روز جهانی مالکیت فکری ۲۰۲۶: تاکید بر نوآوری و تجاری‌سازی در ورزش و تندرستی

روز جهانی مالکیت فکری سال ۲۰۲۶ با شعار «مالکیت فکری و ورزش: خلق ارزش برای آینده‌ای بهتر» در تاریخ ۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۲۶ آوریل ۲۰۲۶) در ایران گرامی داشته شد. این مراسم با هدف تاکید بر اهمیت حمایت از حقوق مالکیت فکری در اختراعات، طرح‌های صنعتی، برندها و نوآوری‌های حوزه ورزش و تندرستی برگزار گردید. در این آیین، مقامات ارشد سازمان ثبت اسناد و املاک کشور و پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی، به همراه جمعی از مخترعان، طراحان، نوآوران، داوران و شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در این حوزه حضور داشتند.

سخنرانی رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور: کاهش فاصله اظهارنامه تا ثبت اختراع

حسن بابایی، رئیس سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، در این مراسم ضمن اشاره به نقش سازمان ثبت به عنوان مرجع ملی مالکیت فکری، به دستاوردهای اخیر در این حوزه پرداخت. وی با افتخار از حضور مخترعان نوجوان ۱۳ تا ۱۶ ساله یاد کرد و بر لزوم حمایت از نسل جدید نوآوران تاکید ورزید.

• آمار ثبت در سال ۱۴۰۴:
• بیش از ۱۰۹۹۶ اظهارنامه اختراع داخلی و ۱۸۸ اختراع بین‌المللی.
• ۲۶۱۴۰ فقره ثبت علامت تجاری داخلی.
• ۵۴۴۸ اظهارنامه طرح صنعتی.

بابایی اشاره کرد که سازمان جهانی مالکیت فکری (وایپو) همواره ایران را جزو کشورهای پیشرو در این زمینه معرفی کرده است. ایران تاکنون به ۱۱ کنوانسیون بین‌المللی از جمله کنوانسیون استراسبورگ ملحق شده و الحاق به کنوانسیون‌های مهم وین و ژنو در حوزه طرح‌های صنعتی بین‌المللی نیز در دستور کار قرار دارد.

چالش‌ها و راهکارها در مسیر ثبت و تجاری‌سازی

رئیس سازمان ثبت بر کاهش فاصله میان اظهارنامه‌های ثبت‌شده و اختراعات نهایی تاکید کرد و این فاصله را نشانه‌ای از ضرورت ایجاد فرصت‌های بیشتر برای دفاع مخترعان و کاهش ریسک رد پرونده‌ها دانست. او همچنین پیشنهاد تشکیل کارگروه مشترک میان دستگاه‌های اجرایی، قضایی و تقنینی برای حمایت از مخترعان را مطرح کرد و افزود که استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و خود مخترعان به عنوان کارگزاران ارزیابی می‌تواند به بهبود فرآیندها کمک کند.

«در کنار ثبت اختراع، باید مسیر تجاری‌سازی و ورود ایده‌ها به بازار نیز تقویت شود، چرا که تجاری‌سازی نقش مهمی در ایجاد اشتغال و ارزآوری دارد. مخترعان باید بتوانند در کنار ثبت اختراع، از مسیرهای ثبت علامت تجاری و طرح صنعتی نیز بهره‌مند شوند.»

وی در پایان از برنامه‌ریزی برای برگزاری دوره‌های آموزشی فصلی و کارگاه‌های تخصصی و همچنین توسعه اطلاع‌رسانی با همکاری رسانه ملی خبر داد و ابراز امیدواری کرد که ایران با بهره‌گیری از ظرفیت جوانان و دانشگاهیان، جایگاه برتری در شاخص‌های جهانی مالکیت فکری کسب کند.

مرکز مالکیت معنوی: از دارایی‌های فکری تا ثروت‌آفرینی

سیامک اسلامی، رئیس مرکز مالکیت معنوی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، در سخنرانی خود به تبیین جایگاه دارایی‌های فکری به عنوان «اموال ناملموس» پرداخت. این دارایی‌ها می‌توانند در قالب آثار هنری (فیلم، موسیقی، ادبیات) یا مالکیت صنعتی (اختراعات، طرح‌های صنعتی، علائم تجاری) تجلی یابند.

پیشینه تاریخی و آمار عملکرد

اسلامی با اشاره به پیشینه ۱۰۱ ساله قانون مالکیت فکری در ایران (مصوب ۱۳۰۴)، بر ریشه‌دار بودن ثبت و حمایت حقوقی از دارایی‌های فکری در کشور تاکید کرد. او هدف نهایی را تبدیل ایده‌ها به دارایی‌های مادی و تجاری‌سازی آن‌ها دانست و از رویکردهای گذشته که بسیاری از اختراعات در حد تولید محتوا باقی می‌ماندند، انتقاد کرد. وی افزود که قانون جدید حمایت از مالکیت صنعتی (مصوب ۱۴۰۳) از سال ۱۴۰۶ به طور کامل اجرایی خواهد شد تا فرآیندها تسهیل و تجاری‌سازی تقویت شود.

آمار عملکرد مرکز مالکیت معنوی در سال ۱۴۰۴:

اسلامی با استناد به گزارش شاخص‌های جهانی نوآوری مالکیت فکری در سال ۲۰۲۵، به رشد سهم دارایی‌های فکری از تولید ناخالص داخلی جهان به بیش از ۱۱ درصد (۷۶۰۰ میلیارد دلار) اشاره کرد و بر لزوم افزایش سهم ایران از این بازار تاکید ورزید. وی همچنین به اهمیت همکاری با بخش خصوصی و ظرفیت‌های کشور در حوزه نشانه‌های جغرافیایی (مانند زعفران و پسته) برای برندسازی جهانی اشاره کرد.

جایگاه ایران در شاخص نوآوری جهانی ۲۰۲۵

• ثبت علامت تجاری: رتبه دوم جهانی
• اختراعات (بر مبنای سرانه): رتبه چهاردهم جهانی
• طرح‌های صنعتی: رتبه چهاردهم جهانی

رئیس مرکز مالکیت معنوی به مصادیق مالکیت فکری در ورزش اشاره کرد و گفت: تاکنون ۱۳۶ طرح صنعتی ورزشی، بیش از ۱۱۱۸۰ علامت تجاری ورزشی و ۲۴۸ اختراع ورزشی در کشور ثبت شده است.

معاون راهبردی سازمان ثبت: جذب ۳۰۰ نیروی جدید

پژمان پروین، معاون راهبردی توسعه مدیریت و منابع سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، بر نقش حیاتی جوانان در آینده کشور و حمایت عملی سازمان از مخترعان تاکید کرد. وی تسهیل فرآیندهای اداری و کاهش زمان ثبت اختراعات را ضروری دانست تا از دلسردی نخبگان جلوگیری شود.

«با گسترش علوم و فناوری، مفهوم مالکیت از دارایی‌های مادی فراتر رفته و دارایی‌های فکری را نیز در بر گرفته است؛ به گونه‌ای که در بسیاری موارد اهمیت این دارایی‌ها حتی بیش از اموال مادی است.»

پروین با اشاره به تعاملات بین‌المللی مرکز مالکیت معنوی با سازمان جهانی مالکیت فکری (وایپو)، از برنامه‌ریزی برای تقویت منابع انسانی در این حوزه خبر داد. در راستای اجرای قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب ۱۴۰۳، جذب نیروی انسانی تا سقف ۳۰۰ نفر در دستور کار قرار دارد.

رئیس پژوهشگاه تربیت بدنی: رشد ۷.۶ درصدی اختراعات ورزشی

فریبا محمدی، رئیس پژوهشگاه تربیت بدنی و علوم ورزشی، با ابراز خرسندی از حضور نوجوانان و جوانان مخترع، ورزش را صنعتی دانش‌بنیان و نوآورانه مبتنی بر مالکیت فکری دانست. پژوهشگاه تربیت بدنی از سال ۱۳۹۲ مسئولیت ارزیابی اظهارنامه‌های ثبت اختراع ورزشی را بر عهده دارد.

آمار و روند جهانی نوآوری ورزشی

• از سال ۱۳۹۲، حدود ۹۷۲ اظهارنامه ثبت اختراع ورزشی بررسی شده است.
• ۶۳ درصد این اظهارنامه‌ها در حوزه ورزش همگانی و سلامت عمومی بوده است.
• حدود ۳۰ درصد پذیرفته و ۷۰ درصد رد شده‌اند.

محمدی با استناد به گزارش سازمان بین‌المللی مالکیت فکری، به رشد ۷.۶ درصدی اختراعات ورزشی در جهان در سال ۲۰۲۵ اشاره کرد، در حالی که رشد کلی اختراعات حدود ۴ درصد بوده است. این موضوع نشان‌دهنده رشد دو برابری نوآوری در ورزش نسبت به میانگین جهانی است. وی افزود که در سطح جهانی، تمرکز نوآوری‌های ورزشی بر فناوری‌های هوشمند، سنسورها، تجهیزات پوشیدنی، تحلیل داده‌های عملکرد، هوش مصنوعی، مواد پیشرفته و ورزش‌های دیجیتال است.

چالش‌های داخلی و راهکارهای پیش رو

رئیس پژوهشگاه تربیت بدنی اظهار داشت که در ایران، تمرکز اختراعات بیشتر بر تجهیزات فیزیکی و کاربردهای عمومی است که نشان‌دهنده فاصله با روندهای جهانی، به ویژه در حوزه فناوری‌های داده‌محور و نوآوری‌های عمیق است. چالش‌های موجود شامل ضعف در نوآوری‌های عمیق، محدود بودن تنوع حوزه‌ها و مشکلات تجاری‌سازی است.

برای رفع این چالش‌ها، نیاز به تحول در سیاست‌گذاری‌ها، ارتقای سواد مالکیت فکری، آموزش دقیق مفاهیم و هدایت پژوهش‌ها به سمت فناوری‌های نوین وجود دارد. محمدی از برگزاری رویدادهایی مانند نخستین المپیاد ورزش‌های فناورانه و برنامه «از ایده تا کسب‌وکار در ورزش» خبر داد.

«نوآوری در ورزش دیگر به ساخت یک دستگاه محدود نمی‌شود، بلکه در قالب اکوسیستم‌های هوشمند مبتنی بر داده و فناوری معنا پیدا می‌کند. برای حضور مؤثر در رقابت‌های جهانی، باید به سمت نوآوری‌های عمیق، مسئله‌محور و قابل تجاری‌سازی حرکت کرد.»

در پایان این مراسم، از برگزیدگان حوزه مالکیت فکری در بخش ورزش و تندرستی، شامل مخترعان نوجوان (۱۳ تا ۱۸ سال)، مدال‌آوران فدراسیون بین‌المللی مخترعان، مخترعان حوزه ورزش و تندرستی، طراحان ورزشی و داوران ثبت اختراع در حوزه ورزش تجلیل به عمل آمد.