استانداردهای ساخت‌وساز در ایران؛ آیا زیرساخت‌ها در برابر بحران مقاوم‌اند؟

استانداردهای ساخت‌وساز و شرایط جنگی

محمدحسین رئیسی، دبیر انجمن بتن آماده و قطعات بتنی ایران، با اشاره به شرایط حساس کنونی کشور، بر اهمیت همبستگی ملی و توجه به زیرساخت‌های حیاتی تاکید کرد. وی معتقد است که نقش صنایع زیربنایی مانند ساختمان و بتن در حفظ ایمنی و پایداری شهرها، تعیین‌کننده است و ابراز امیدواری کرد که با عبور از این مقطع، شاهد تقویت زیرساخت‌ها و ارتقای سطح ایمنی در کشور باشیم.

به گفته رئیسی، استانداردهای فعلی ساخت‌وساز، پاسخگوی شرایط جنگی و بحران‌های شدید نیستند. در مواردی که ساختمان‌ها مورد اصابت قرار گرفته‌اند، شاهد فروریزش کامل سازه‌ها بوده‌ایم که منجر به خسارات جانی جبران‌ناپذیری شده است. این امر نشان می‌دهد که ساخت‌وسازهای کنونی عمدتاً در حد تامین الزامات حداقلی باقی مانده‌اند، در حالی که صنعت بتن از نظر فنی توان تولید مصالح با کیفیت و مقاومت بسیار بالاتر را دارد.

تحقق این ظرفیت، نیازمند بازنگری جدی در آیین‌نامه‌ها و همکاری نهادهایی چون شهرداری‌ها، سازمان استاندارد و نظام مهندسی است. با توجه به شرایط منطقه، ضرورت مقاوم‌سازی سازه‌ها در برابر زلزله و شرایط بحرانی بیش از گذشته احساس می‌شود و این موضوع باید به طور جدی در دستور کار سیاست‌گذاران قرار گیرد.

چالش‌های صنعت بتن در دوران بحران

یکی از مهم‌ترین چالش‌ها در شرایط بحرانی، رکود در صنعت ساختمان است. در حال حاضر، بسیاری از پروژه‌های عمرانی متوقف شده‌اند و تداوم این روند می‌تواند به رکودی عمیق‌تر در این حوزه منجر شود.

• افزایش قیمت مواد اولیه: آسیب به صنایع بالادستی مانند فولاد و پتروشیمی، موجب افزایش قیمت موادی نظیر میلگرد و افزودنی‌های شیمیایی شده است.
• کاهش توان سرمایه‌گذاری: رشد قیمت تمام‌شده پروژه‌ها، توان سرمایه‌گذاری در ساخت‌وساز را کاهش می‌دهد.
• کاهش ظرفیت تولید: بسیاری از واحدهای تولیدی، ظرفیت خود را از ۶۰ تا ۷۰ درصد به ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش داده‌اند که می‌تواند به تعدیل نیرو و کاهش اشتغال منجر شود.

این نشانه‌های رکود از سال گذشته نیز قابل مشاهده بوده و در صورت عدم بهبود شرایط اقتصادی، صنعت ساختمان و بتن با جدی‌ترین چالش‌های خود مواجه خواهد شد.

تأثیر بحران بر تأمین مواد اولیه و سوخت

در حوزه تأمین سیمان و سنگدانه، تاکنون مشکل حادی گزارش نشده است. اما در بخش تأمین سوخت، به ویژه گازوئیل، برخی محدودیت‌ها و کمبودها مشاهده می‌شود که می‌تواند بر روند تولید و حمل‌ونقل تأثیرگذار باشد.

با این حال، مسئله اصلی همچنان افزایش هزینه‌های ساخت و کاهش تقاضا در بازار است که موجب کاهش شدید ظرفیت تولید واحدهای بتن‌سازی شده است.

وضعیت زیرساخت‌های تولید و حمل‌ونقل

کارخانه‌های تولید بتن از تاب‌آوری قابل قبولی برخوردارند. تجربه سال‌های اخیر، به‌ویژه در مواجهه با قطعی برق، باعث شده بسیاری از واحدها با استفاده از ژنراتور، پایداری تولید خود را حفظ کنند. با این حال، برخی واحدها در شرایط بحرانی دچار آسیب‌هایی در تجهیزات یا ناوگان حمل‌ونقل شده‌اند که ضرورت حمایت فوری و برنامه‌ریزی برای بازسازی این واحدها را دوچندان می‌کند.

نکته قابل توجه این است که با وجود تمامی محدودیت‌ها، بسیاری از کارخانه‌ها حتی یک روز نیز تولید را متوقف نکرده‌اند و نقش مهمی در حفظ چرخه تأمین بتن کشور ایفا کرده‌اند.

ظرفیت تولید فعال در شرایط اضطراری و آینده صنعت بتن

برآوردها نشان می‌دهد که در حال حاضر بیش از ۷۰ درصد ظرفیت تولید بتن آماده کشور فعال است. این امر بیانگر آمادگی بالای این صنعت برای پاسخگویی به نیازهای جاری و همچنین مشارکت در بازسازی پس از بحران است.

با توجه به آسیب‌های وارد شده به برخی صنایع فولادی، پیش‌بینی می‌شود سهم سازه‌های بتنی در پروژه‌های آینده افزایش یابد. همچنین، حرکت شرکت‌ها به سمت دانش‌بنیان شدن، ظرفیت علمی و فنی این صنعت را به طور قابل توجهی ارتقا داده است.

آینده صنعت بتن در شرایط تداوم بحران:

در چنین شرایطی، نگاه بلندمدت و برنامه‌ریزی راهبردی اهمیت ویژه‌ای دارد. یکی از ضرورت‌های جدی، توسعه فضاهای ایمن شهری از جمله پناهگاه‌های استاندارد است. صنعت بتن با تکیه بر توان فنی و فناوری‌های نوین، قادر است در ساخت این فضاها با بالاترین استانداردهای جهانی نقش‌آفرینی کند.

مطالبه از دولت برای بهره‌گیری از ظرفیت صنعت بتن

مهم‌ترین مطالبه از دولت، اعتماد به بخش خصوصی و بهره‌گیری از دانش فنی موجود در کارخانه‌های تولید بتن آماده است. این رویکرد می‌تواند به ارتقای کیفیت، توسعه بتن‌های پیشرفته و کاهش هزینه‌های ساخت منجر شود. در صورت حمایت مؤثر، امکان افزایش عمر مفید سازه‌ها از حدود ۲۵ سال فعلی به استانداردهای جهانی ۹۰ تا ۱۰۰ سال وجود دارد؛ هدفی که در صورت سیاست‌گذاری درست، دست‌یافتنی است.