اینترنت پرو: افزایش ۲ تا ۳ برابری قیمت و ابهامات یک بازار ۶۰ همتی

شوک قیمت: هر گیگابایت ۴۰ هزار تومان در نقطه شروع

بر اساس اطلاعات موجود، بسته ۵۰ گیگابایتی اینترنت پرو با قیمتی در حدود ۲ میلیون تومان عرضه خواهد شد که معادل ۴۰ هزار تومان به ازای هر گیگابایت است. این در حالی است که پیش از این، قیمت هر گیگابایت اینترنت همراه در ایران بین ۱۱ تا ۱۹ هزار تومان قرار داشت. به این ترتیب، اینترنت پرو با نرخی دست‌کم ۲ تا ۳ برابر بالاتر از قیمت پیشین وارد بازار شده که در شرایط کاهش قدرت خرید خانوار، معنای متفاوتی پیدا می‌کند.

سقف مصرف روزانه ۵ گیگابایت و تحمیل هزینه‌های گزاف

مسئله تنها به قیمت محدود نمی‌شود. سقف مصرف روزانه ۵ گیگابایت، اگرچه در نگاه نخست قابل‌قبول به نظر می‌رسد، اما کاربران حرفه‌ای یا حتی مصرف‌کنندگان عادی را به خرید مکرر بسته‌ها وادار می‌کند. اگر یک کاربر بخواهد از همین سقف روزانه به‌طور کامل استفاده کند، مصرف ماهانه او به حدود ۱۵۰ گیگابایت خواهد رسید که معادل ۳ بسته ۵۰ گیگابایتی و هزینه‌ای در حدود ۶ میلیون تومان در ماه را به او تحمیل می‌کند. بدین ترتیب، اینترنت به‌تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از اقلام پرهزینه سبد مصرفی خانوار است.

تولد یک بازار بزرگ دیجیتال: ۶۰ همت در ماه

این ارقام زمانی وزن واقعی خود را نشان می‌دهند که در مقیاس کلان بررسی شوند. بر اساس اظهارات رسمی وزیر ارتباطات، حدود ۱۰ میلیون نفر در ایران به‌طور مستقیم به اینترنت پایدار برای فعالیت‌های شغلی، آموزشی یا اقتصادی خود وابسته‌اند. اگر تنها همین گروه به استفاده از اینترنت پرو روی بیاورند، حاصل‌ضرب هزینه ماهانه هر کاربر در تعداد کاربران، به رقمی در حدود ۶۰ هزار میلیارد تومان در ماه می‌رسد؛ یعنی بازاری ۶۰ همتی که در صورت تحقق، یکی از بزرگ‌ترین گردش‌های مالی در حوزه خدمات دیجیتال کشور را شکل خواهد داد.

پرسش اساسی همچنان بی‌پاسخ باقی مانده است: این گردش مالی عظیم کجا می‌رود و چه سهمی به اپراتورها، نهادهای بالادستی یا سایر بازیگران می‌رسد؟

هزینه‌های پنهان: فیلترشکن هم پولی است

ابهام زمانی جدی‌تر می‌شود که به هزینه‌های پنهان دسترسی به اینترنت توجه کنیم. بسیاری از کاربران برای دسترسی به خدمات و پلتفرم‌های جهانی، ناگزیر به استفاده از فیلترشکن هستند؛ ابزاری که خود هزینه‌ای جداگانه دارد. برآوردها نشان می‌دهد که هزینه استفاده از این خدمات می‌تواند بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ تومان به ازای هر گیگابایت متغیر باشد. به این ترتیب، کاربران در عمل با دو لایه هزینه مواجه‌اند: نخست برای خرید اینترنت پرو و دوم برای امکان استفاده از همان اینترنت، که هزینه واقعی دسترسی را فراتر از تعرفه‌ها می‌برد.

۵ گیگابایت در روز: محدودیت‌های زندگی آنلاین

مفهوم «۵ گیگابایت در روز» در زیست دیجیتال امروز، کارکردی به‌مراتب محدودتر از آنچه به نظر می‌رسد، دارد. برای مثال:

• یک تماس تصویری با کیفیت معمولی، در هر ساعت حدود ۷۰۰ مگابایت مصرف دارد؛ یعنی ۵ گیگابایت تنها کفاف ۷ تا ۸ ساعت تماس را می‌دهد.
• تماشای محتوای ویدیویی با کیفیت متوسط به‌طور میانگین حدود یک گیگابایت در ساعت مصرف دارد؛ بنابراین کل سهمیه روزانه به حدود ۵ ساعت تماشا محدود می‌شود.
• به‌روزرسانی یک سیستم‌عامل یا نرم‌افزار، که اغلب بین ۳ تا ۵ گیگابایت حجم دارد، می‌تواند به‌تنهایی تمام این سقف را مصرف کند.

این محدودیت‌ها کاربر را ناچار می‌کند میان نیازهای مختلف خود، دست به انتخاب بزند و زندگی آنلاین خود را زیر سقف ۵ گیگابایت مدیریت کند.

اینترنت: از زیرساخت عمومی تا کالای طبقاتی

این روند، در نهایت به پرسشی فراتر از اعداد و تعرفه‌ها می‌رسد: جایگاه اینترنت در سیاست‌گذاری عمومی چیست؟ اگر اینترنت همچنان به‌عنوان یک زیرساخت پایه و نزدیک به حقوق شهروندی در نظر گرفته شود، آنچه امروز در قالب اینترنت پرو در حال وقوع است، می‌تواند به‌عنوان فاصله گرفتن از این رویکرد تلقی شود؛ فاصله‌ای که در آن، دسترسی آزاد جای خود را به دسترسی مبتنی بر توان پرداخت می‌دهد. اما اگر اینترنت به‌عنوان یک کالای صرفاً اقتصادی دیده شود، شکل‌گیری بازاری با چنین ابعاد مالی، بدون شفافیت در سازوکار توزیع درآمد، خود به مسئله‌ای مستقل تبدیل خواهد شد.

بازار پرسود، شفافیت صفر؟

اینترنت پرو را می‌توان در نقطه تلاقی این دو نگاه دید: از یک‌سو، بازاری بزرگ و بالقوه سودآور که می‌تواند گردش مالی ده‌ها همتی ایجاد کند و از سوی دیگر، خدمتی پرهزینه و محدود که هنوز کارایی و کیفیت آن برای کاربران روشن نیست. در چنین شرایطی، آنچه بیش از هر چیز اهمیت پیدا می‌کند، شفافیت در اعداد، سازوکارها و اهداف است؛ شفافیتی که در غیاب آن، حتی بزرگ‌ترین بازارها نیز با تردید و بی‌اعتمادی همراه خواهند بود.