آیکون خبر

خبر کامل

بارندگی‌های بالاتر از نرمال، اما بحران آب در برخی استان‌ها ادامه دارد

وضعیت نگران‌کننده منابع آب ایران؛ بارندگی‌های خوب، اما خشکسالی‌های انسان‌ساخت

با وجود بارندگی‌های نسبتاً خوب در سال جاری که از میانگین نرمال نیز فراتر رفته است، بسیاری از استان‌های کشور همچنان با چالش جدی در تأمین و ذخیره آب مواجه هستند. این وضعیت نشان‌دهنده عمق بحران آبی است که ریشه در خشکسالی‌های شدید سال گذشته و سوء مدیریت منابع دارد و نیازمند برنامه‌ریزی جامع و فوری برای کاهش تنش‌های آبی است.

تنش آبی در استان‌های مختلف علی‌رغم بارندگی‌ها

مهدی قمشی، عضو هیات علمی دانشکده مهندسی آب و محیط زیست دانشگاه شهید چمران اهواز، در گفت‌وگو با ایسنا اظهار داشت که بارندگی‌های کشور تا این مقطع زمانی، خوشبختانه از نرمال مقداری بالاتر بوده و به طور کلی وضعیت بارندگی‌ها خوب گزارش شده است. با این حال، چندین استان همچنان با مشکل تأمین آب و ذخیره مخازن روبرو هستند.

این مشکل عمدتاً ناشی از خشکی بی‌سابقه سال گذشته است که فشار زیادی بر مخازن سطحی و زیرزمینی وارد کرده است. حتی با وجود بارندگی‌های نرمال امسال، پر شدن مخازن و رسیدن آن‌ها به وضعیت مثبت، زمان‌بر بوده است. مخازن زیرزمینی نیز با تأخیر در حال رسیدن به وضعیت نرمال خود هستند.

  • وضعیت خوزستان: حوضه کارون وضعیت مطلوبی دارد، اما حوضه کرخه به دلیل منفی بودن شدید و عدم بارندگی مثبت، همچنان با مشکل مواجه است.
  • وضعیت تهران و استان‌های مرکزی: منابع آب استان‌های تهران، البرز و قم همچنان رضایت‌بخش نیستند. این مناطق در سال جاری بارندگی نرمالی نداشته‌اند و سال گذشته فشار بیش از حدی به ذخایر استراتژیک آن‌ها وارد شده است.
  • ناهماهنگی در کشور: برخی حوضه‌ها مانند هامون، کرخه، و استان‌های تهران، البرز، قزوین و قم زیر نرمال هستند و وضعیت مطلوبی ندارند. امید چندانی نیست که این مخازن در باقی‌مانده سال آبی به وضعیت مطلوب برسند.

راهکارهای بلندمدت برای مدیریت منابع آب

قمشی بر لزوم استفاده مؤثر از بارندگی‌ها تأکید کرد و گفت که روش‌هایی مانند آبخیزداری، حفاظت از جنگل‌ها و جلوگیری از تخریب آن‌ها می‌تواند به بهبود چرخه آب‌های زیرزمینی کمک کند. همچنین، می‌توان از سیلاب‌ها و بارش‌های شدید به نفع ذخیره منابع آب، به ویژه آب‌های زیرزمینی، بهره‌برداری کرد.

وی افزود: این راهکارها در کاهش تنش‌ها مؤثر هستند، اما حل مسائل منابع آب در ایران مستلزم زمان طولانی، برنامه‌ریزی و مدیریت دقیق است و نمی‌توان ظرف یکی دو سال این مشکلات را برطرف کرد.

«از نظر سدسازی و نگهداشت آب‌ها در سد، تقریباً می‌شود گفت که مقداری از حالت نرمال فراتر رفته‌ایم. سدسازی در کشور ما به حد اشباع رسیده و جایی برای افزایش بیشتر وجود ندارد و سدسازی را به اندازه کافی انجام داده‌ایم.»

مصرف بی‌رویه آب؛ عامل اصلی خشکسالی‌های انسان‌ساخت

عضو هیات علمی دانشگاه شهید چمران اهواز با اشاره به اینکه مشکل اصلی ایران، بار زیاد مصرف بر منابع آب است، بیان کرد: از نظر علمی، میزان بار مصرفی که باید بر منابع آب تحمیل شود، کاملاً شناخته شده است. اما متأسفانه در ایران بیش از حد بر منابع آب فشار آورده‌ایم و همین امر باعث شده که حتی در سال‌های نرمال نیز بسیاری از مناطق کشور دچار خشکسالی انسان‌ساخت شوند.

این مشکل عمدتاً به مصرف آب در بخش کشاورزی بازمی‌گردد که از نظر راندمان و توسعه، تناسبی با وضعیت کشور ندارد و تاکنون برنامه‌های مدیریتی مناسبی برای آن وجود نداشته است.

برای حل این معضل، باید بار مصرف آب را کاهش داد. این کاهش صرفاً به معنای کاهش سطح زیر کشت نیست، بلکه شامل موارد زیر می‌شود:

  • افزایش راندمان مصرف آب
  • توسعه سیستم‌های آبیاری پیشرفته
  • استفاده از روش‌های با راندمان بالا
  • بالا بردن بهره‌وری کشاورزی

این اقدامات می‌تواند فشار بخش کشاورزی بر منابع آب را کاهش دهد و به محیط زیست، به ویژه اکوسیستم‌های وابسته به آب، اجازه دهد تا از بحران نجات پیدا کند.

تأثیر فشارها بر اکوسیستم و تالاب‌ها

قمشی در خصوص تأثیر فشارهای وارده بر منابع آب توضیح داد: این فشارها ابتدا به بخش‌های اکوسیستمی مانند تالاب‌های پایین‌دست سدها و بسترهای آبی منتقل می‌شود و سپس به انسان سرایت می‌کند. با اصلاح این بخش‌ها، محیط زیست و اکوسیستم کشور، به ویژه تالاب‌ها، بهبود خواهند یافت.

در استان خوزستان، سدهای حوضه کارون و دز وضعیت مطلوبی دارند و ورودی آن‌ها بهتر از خروجی است. اما در حوضه کرخه و مارون، وضعیت اصلاً مطلوب نیست و ورودی و خروجی آن‌ها تناسب مثبتی با هم ندارد. بنابراین، مدیران باید در مصرف منابع آب این حوضه‌ها احتیاط کنند تا در تابستان با چالش کمتری مواجه شوند.

برنامه‌ریزی دقیق برای کشت تابستانه و تالاب‌ها

با توجه به بحث کشت تابستانه در خوزستان، مسئولین امر مانند استانداری، ادارات کشاورزی، محیط زیست و آب و برق خوزستان باید برای حوضه‌های مارون و کرخه برنامه‌ریزی دقیقی داشته باشند تا حداقل فشاری به هورالعظیم وارد نشود. سال گذشته بیش از ۸۰ درصد هورالعظیم خشک شده بود و تنش بیش از حدی را تجربه کرد.

در حوضه کرخه، باید شرایطی فراهم شود تا مخازن شماره یک و دو آبرسانی شوند و حق‌آبه خود را دریافت کنند تا هورالعظیم در تابستان دچار مشکل نشود. همچنین، در زمینه تالاب شادگان که وابسته به حوضه مارون است، باید با احتیاط رفتار شود تا پایین‌دست دچار تنش نگردد.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗