بحران دارو در ایران: جان بیماران خاص در خطر، از تحریم تا اختلال داخلی

ریشه‌های بحران: تحریم و مشکلات داخلی

امین افشار، رئیس هیئت‌مدیره کانون هموفیلی ایران، وضعیت کنونی را یک بحران چندلایه توصیف می‌کند. وی معتقد است که تحریم‌های خارجی دسترسی به برخی داروهای حیاتی را محدود کرده، در حالی که مشکلات داخلی نیز باعث شده‌اند حتی داروهای موجود نیز به دست بیماران نرسند. این دو عامل، بیماران را در تنگنای شدیدی قرار داده‌اند.

کمبودهای حیاتی: سه گروه آسیب‌پذیر

در حال حاضر، سه گروه از بیماران هموفیلی بیشترین آسیب را از کمبود دارو متحمل شده‌اند:

• بیماران مبتلا به کمبود فاکتور ۱۳: بیش از هشت ماه است که داروی حیاتی این بیماران وارد کشور نشده و آن‌ها در معرض خطر خونریزی‌های مغزی و حتی مرگ قرار دارند.
• بیماران فون‌ویلبراند: به دلیل کمبود داروی «هیومیت»، کیفیت زندگی این بیماران به شدت کاهش یافته است؛ از خونریزی‌های مکرر روزمره گرفته تا مشکلات جدی برای زنان، به ویژه در دوران بارداری.
• بیماران فیبرینوژنی: این گروه با هر خونریزی در معرض بحران قرار می‌گیرند و دسترسی پایداری به دارو ندارند.

اختلال در زنجیره توزیع: دارو هست، اما نمی‌رسد

یکی از بزرگترین مشکلات داخلی، اختلال در زنجیره توزیع دارو است. افشار اشاره می‌کند که در بسیاری از موارد، دارو در کشور و حتی در انبارهای شرکت‌های پخش موجود است، اما به دلیل مشکلات ساختاری به داروخانه‌ها نمی‌رسد و بیماران دست خالی بازمی‌گردند.

بدهی‌های زنجیره‌ای، عامل اصلی اختلال

دلیل اصلی این اختلال، بدهی‌های سنگین و زنجیره‌ای در نظام دارویی کشور است:

• بدهی‌های سنگین بیمه‌ها به داروخانه‌ها.
• بدهی داروخانه‌ها به شرکت‌های پخش.
• امتناع برخی شرکت‌های پخش از تحویل دارو به دلیل عدم تسویه حساب.

این چرخه معیوب، تأمین دارو را مختل کرده است. به عنوان مثال، یک داروخانه کوچک ۱۵۰ میلیارد تومان از بیمه‌ها طلب دارد که این حجم از بدهی، توان تأمین دارو را به شدت کاهش می‌دهد.

نابرابری جغرافیایی در دسترسی به دارو

وضعیت دسترسی به دارو در سراسر کشور یکسان نیست. در حالی که در تهران یا مراکز استان‌ها ممکن است بیماران با سختی بتوانند داروی خود را تهیه کنند، در بسیاری از شهرستان‌ها، دسترسی به دارو به حداقل رسیده است. این نابرابری به معنای آن است که جان بیماران به محل زندگی آن‌ها گره خورده است، که به هیچ وجه قابل قبول نیست.

پیامدهای وخیم برای بیماران و خانواده‌ها

این شرایط پیامدهای مخربی برای بیماران و خانواده‌هایشان به همراه دارد:

• افزایش خونریزی‌های شدید و تهدیدکننده حیات.
• افت شدید کیفیت زندگی.
• فشار مالی سنگین به خانواده‌ها.
• ناامنی در درمان: بیمار نمی‌داند فردا داروی خود را خواهد داشت یا خیر، که منجر به زندگی در اضطراب دائمی می‌شود.

افشار تأکید می‌کند که در هر بحران، به ویژه در شرایط جنگی، اولین اولویت باید حفظ دسترسی بیماران خاص به دارو باشد، اما متأسفانه امروز این دسترسی مختل شده است.

اقدامات ضروری برای بهبود وضعیت

برای برون‌رفت از این بحران، اقدامات فوری زیر باید انجام شود:

• تأمین اضطراری داروهای حیاتی: از هر مسیر ممکن.
• کاهش فوری بدهی بیمه‌ها: به داروخانه‌ها.
• ایجاد سازوکار الزام‌آور: برای شرکت‌های پخش دارو.
• طراحی نظام عادلانه: برای توزیع دارو در کشور.