس و ممنوعه اعلام شده و بارها بر عدم هرگونه فعالیت معدنی در این محدوده تأکید شده است.

وی افزود: از سال ۱۴۰۱، با پیگیری‌های متعدد، سه معدن از چهار معدن فعال در منطقه تعطیل شدند و تنها یک معدن در فاصله‌ای دورتر باقی ماند. اما در آبان ۱۴۰۴، برخی بهره‌برداران معدنی مجدداً درخواست تمدید پروانه داده و تلاش کردند فعالیت‌های خود را از سر بگیرند.

فعالیت غیرقانونی و تخریب محیط زیست

نجفی ادامه داد: در ماه‌های اخیر، متوجه شدیم همان معدن باقی‌مانده بدون دریافت مجوز جدید، فعالیت خود را آغاز کرده است. این اقدام در حالی صورت گرفت که پرونده آن معدن در گذشته مختومه اعلام شده بود. ما مخالفت رسمی خود را از طریق انجمن دوستداران سنگ‌نگاره‌های تیمره ثبت کردیم و اداره میراث فرهنگی گلپایگان نیز در این روند همراه بود.

دبیر انجمن دوستداران سنگ‌نگاره‌های تیمره گفت: بهره‌بردار معدن در یکی از جلسات با میراث فرهنگی، گروهی از فعالان را به محل برده و بخشی از کوه را که قبلاً دچار تخریب شده بود، نشان داده است. در آن محل، بخش‌هایی از کوه تا عمق ۷۰ تا ۸۰ متر برداشت شده بود و این وضعیت علاوه بر تخریب زیستگاه‌ها، خطرات جدی برای محیط زیست و جانوران ایجاد کرده بود.

به گفته نجفی، بهره‌بردار درخواست کرده بود که اجازه داده شود برداشت این بخش را کامل کند تا به ادعای خودش، منطقه را پس از این اقدام به حالت قبل برگرداند. وی همچنین با بیان اینکه بخشی از منطقه مورد بازدید فراتر از محدوده اعلام شده اولیه بوده، افزود: وقتی به محل رسیدیم، دیدیم معدن‌کاران از نقاط جدیدی برداشت کرده‌اند و هنگام اعتراض ما و رئیس میراث فرهنگی گلپایگان، برخی کارگران معدن برخورد تنش‌آمیزی داشتند.

فاصله اندک تا میراث باستانی و حفاری‌های غیرمجاز

نجفی تأکید کرد: درخواست ما این است که پرونده فعالیت معدنی در این محدوده بسته بماند، زیرا هرگونه برداشت جدید می‌تواند به سنگ‌نگاره‌های ارزشمند تیمره آسیب‌های غیرقابل جبران وارد کند. این فعال میراث فرهنگی موضوع را به دادستان شهرستان گلپایگان اطلاع داده و همکاری خوبی در این زمینه آغاز شده است.

وی با اشاره به فاصله کم معدن تا سنگ‌نگاره‌ها و کتیبه‌های چند هزار ساله تیمره، بیان کرد: بر اساس مشاهدات و مستندات موجود، این معدن حدود ۲۰ متر از سنگ‌نگاره‌ها فاصله دارد، در حالی که این منطقه با توجه به ارزش تاریخی‌اش، باید کاملاً قرمز اعلام شده و هرگونه فعالیتی در حریم و عرصه آن ممنوع باشد.

نجفی افزود: علاوه بر سنگ‌نگاره‌ها، محدوده تیمره شامل هزاران هکتار دره و کوه است که در آن قبرستان‌های تاریخی و آثار باستانی دیگری نیز وجود دارد. متأسفانه حفاری‌های غیرمجاز، چه توسط افراد سودجو و چه احتمالا با دخالت معدن‌کاران، قبرستان‌های تاریخی منطقه را نیز تخریب کرده است. این موضوع نشان می‌دهد که در مناطقی که معدن فعال است، به دلیل تسلط و حضور فیزیکی، احتمال سوءاستفاده‌های بیشتر نیز افزایش می‌یابد.

کمبود امکانات و تداوم تهدید

دبیر انجمن دوستداران سنگ‌نگاره‌های تیمره همچنین به افزایش قابل توجه فعالیت‌های حفاری غیرمجاز و گنج‌یابی در سراسر کشور، به ویژه در گلپایگان، اشاره کرد و گفت: به دلیل وضعیت اقتصادی، این پدیده شدت یافته و در مدت اخیر، شاهد افزایش ملموس آن در مناطق باستانی بوده‌ایم. این در حالی است که اداره میراث فرهنگی گلپایگان با کمبود امکانات جدی مواجه است؛ به طوری که رئیس اداره حتی خودروی سازمانی ندارد و پیگیری‌ها برای تأمین حداقل امکانات اولیه مانند خودرو، با کندی پیش می‌رود.

نجفی خاطرنشان کرد: هرچند با پیگیری‌های ما و افزایش حساسیت‌ها، فعالیت معدن‌کاران در روزهای اخیر تا حدی متوقف شده است، اما این تحرکات ادامه دارد و این موضوع نشان می‌دهد که سودجویان حتی در شرایط جنگی در پی فرصت هستند و باید نظارت‌ها و اقدامات حفاظتی به طور جدی ادامه یابد.

معرفی منطقه تیمره

سنگ‌نگاره‌های گلپایگان آثاری متعلق به پیش از تاریخ هستند و در سال‌های اخیر در برخی نقاط به دلیل عملیات معدن‌کاوی و نبود نظارت کافی تهدید و دچار تخریب شده‌اند.

منطقه تیمره به درازای رودخانه «اناربار» و از منطقه قلعه ابراهیم شهرستان خوانسار در بالادست سد قدیم گلپایگان تا مناطق غربی استان گلپایگان گسترده است و پراکندگی سنگ‌نگاره‌ها در آن بسیار زیاد است. این سنگ‌نگاره‌ها در بسیاری از قسمت‌های گلپایگان وجود دارند، اما متمرکزترین و جامع‌ترین این مناطق، تپه غرقاب است که در آن معادن پیشتر فعال بوده‌اند.

نقوش غرقاب شامل انواع و اقسام نقوش حیوانات اعم از گرگ، پلنگ، بز، کل و میش و حیات وحش منطقه گلپایگان است. در این منطقه نقوش آیینی، انسانی و همچنین تعدادی کتیبه وجود دارد.