اینترنت «پرو»؛ طبقاتی شدن دسترسی و تبعات اقتصادی آن

در پی انتشار گسترده تصویری در شبکه‌های اجتماعی که از دسته‌بندی‌های مختلف دسترسی به اینترنت بین‌الملل تحت عنوان «اینترنت طبقاتی پرو» خبر می‌دهد، تحقیقات نشان می‌دهد که این سرویس در حال حاضر برای کسب‌وکارها و اقشار خاصی در حال عرضه است. اینترنت پرو که به ظاهر دسترسی آزاد به اینترنت را فراهم می‌کند، در واقع همان دسترسی عادی است که با عبور از فیلترهای لیست سفید و پروتکل‌های تونلینگ، محدودیت‌های رایج را ندارد.

اینترنت پرو: دسترسی مدیریت‌شده برای اقشار خاص

سرویس «اینترنت پرو» که در برخی تصاویر منتشر شده با هفت طبقه دسترسی مشخص شده است، به عنوان یک مدل دسترسی مدیریت‌شده، جایگزین اینترنت عمومی برای گروه‌های خاص شده است. این سرویس برخلاف نام «پرو» (Professional)، هیچ قابلیت ارتقاء یافته‌ای نسبت به اینترنت معمولی جهانی ندارد و تنها با دور زدن فیلترینگ رایج، دسترسی بدون محدودیت را فراهم می‌کند.

گروه‌هایی که به اینترنت پرو دسترسی پیدا کرده‌اند

گزارش‌ها حاکی از گسترش دسترسی به اینترنت پرو برای گروه‌های مختلف جامعه است:

• وکلا: کانون وکلای دادگستری اعلام کرده است که پس از پیگیری‌های لازم، امکان دسترسی تمامی وکلای عضو کانون مرکز و کارمندان آن به اینترنت پرو فراهم شده است.
• فعالان اقتصادی: پیامک‌هایی برای اعضای اتاق بازرگانی ارسال شده که از برقراری این سرویس برای آنها خبر می‌دهد.
• مدیران عامل: به نظر می‌رسد مدیران عامل شرکت‌های مستقر در پارک فناوری پردیس نیز به اینترنت پرو دسترسی دارند.
• اعضای نظام صنفی رایانه‌ای: سازمان نظام صنفی رایانه‌ای امکان ثبت درخواست سیم‌کارت‌های پرو را برای اعضای خود در استان تهران فراهم کرده است.
• پزشکان: مرکز فناوری اطلاعات دانشگاه علوم پزشکی تهران، طرح اینترنت پرو را با دسترسی گسترده برای پزشکان وارد مرحله اجرا کرده است.
• خواربارفروشان: تصاویری در شبکه‌های مجازی از عرضه اینترنت پرو برای خواربارفروشان منتشر شده که نشان‌دهنده فراهم شدن مجوز تخصیص اینترنت پرو برای اعضای این صنف است.

قیمت‌گذاری اینترنت پرو و ابهامات قانونی

بسته ۵۰ گیگابایتی اینترنت پرو با قیمتی حدود ۲ میلیون تومان عرضه می‌شود که معادل ۴۰ هزار تومان برای هر گیگابایت است. این در حالی است که پیش از این، قیمت هر گیگ اینترنت همراه در ایران بین ۱۱ تا ۱۹ هزار تومان بوده است. نکته قابل توجه این است که این دسترسی بدون نیاز به مدارک خاصی مانند نامه اشتغال به کار یا بیمه، تنها با پرداخت این مبلغ برای یک بسته یک‌ساله امکان‌پذیر است.

کارشناسان حقوقی معتقدند که این نوع قیمت‌گذاری و طبقه‌بندی دسترسی، با اصل نهم قانون اساسی (عدم سلب آزادی‌های مشروع) در تضاد است. همچنین، سازمان تنظیم مقررات اعلام کرده که نقشی در تعیین این تعرفه سنگین نداشته است.

اینترنت پرو: ایجاد رانت و نابرابری

موضع انجمن تجارت الکترونیک

مریم نجفی، دبیر انجمن تجارت الکترونیک تهران، با قاطعیت با هرگونه طبقاتی شدن اینترنت مخالفت کرده و آن را یک راهکار اشتباه برای کسب‌وکارها می‌داند. او تاکید می‌کند که اینترنت یک زیرساخت عمومی و حق شهروندی است و تعریف سطوح دسترسی متفاوت، نه تنها مشکلی را حل نمی‌کند، بلکه باعث ایجاد رانت و نابرابری در فضای رقابتی می‌شود.

به گفته نجفی، کسب‌وکاری که به اینترنت باکیفیت دسترسی داشته باشد، اما مشتریانش با محدودیت و کندی مواجه باشند، عملاً نمی‌تواند فعالیت کند، چرا که تجارت یک رابطه دوطرفه است. او راهکار واقعی را بازگشت به اینترنت آزاد، باکیفیت و بدون فیلترینگ گسترده برای «همه» آحاد جامعه می‌داند و معتقد است اقتصاد دیجیتال تنها در فضای رقابتی سالم و دسترسی عادلانه رشد می‌کند، نه با مجوزهای خاص و دسترسی‌های گزینشی.

تاثیر قطعی اینترنت بر تجارت الکترونیک

دبیر انجمن تجارت الکترونیک تهران به تاثیرات مخرب قطعی و اختلالات گسترده اینترنت در ماه‌های اخیر اشاره کرد. این وضعیت باعث افت شدید نرخ تبدیل در بسیاری از پلتفرم‌ها و افزایش هزینه‌های فنی شرکت‌ها برای حفظ پایداری سرویس‌ها شده است.

نجفی تاکید کرد که دسترسی به اینترنت بین‌الملل برای کسب‌وکارها و نیاز به به‌روزرسانی سرویس‌ها و پایداری خدمات، یکی از اساسی‌ترین چالش‌ها در این مقطع بوده است. او معتقد است این اختلالات نه تنها ضرر مالی مستقیم دارد، بلکه «اعتماد عمومی» را که زیربنای تجارت الکترونیک است، فرسوده می‌کند و کاربران را به الگوهای سنتی خرید بازمی‌گرداند که به معنای عقبگردی بزرگ برای توسعه کشور است. همچنین بار روانی این موضوع در جامعه نگران‌کننده است.

افت فروش و بحران مهاجرت نخبگان

کاهش فروش کسب‌وکارهای اینترنتی

بر اساس آمارهای اعلام شده توسط بخشی از اعضای انجمن تجارت الکترونیک، در دوره‌های اوج اختلال، برخی کسب‌وکارهای متوسط و بزرگ با افت فروش بین ۵۰ تا ۹۵ درصدی مواجه شده‌اند. این رقم برای کسب‌وکارهای کوچک و خانگی که ویترین اصلی آنها در شبکه‌های اجتماعی است، به ۱۰۰ درصد نیز رسیده است.

نجفی خاطرنشان کرد که حتی با رفع مقطعی اختلالات، فروش بلافاصله به حالت قبل برنمی‌گردد؛ زیرا قدرت خرید کاهش یافته و چرخه بازاریابی دیجیتال به دلیل محدودیت‌های دسترسی از کار افتاده است.

تشدید بحران مهاجرت نخبگان

آسیب‌های وارده به تجارت الکترونیک، ترکیبی از قطعی اینترنت و شرایط جنگی است. در مواردی، آسیب فیزیکی به ساختمان و زیرساخت کسب‌وکارها صد درصد بوده و شرکت‌های بزرگ برای مدیریت هزینه‌ها و بقا، ناچار به تعدیل نیروهای متخصص شده‌اند که این خود بحران مهاجرت نخبگان را تشدید می‌کند.

در کنار این خسارات، نابودی سرمایه‌گذاری‌های چندین ساله در حوزه سئو (SEO) و توقف جریان سرمایه‌گذاری در فضای مجازی به دلیل قطعی و اختلال در اینترنت، مشکلات کسب‌وکارها را دوچندان کرده است. به طور کلی، کل اکوسیستم از تولیدکننده محتوا تا اپراتور لجستیک، در یک زنجیره واکنشی دچار ضرر شده‌اند.