خبر کامل
تحلیل موسویان از روابط ایران و آمریکا: راهکار توافق جامع و نقشه راه پنج‌بندی
سید حسین موسویان، رئیس پیشین کمیته روابط خارجی شورای عالی امنیت ملی ایران، دیپلمات سابق و استاد دانشگاه پرینستون، در گفت‌وگویی با «الوطن» تحلیلی جامع از روابط پیچیده ایران و آمریکا ارائه داده است. این تحلیل فراتر از پاسخ به پرسش‌های سیاسی، تلاشی برای بازتعریف چارچوب کامل مناقشه دیرینه میان دو کشور به شمار می‌رود.
نیاز به «تصویر نهایی» در روابط ایران و آمریکا
موسویان در این گفت‌وگو، خطی میان گذشته و حال ترسیم می‌کند و معتقد است که بحران کنونی دیگر صرفاً حول برنامه هسته‌ای نمی‌چرخد، بلکه به ساختاری گسترده‌تر از تنش‌های امنیتی و ژئوپلیتیکی تبدیل شده است. وی تأکید می‌کند که تجربه چند دهه گذشته میان تهران و واشنگتن نشان داده است که همه توافق‌های جزئی و محدود پایدار نبوده‌اند و معمولاً تحت فشار تحولات منطقه‌ای یا تغییر دولت‌ها فروپاشیده‌اند.
از این رو، او ایده‌ای متفاوت مطرح می‌کند: هر توافق آینده تنها زمانی موفق خواهد بود که ابتدا «تصویر نهایی» روابط دو کشور مشخص شود. به بیان او، بدون تصور روشن از شکل نهایی رابطه، هیچ توافق تدریجی یا جزئی معنا ندارد. او در این چارچوب به نوعی بازگشت تدریجی به وضعیت پیش از بحران گروگان‌گیری و پس از انقلاب 1979 اشاره می‌کند.
نقشه راه پیشنهادی موسویان برای توافق جامع
موسویان تأکید می‌کند که این دیدگاه صرفاً نظری نیست، بلکه به یک «نقشه راه» پنج‌بندی منسجم تبدیل می‌شود که در گفت‌وگوی خود مطرح کرده است:
- پرونده هسته‌ای: آمریکا باید حق ایران را طبق معاهده ان‌پی‌تی به رسمیت بشناسد، از جمله حق غنی‌سازی، همان‌طور که برای کشورهایی مانند ژاپن، برزیل و آرژانتین قائل شده است. ایران نیز می‌تواند در اعمال این حق خویشتنداری نشان دهد، از جمله پذیرش غنی‌سازی صفر برای دوره‌ای مشخص، کاهش ذخایر اورانیوم غنی‌شده به زیر 5 درصد برای مصارف صلح‌آمیز و همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای رفع ابهامات فنی.
- بعد منطقه‌ای: احترام متقابل به منافع منطقه‌ای و پایان دادن به تنش‌های منطقه‌ای.
- تنش ایران و اسرائیل: اسرائیل «فیل در اتاق روابط ایران و آمریکا» است. نیاز به میانجی‌گری آمریکا برای توقف تهدیدات متقابل نظامی و امنیتی بین اسرائیل و ایران وجود دارد.
- روابط ایران با متحدان عرب آمریکا: ایجاد چارچوبی برای همکاری و امنیت جمعی میان ایران و کشورهای عربی حوزه خلیج فارس که به امنیت و ثبات منطقه کمک کند.
- توافق جامع متوازن: توافق باید متوازن باشد و آبروی همه طرف‌ها را حفظ کند.
جنگ‌ها و درگیری‌ها به نفع اسرائیل
بسیاری از جنگ‌ها و بحران‌های چند دهه اخیر، از جمله جنگ عراق علیه ایران و کویت، جنگ‌های آمریکا در عراق و افغانستان، مداخله ناتو در لیبی، جنگ عربستان در یمن و بحران سوریه، در نهایت به نفع اسرائیل تمام شده‌اند و به تقویت موقعیت آن کمک کرده‌اند. این روند با راهبرد نتانیاهو در مورد «اسرائیل بزرگ» همسو بوده است. با این حال، حملات موشکی و پهپادی ایران به اسرائیل آسیب قابل توجهی وارد کرد و بازدارندگی منطقه‌ای اسرائیل را تضعیف نمود.
پیام ایران به کشورهای خلیج فارس
پیام ایران به کشورهای عربی حوزه خلیج فارس بیشتر به بازنگری در معماری امنیت منطقه‌ای مربوط است. آمریکا به‌تدریج در حال کاهش حضور نظامی خود در منطقه است تا بر رقابت‌های جهانی تمرکز کند. جنگ اخیر نشان داد که پایگاه‌های آمریکا در منطقه نتوانسته‌اند امنیت پایدار ایجاد کنند. نتیجه این است که امنیت منطقه باید بیشتر بر دوش کشورهای خود منطقه باشد، نه قدرت‌های خارجی. موسویان در کتاب خود با عنوان «ساختار جدید امنیت، صلح و همکاری در خلیج فارس» (2020) چارچوبی جامع برای این موضوع ارائه داده است.
تحریم‌ها و اقتصاد ایران: اولویت راهبردی رفع تحریم‌ها
تحریم‌های طولانی و فشار اقتصادی، تفکر راهبردی ایران را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. حتی پیش از جنگ‌های اخیر، ایران با مشکلات ساختاری اقتصادی مانند بیکاری، فقر و فساد مواجه بود. جنگ‌ها نیز صدها میلیارد دلار خسارت مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کردند. این شرایط باعث شده بخشی از تصمیم‌گیران به این نتیجه برسند که ادامه این روند هزینه‌های فزاینده‌ای دارد. واقعیت این است که بدون توافق با آمریکا، تحریم‌ها برطرف نخواهد شد و مشکلات اقتصادی تشدید خواهد شد. بنابراین، رفع تحریم‌ها به اولویت راهبردی تبدیل شده است و توافق پایدار با واشنگتن، واقع‌بینانه‌ترین مسیر برای ثبات اقتصادی تلقی می‌شود.
برنامه هسته‌ای و بازدارندگی ایران
موسویان در مقاله‌ای مشترک با پروفسور فرانک فون هیپل در مجله «دانشمندان اتمی» تأکید کرده است که بحران هسته‌ای ایران به سطحی بی‌سابقه رسیده است. تهدیدهای شدید آمریکا، از جمله تهدید به نابودی ایران، می‌تواند هر کشوری را به سمت ایجاد بازدارندگی هسته‌ای سوق دهد.
تنگه هرمز و نقش آن در بازدارندگی ایران
حمله دوم آمریکا باعث شد ایران استفاده از تنگه هرمز را جدی‌تر بررسی کند. اثر این موضوع بر بازارهای جهانی نشان داد که ایران تاکنون صبور بوده و به‌طور کامل از این موضوع مهم به عنوان بازدارندگی استفاده نکرده است، اما احتمالاً در آینده نقش مهمی در راهبرد امنیتی ایران خواهد داشت.
مقاومت ایران و تغییر محاسبات
با وجود خسارات زیادی که آمریکا و اسرائیل به ایران وارد کردند، اما در تحقق اهداف خود برای تغییر نظام ناکام بوده‌اند. ایران نیز با پاسخ موشکی و پهپادی خود هزینه‌هایی بر طرف مقابل تحمیل کرده است. ایران توانسته در برابر دو موج حملات نظامی آمریکا مقاومت کند و این امر به افزایش اعتماد به نفس و تقویت موقعیت آن در مذاکرات آینده منجر شده است.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
