تحلیل سفر وزیر خارجه ایران و شروط مذاکره: از عمان تا مسکو

شروط ایران برای از سرگیری مذاکرات

ایران به صورت قاطع، انجام مذاکرات را به لغو محاصره دریایی و احتمالاً به به رسمیت شناختن حق غنی‌سازی خود منوط کرده است. این دو موضوع، اصلی‌ترین نقاط اختلاف جدی بین ایران و آمریکا محسوب می‌شوند. سفر وزیر امور خارجه ایران با هدف رساندن این پیام و تصمیم به آمریکا و همچنین جلب حمایت کشورهای منطقه از مواضع ایران صورت گرفته است.

نقش عمان به عنوان میانجی

سفر به عمان می‌تواند هم در راستای بررسی مسئله تنگه هرمز و هم در ادامه نقش سنتی مسقط به عنوان میانجی بین ایران و آمریکا باشد. با توجه به تردیدهایی که در ایران نسبت به پاکستان به عنوان میانجی مطرح شده، احتمال انتخاب مجدد عمان افزایش یافته است. به نظر می‌رسد ایران، عمان را به دلیل امنیت و قابل اعتماد بودن بیشتر، گزینه مناسب‌تری نسبت به اسلام‌آباد می‌داند، زیرا مذاکرات در پاکستان حواشی و نگرانی‌های امنیتی بیشتری به همراه داشته است.

قهرمان‌پور افزود: برخی رسانه‌های آمریکایی مدعی شده‌اند که عاصم منیر، پس از سفر به تهران، مواردی را درباره مسائل داخلی ایران به ترامپ منتقل کرده که ممکن است در تصمیم‌گیری‌های وی مؤثر بوده باشد. این امر به همراه روابط نزدیک منیر با ترامپ و عدم توافق او با جریان عمران خان در پاکستان، تردیدها را در مورد میانجی‌گری پاکستان در ایران افزایش داده است.

کمک روسیه در مسئله غنی‌سازی

مسکو و پکن به عنوان دوستان ایران در نظام بین‌الملل، همواره مشاوره‌های مهمی به ایران ارائه می‌کنند. سفر وزیر امور خارجه ایران به روسیه، به ویژه با توجه به سفر قبلی لاریجانی به مسکو در ارتباط با غنی‌سازی اورانیوم ۶۰ درصد، حائز اهمیت است. روسیه تجربیات و پیشنهاداتی در این زمینه دارد که می‌تواند در حل گره‌های مربوط به غنی‌سازی، که یکی از اصلی‌ترین اختلافات ایران و آمریکاست، راهگشا باشد.

روسیه از جمله کشورهایی است که انبار اورانیوم غنی شده دارد و بر اساس نظر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی آن را به سایر کشورها می‌فروشد؛ لذا تجربه فنی و تجربه سیاسی مسکو چه بسا بتواند به گره گشایی در این زمینه کمک کند.

نقش خیر جمعی در سیاست خارجی

در بخش دیگری از سخنان خود، قهرمان‌پور به ضرورت شنیده شدن یک صدای واحد در سیاست خارجی ایران اشاره کرد و گفت که متأسفانه مفهوم خیر جمعی در رقابت‌های سیاسی داخلی ایران غایب است. او به دو دیدگاه در مطالعات سیاست خارجی اشاره کرد:

• مکتب انگلیسی (سنتی): معتقد است سیاست خارجی از رقابت‌های داخلی جداست و دیپلمات‌های حرفه‌ای باید آن را پیش ببرند.
• نسل دوم سیاست خارجی: بیان می‌کند که جدایی کامل سیاست داخلی و خارجی در عمل غیرممکن است و رهبران سیاسی اغلب برای افزایش محبوبیت داخلی، از دستاوردهای سیاست خارجی استفاده می‌کنند.

قهرمان‌پور تأکید کرد که مشکل اصلی در ایران این است که اجماع در سیاست خارجی اغلب به نفع رقیب یا جناح مقابل تلقی می‌شود، در حالی که باید مفهوم «خیر عمومی»، «خیر جمعی» و «منافع ملی» مبنای اثرگذاری سیاست داخلی و خارجی قرار گیرد. او تصریح کرد که تا زمانی که این مفهوم غالب نشود، جناح‌های مختلف سیاسی از فضای سیاست خارجی برای تضعیف رقیب خود استفاده می‌کنند و به خیر جمعی بی‌توجه هستند، که این امر به سیاست خارجی کشور آسیب می‌رساند.

پیامدهای محاصره دریایی ایران و احتمال درگیری

در پاسخ به این سوال که محاصره دریایی ایران توسط آمریکا چه تبعاتی برای جهان دارد، قهرمان‌پور به «دیپلماسی قایق‌های توپ‌دار» اشاره کرد. او بیان داشت که ادامه این محاصره می‌تواند اقتصاد جهانی، به ویژه واردات نفت از خلیج فارس، را تحت تأثیر قرار داده و آسیا و اروپا بیشترین ضرر را متحمل خواهند شد. همچنین، ایران در صادرات نفت دچار مشکل خواهد شد و امنیت کشتی‌های آمریکا نیز ممکن است به خطر بیفتد.

این وضعیت پیچیده در پیوند با کنترل تنگه هرمز توسط ایران، می‌تواند به تنش‌های ناخواسته و تشدید درگیری‌ها منجر شود. قهرمان‌پور با اشاره به آرایش نظامی دو طرف، احتمال درگیری مجدد نظامی را جدی دانست، مگر اینکه ترامپ به این جمع‌بندی برسد که محاصره دریایی مؤثرتر از جنگ است.