پیامدهای ویرانگر جنگ ایران بر کشورهای در حال توسعه: هشدار فایننشال‌تایمز

پیامدهای سه‌گانه بحران خاورمیانه بر کشورهای فقیر

بحران خاورمیانه برای کشورهای فقیر، یک زخم سه‌گانه محسوب می‌شود که زندگی میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار داده است:

• کمبود انرژی: رقابت بر سر منابع محدود نفت و گاز در بازارهای جهانی برای واردکنندگان خالص انرژی دشوارتر شده است. بسیاری از این کشورها فاقد جایگزین‌های تجدیدپذیر هستند و کمبود سوخت از اتیوپی تا تووالو در حال گسترش است.
• اختلال در تامین غذا و کود: با عبور یک‌سوم تجارت دریایی جهان از تنگه هرمز، خطر سوءتغذیه در کشورهایی که محصولات کشاورزی‌شان از شوک‌های اقلیمی آسیب دیده، افزایش می‌یابد. سازمان ملل متحد برآورد کرده که در صورت تداوم جنگ تا ماه ژوئن، ۴۵ میلیون نفر دیگر در معرض گرسنگی حاد قرار خواهند گرفت.
• کاهش حواله‌های کارگران خارجی: کارگران خارجی شاغل در خلیج فارس سالانه بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار به کشورهای خود ارسال می‌کنند. بازگشت مهاجران به دلیل عدم قطعیت اقتصادی در منطقه، می‌تواند به کاهش شدید این حواله‌ها منجر شود. کشورهایی نظیر بنگلادش، مصر و فیلیپین به این کاهش حساسیت بالایی دارند.

آثار اقتصادی جنگ و پیش‌بینی‌های صندوق بین‌المللی پول

پیش‌بینی‌های اقتصادی به‌روز شده صندوق بین‌المللی پول در ماه جاری، آثار نامتناسب جنگ بر کشورهای فقیر را تایید می‌کند. این صندوق پیش‌بینی خود درباره رشد اقتصادی کشورهای نوظهور و در حال توسعه را امسال ۰.۳ درصد کاهش داده است، در حالی که چشم‌انداز اقتصادهای پیشرفته دست‌نخورده باقی مانده است. رئیس بخش توسعه سازمان ملل متحد هفته گذشته هشدار داد که حتی با توقف فوری جنگ، بیش از ۳۰ میلیون نفر به دلیل پیامدهای آن به فقر باز خواهند گشت.

چالش‌های سیاست‌گذاران و نیاز به حمایت بین‌المللی

هرچه جنگ طولانی‌تر شود، پیامدهای اقتصادی و انسانی آن عمیق‌تر خواهد بود. سیاست‌گذاران کشورهای در حال توسعه تنها می‌توانند از ذخایر اندک خود استفاده کنند و تعداد کمی از کشورها فضای مالی کافی برای حمایت از خانوارها در برابر کمبود غذا و سوخت را دارند. بیش از یک‌سوم کشورهای جنوب صحرای آفریقا در معرض خطر بالای بدهی یا هم‌اکنون در بحران بدهی هستند.

کاهش کمک‌های خارجی آمریکا و سایر اقتصادهای پیشرفته نیز به معنای آن است که ذخایر مالی در دسترس کشورهای در حال توسعه در مقایسه با بحران‌های گذشته کمتر است. در حالی که کشورهای ثروتمند توانایی حمایت از کشورهای فقیر را دارند، تمرکز آنها بر حمایت از اقتصاد داخلی، تامین سوخت فسیلی و انبار کردن مواد غذایی است. این وضعیت ایجاب می‌کند که صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی آماده ارائه حمایت نقدینگی باشند و اقتصادهای ثروتمند را به پرهیز از ممنوعیت صادرات غذا و کود ترغیب کنند.

راهکارهای حیاتی برای کاهش رنج

ایجاد یک مسیر محافظت‌شده و امن در تنگه هرمز برای جریان غذا و کود، مشابه ترتیبات سازمان ملل در دریای سیاه در طول جنگ اوکراین، می‌تواند کمکی حیاتی باشد. این طرح که مورد حمایت مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز قرار گرفته، تاکنون پیشرفت چندانی نداشته است و نیاز به پیگیری و پاسخگویی از سوی سایر کشورها دارد.

سریع‌ترین راه برای جلوگیری از رنج و آسیب گسترده، دستیابی به آتش‌بس و بازگرداندن سریع حمل‌ونقل دریایی در تنگه هرمز است. در غیر این صورت، هزینه‌های جهانی این جنگ بیشترین فشار را بر کشورهایی وارد خواهد کرد که کمترین توانایی را برای تحمل آن دارند.