تحول در کشاورزی دیم ایلام: راهکارهای افزایش عملکرد و امنیت غذایی

کشاورزی دیم: ستون امنیت غذایی و شکاف عملکردی

آرمیون کشاورزی دیم را «ستون امنیت غذایی کشور» توصیف کرد و یادآور شد که در سال زراعی گذشته، کشاورزان ۸۵ درصد امنیت غذایی کشور را تامین کرده‌اند. این دستاورد حاصل برنامه‌ریزی دقیق وزارت جهاد کشاورزی و تلاش‌های بی‌وقفه سازمان‌های تخصصی است.

با این حال، وی به یک تناقض مهم اشاره کرد: «با وجود اینکه ۴۵ تا ۵۰ درصد سطح زیرکشت کشور به پنج گروه محصول دیم (غلات، حبوبات، دانه‌های روغنی، گیاهان علوفه‌ای و گیاهان دارویی) اختصاص دارد، سهم این محصولات از امنیت غذایی تنها حدود ۱۰ درصد است.» این شکاف بزرگ نشان‌دهنده فاصله چشمگیر میان ظرفیت بالقوه و عملکرد واقعی است.

عوامل ایجاد شکاف عملکردی در دیمزارها

آرمیون عوامل متعددی را در ایجاد این فاصله دخیل دانست که شامل موارد زیر است:

• غلبه کشت تک‌محصولی غلات و نبود تناوب صحیح
• ضعف کیفیت خاک‌ها و مدیریت نامناسب بقایا
• تراکم تردد ادوات و برگردان مکرر خاک
• بهره‌وری پایین از بارندگی‌ها و نهاده‌ها
• مدیریت نامناسب تغذیه گیاهی
• تغییر اقلیم و طغیان آفات و بیماری‌های دیم
• محدودیت سرمایه‌گذاری و نفوذ کم فناوری‌های جدید

وی تاکید کرد که هرچند چالش‌ها قابل توجه هستند، اما شکاف عملکردی بین مزارع تحقیقاتی و کشاورزان پیشرو با متوسط منطقه بسیار زیاد است که نشان می‌دهد با توانمندسازی و مهارت‌ورزی می‌توان جهش عملکردی ایجاد کرد.

مزارع الگویی: مسیر طلایی انتقال دانش

آرمیون ایجاد مزارع الگویی را «مسیر طلایی انتقال یافته‌های تحقیقاتی» دانست. او اظهار داشت که مزارع الگویی، پایگاه‌های نوآوری و مشارکت کشاورزان پیشرو، بهترین ابزار برای انتقال دانش فنی، فناوری‌های حفاظتی، مکانیزاسیون و روش‌های نوین تغذیه و مبارزه مکانیکی با علف‌های هرز هستند.

«آموزش مزرعه‌محور با رویکرد مسئله‌محوری باید به یک اصل در سیاست‌گذاری بخش کشاورزی تبدیل شود.»

چالش‌ها و راهکارهای توسعه کشت نخود در ایلام

محقق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی ایلام به نقش مهم نخود در تغذیه انسانی و ارزش افزوده بالای آن اشاره کرد. در استان ایلام، در برابر حدود ۱۷۰ هزار هکتار سطح زیرکشت گندم و جو، تنها ۷ هزار هکتار به نخود و عدس اختصاص دارد که نشان‌دهنده ضعف تناوب زراعی است.

محدودیت‌های کشت نخود دیم:

• کشت سنتی و انجام عملیات در قطعات کوچک
• رقابت شدید نخود با علف‌های هرز
• شیوع بیماری‌های برق‌زدگی و فوزاریوم
• هزینه بالای کارگری در مزارع بزرگ
• کمبود فناوری‌های برداشت مکانیزه
• آگاهی فنی ناکافی در برخی مناطق

راهکارهای تحول کشت نخود پاییزه:

آرمیون راهکار اصلی را «مکانیزه‌کردن همه مراحل تولید» دانست و موارد زیر را تشریح کرد:

• کاشت با فاصله ردیف ۵۰ تا ۷۵ سانتی‌متر
• استفاده از سیستم کشاورزی حفاظتی (کم‌خاک‌ورزی یا کشت مستقیم)
• کنترل مکانیکی علف‌های هرز با کولتیواتور
• برداشت مکانیزه با کمباین‌های مجهز به هد مخصوص یا کمباین‌های معمولی اصلاح‌شده
• توسعه بازار و قراردادهای فروش از طریق تعاونی‌های تولید
• معرفی ارقام جدید و اصلاح‌شده مقاوم به برق‌زدگی و فوزاریوم و ارقام با ارتفاع مناسب برای برداشت مکانیزه

وی تاکید کرد که با تجهیز تولیدکنندگان به فناوری، ارقام اصلاحی، تغذیه هوشمند و روش‌های حفاظتی، می‌توان عملکرد نخود دیم را در استان چند برابر کرد و آینده کشاورزی پایدار در دیمزارهای ایلام به همین تغییرات بنیادین وابسته است.