کناره‌گیری معنادار وزیر خارجه آمریکا از پرونده ایران و دیپلماسی شخصی ترامپ

در تحولی قابل‌توجه، مارکو روبیو، وزیر خارجه کنونی ایالات متحده، عملاً از صحنه مدیریت پرونده حساس هسته‌ای ایران کنار کشیده است. این در حالی است که نزدیک به یک دهه پیش، وزرای خارجه اسبق آمریکا نقشی فعال و مستقیم در این مذاکرات ایفا می‌کردند. این غیبت سوال‌برانگیز، به‌ویژه با نزدیک شدن به دور جدیدی از گفت‌وگوها، ابعاد تازه‌ای به خود می‌گیرد و گمانه‌زنی‌ها درباره رویکرد دولت فعلی آمریکا در قبال دیپلماسی را تقویت می‌کند.

واگذاری مذاکرات به چهره‌های نزدیک ترامپ

عدم حضور روبیو در مذاکرات کلیدی با ایران زمانی برجسته‌تر شد که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، هدایت ۲۱ ساعت مذاکره فشرده در اسلام‌آباد را بر عهده داشت. در همان زمان، روبیو ترجیح داد در واشنگتن بماند و حتی رئیس‌جمهور را در حاشیه یک رویداد ورزشی در میامی همراهی کند. این رویکرد نشان می‌دهد که دولت آمریکا همچنان مدیریت این پرونده را به چهره‌های نزدیک و مورد اعتماد دونالد ترامپ، از جمله جرد کوشنر و استیو ویتکاف، سپرده است. این موضوع، شائبه تضعیف نقش سنتی وزارت خارجه و حرکت به سمت «دیپلماسی شخصی‌سازی‌شده» را بیش از پیش تقویت می‌کند.

برخی تحلیلگران معتقدند رئیس‌جمهور آمریکا با تکیه بر پیشینه تجاری خود، ترجیح می‌دهد سیاست خارجی را نه از مسیر نهادهای رسمی، بلکه از طریق افراد نزدیک و مورد اعتمادش پیش ببرد؛ رویکردی که به‌ویژه در پرونده‌هایی مانند ایران، اوکراین و خاورمیانه به‌وضوح دیده می‌شود.

وزیر خارجه‌ای با دو سمت و حضور کم‌رنگ

مارکو روبیو در شرایطی کم‌سابقه، هم‌زمان دو سمت کلیدی «وزیر خارجه» و «مشاور امنیت ملی» را در اختیار دارد. این وضعیت باعث شده برخی رسانه‌های آمریکایی به‌طعنه از او با عنوان «وزیر همه‌چیز» یاد کنند. با این حال، آمارها نشان می‌دهد که میزان سفرهای خارجی او در مقایسه با وزرای خارجه پیشین به شدت پایین بوده است.

• تیم روبیو این موضوع را نشانه کارآمدی می‌داند و مدعی است تمرکز او در کاخ سفید موجب هماهنگی بیشتر میان نهادهای تصمیم‌گیر شده است.
• خود روبیو نیز ادعا می‌کند که دیگر نیازی به سفرهای مکرر ندارد، چرا که رهبران جهان به واشنگتن می‌آیند.

با این حال، بسیاری از کارشناسان این توجیهات را کافی ندانسته و معتقدند عملاً جایگاه وزیر خارجه در این دولت تضعیف شده و دستگاه دیپلماسی آمریکا دچار نوعی خلأ مدیریتی است.

محاسبات ۲۰۲۸ و فرار از «تله ایران»

تحلیلگران، در پس این غیبت معنادار، به انگیزه‌های سیاسی روبیو نیز اشاره می‌کنند. روبیو به عنوان یکی از گزینه‌های احتمالی انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸، به خوبی می‌داند که ورود مستقیم به پرونده پیچیده و پرریسک ایران می‌تواند هزینه‌های سنگینی برای آینده سیاسی‌اش داشته باشد.

برخی ناظران بر این باورند که موفقیت مذاکرات ایران می‌تواند به نام رقبایی مانند جی‌دی ونس ثبت شود، اما در صورت شکست، این شکست نیز متوجه همان چهره‌ها خواهد بود. این معادله، عملاً روبیو را در موقعیتی «برد-برد» قرار می‌دهد، به شرطی که فاصله خود را حفظ کند. در همین راستا، روبیو تمرکز خود را بیشتر بر حوزه‌هایی با ریسک کمتر، مانند آمریکای لاتین، گذاشته و تلاش کرده بدون درگیر شدن در بحران‌های پیچیده خاورمیانه، کارنامه‌ای کم‌حاشیه‌تر برای خود بسازد.

به نظر می‌رسد غیبت معنادار روبیو از پرونده ایران، نه صرفاً یک اتفاق یا محدودیت کاری، بلکه نتیجه تلاقی دو عامل اصلی است: از یک سو، رویکرد غیرمتعارف ترامپ در دور زدن ساختارهای رسمی دیپلماسی، و از سوی دیگر، محاسبات سیاسی روبیو برای آینده‌ای که در آن، دوری از بحران‌های پرهزینه خاورمیانه می‌تواند سرمایه‌ای مهم برای جاه‌طلبی‌های ریاست‌جمهوری او باشد.