نیروهای پشتیبانی سریع سودان: ظهور یک امپراتوری فراملی نظامی-تجاری

نشریه اکونومیست در تحلیل اخیر خود گزارش می‌دهد که سه سال پس از آغاز جنگ داخلی سودان در آوریل ۲۰۲۳، «نیروهای پشتیبانی سریع» (RSF) به یک قدرت منطقه‌ای بلامنازع تبدیل شده‌اند. این گروه پس از نبردی سنگین در ماه مارس، شهر استراتژیک کُرمُک در جنوب‌شرقی سودان، واقع در مرز با اتیوپی، را به تصرف خود درآورد. این رویداد، که در خارج از سودان کمتر مورد توجه قرار گرفت، یکی از مهم‌ترین تحولات از زمان آغاز درگیری‌ها محسوب می‌شود.

گسترش نفوذ و تغییر ماهیت RSF

تصرف کُرمُک نه تنها ایالت بلونیل را به کانون درگیری‌ها کشاند، بلکه کارآمدی سیاست ائتلاف‌سازی RSF با شورشیان محلی را نیز به نمایش گذاشت. نکته مهم‌تر، شواهد دخالت اتیوپی است که نشان می‌دهد RSF برای اولین بار حمله‌ای را از عمق خاک یکی از کشورهای همسایه سودان سازمان‌دهی کرده است. این نبرد همچنین دگرگونی RSF را از یک واحد شبه‌نظامی مسلح به یک امپراتوری فراملی نظامی-تجاری با نفوذ گسترده آشکار می‌سازد.

در آغاز جنگ، نیروهای مسلح سودان (SAF)، ارتش ملی این کشور، گمان می‌کردند که به سرعت بر نیروهای تحت فرمان محمد حمدان دقلو، معروف به «حمیدتی»، فائق خواهند آمد. اما سه سال بعد، ابعاد این اشتباه محاسباتی به وضوح نمایان شده است:

• بیش از ۳۳ میلیون نفر از جمعیت ۵۰ میلیونی سودان به کمک‌های بشردوستانه نیاز دارند.
• دست‌کم ۱۹ میلیون نفر با گرسنگی حاد روبه‌رو هستند.
• حدود ۱۴ میلیون نفر خانه‌های خود را ترک کرده‌اند.
• و شاید صدها هزار نفر کشته شده‌اند.

اقتصاد سودان در هم شکسته، دولت تقریباً از هم فروپاشیده و در مقابل، ردپای نظامی و اقتصادی RSF گسترش یافته است. اگرچه ارتش سودان سال گذشته خارطوم و نوار حاصل‌خیز رود نیل را بازپس گرفت، اما RSF و متحدانش همچنان تقریباً نیمی از کشور، شامل تمام دارفور (پایگاه غنی از مواد معدنی که متهم به ارتکاب نسل‌کشی است) و بخش‌های وسیعی از کوردفان و بلونیل را در اختیار دارند.

شبکه لجستیکی و حمایت‌های منطقه‌ای

از همان روزهای ابتدایی جنگ، RSF برای تأمین سلاح و سوخت، شبکه‌ای از فرودگاه‌ها و هاب‌های لجستیکی در اطراف سودان ایجاد کرد. در ابتدا، محموله‌ها عمدتاً از طریق پایگاه هوایی اَمجَرّاس در چاد منتقل می‌شد؛ پایگاهی که طبق گزارش‌ها، امارات متحده عربی (مهم‌ترین حامی خارجی RSF) از آن برای ارسال سلاح و کمک‌های پزشکی به دارفور استفاده می‌کرد. امارات حمایت اولیه خود را اذعان می‌کند اما ادامه آن را تکذیب می‌کند.

تا اواسط سال ۲۰۲۵، مرکز ثقل این شبکه به جنوب لیبی منتقل شد، جایی که خلیفه حفتر، جنگ‌سالار لیبیایی و متحد دقلو، تسهیل‌کننده اصلی جریان تدارکات بود. در دوره جدیدتر، اتیوپی و جمهوری آفریقای مرکزی به مسیرهای عبوری مهمی تبدیل شده‌اند. به جز مصر و اریتره که در کنار ارتش سودان قرار گرفته‌اند، تقریباً همه کشورهای هم‌مرز با سودان به RSF اجازه فعالیت در قلمروشان را می‌دهند که بخشی از آن به دلیل روابط نزدیک این کشورها با امارات است.

شواهد دخالت اتیوپی و حمایت امارات

اتیوپی بیشترین آزادی عمل را به RSF می‌دهد. از اواخر ۲۰۲۵، ردپای نظامی این گروه در غرب اتیوپی، نزدیک کُرمک، شامل یک اردوگاه آموزشی برای هزاران جنگجو بوده است. خبرگزاری رویترز در تحقیقی گزارش داد که امارات هزینه ساخت این اردوگاه را تأمین کرده است. تصاویر ماهواره‌ای دانشگاه ییل نیز حضور صدها وسیله نقلیه مشابه خودروهای مستقر در کُرمک را در یک پایگاه ارتش اتیوپی نشان می‌دهد که «شواهد بصری روشن» از آغاز حملات RSF از داخل خاک اتیوپی ارائه می‌دهد.

دولت اتیوپی به این اتهامات پاسخ نداده است؛ امارات قاطعانه «تمام ادعاها را مبنی‌بر اینکه به RSF سلاح، پول، مربی یا پشتیبانی لجستیکی داده» رد می‌کند و خود RSF نیز از اظهار نظر سر باز می‌زند.

کشورهای آفریقایی غیرهم‌مرز نیز ظاهراً به RSF کمک می‌کنند. شواهد نشان می‌دهد ارتش اوگاندا به انتقال سلاح و سوخت برای این گروه از طریق جنوب سودان کمک کرده است. همچنین، تحقیقی از بلینگ‌کت جعبه‌های مهماتی با برچسب کنیا را در انبار سلاح RSF نزدیک خارطوم شناسایی کرد. مقامات RSF در اوگاندا و کنیا آزادانه رفت‌وآمد می‌کنند.

جذب نیرو و پشتوانه مالی

RSF از مناطق مختلف نیرو جذب می‌کند. عبدالناصر سُلوم حامد، تحلیلگر سودانی، می‌گوید RSF به جنگجویان منطقه ساحل ماهانه حدود ۵۰۰ دلار پیشنهاد می‌دهد که دستمزد خوبی محسوب می‌شود. از سال ۲۰۲۴، صدها مزدور کلمبیایی نیز از طریق یک «پل هوایی» که امارات، چاد، لیبی و پونتلند در سومالی را به هم متصل می‌کند، برای RSF در دارفور جنگیده‌اند. یک خبرنگار اکونومیست در سال ۲۰۲۵ یک هواپیمای باری با مردانی اسپانیایی‌زبان را در فرودگاه بوساسو مشاهده کرد که تحت کنترل امارات بود.

گزارش Conflict Insights Group نشان می‌دهد حمایت مزدوران کلمبیایی مورد حمایت امارات، به تصرف شهر الفاشر در دارفور توسط RSF در اکتبر ۲۰۲۵ کمک کرده است. توانایی نظامی RSF با پشتوانه مالی قابل‌توجهش ممکن شده است.

امپراتوری مالی حمیدتی

در سال ۲۰۱۷، حمیدتی، که فعالیتش را به عنوان بازرگان شتر آغاز کرده بود، کنترل بزرگ‌ترین معدن طلای دارفور را به دست گرفت. صادرات این طلا به او و خانواده‌اش امکان داد دارایی‌های خصوصی و عمومی را خریداری کنند. تا زمان شعله‌ور شدن جنگ در ۲۰۲۳، حمیدتی عملاً معاون رئیس‌جمهور سودان و یکی از ثروتمندترین مردان کشور بود. امپراتوری تجاری او شاخ آفریقا و دریای سرخ را در بر می‌گیرد.

طبق گزارش جدیدی از یک گروه تحقیقاتی آمریکایی، اعضای خانواده دقلو و شرکت‌های مرتبط با RSF مالک بیش از ۲۰ ملک در دبی به ارزش مجموعاً ۲۴ میلیون دلار هستند. این گروه همچنین می‌گوید شبکه‌ای از شرکت‌های مستقر در امارات، امکان تبدیل طلای قاچاق به ارز قدرتمند را برای رهبری RSF فراهم می‌کند. نیک داناوان از این گروه تحقیقاتی معتقد است این یافته‌ها تنها بخش کوچکی از یک «مجتمع شبه‌نظامی-صنعتی» است.

خانواده دقلو از اظهار نظر درباره مالکیت این املاک خودداری کرده و تأکید کرده‌اند هرگونه دارایی به طور قانونی به دست آمده و اعضای آن برای نسل‌ها در فعالیت‌های تجاری مشروع فعال بوده‌اند.

چالش‌های بین‌المللی و آینده جنگ

منافع تجاری RSF تاب‌آوری بالایی از خود نشان داده است. در سال ۲۰۲۵، آمریکا هفت شرکت مستقر در امارات را که متهم به کمک مالی و تسلیحاتی به این گروه بودند، تحریم کرد. با این وجود، RSF به گسترش فعالیت در نواحی جدید استخراج معدن ادامه داد و در سال ۲۰۲۴ حجم طلای سودانی که به امارات رسید، افزایش یافت.

امارات نفوذ و دسترسی به منابع در سودان و منطقه دریای سرخ را برای امنیت خود حیاتی می‌داند و RSF را ابزاری مهم برای دستیابی به این اهداف تلقی می‌کند. حملات ایران در کشورهای خلیج فارس، این منطق را تقویت کرده است. عبدالفتاح البرهان، فرمانده ارتش سودان، حملات ایران را محکوم کرده، اما ارتش سودان نیز از ایران پهپاد می‌خرد.

جنگ علیه ایران همچنین باعث شده آمریکا تمایل کمتری به اعمال فشار بر امارات داشته باشد. واشنگتن در ۱۷ آوریل تحریم‌های جدیدی علیه دو شرکت کلمبیایی که برای RSF مزدور تأمین می‌کنند اعمال کرد، اما شرکت امنیتی مستقر در امارات را که متهم به پرداخت حقوق و آموزش آنهاست، هدف تحریم قرار نداد. خلود‌خیر از اندیشکده سودانی Confluence Advisory معتقد است که حتی قانع کردن امارات برای قطع حمایت از RSF نیز لزوماً جنگ را به سرعت پایان نخواهد داد، به دلیل شبکه تجاری گسترده این گروه.

گروه RSF هرچه بیشتر می‌کوشد خود را به عنوان یک قدرت مشروع جا بیندازد و سال گذشته تشکیل دولت موازی را اعلام کرد. اصرار ارتش سودان بر عقب‌نشینی یک‌جانبه RSF از قلمروهای تحت اشغال خود، تلاش‌های دیپلماتیک برای رسیدن به آتش‌بس را متوقف کرده است. با این وجود، ژنرال برهان در ژانویه بار دیگر خواستار «ریشه‌کن کردن» RSF شد، هدفی که اکنون دورتر از همیشه به نظر می‌رسد.