رکود زراعی در سوادکوه؛ هزاران هکتار اراضی کشاورزی بایر مانده‌اند

وضعیت بحرانی اراضی کشاورزی در سوادکوه

سرپرست مدیریت جهاد کشاورزی سوادکوه، با اشاره به پتانسیل بالای اراضی، موانعی نظیر خرد شدن زمین‌ها، اختلافات طایفه‌ای و محدودیت‌های منابع طبیعی را از جمله دلایل اصلی عدم بهره‌برداری کامل از این زمین‌ها عنوان کرده است.

هزاران هکتار زمین در انتظار احیا

آمارهای ارائه شده نشان‌دهنده وضعیت بحرانی اراضی است:

• منطقه پل‌سفید: بیش از ۷۰۰ هکتار زمین بایر گزارش شده است. به عنوان مثال، در روستای بایع‌کلا، از مجموع اراضی، تنها ۴۰ هکتار زیر کشت رفته و ۶۰ هکتار زمین آماده کشت، به دلیل موانع مختلف بایر مانده است.
• شهر زیراب: از مساحت کل زمین‌های قابل کشت که بین ۴۰۰۰ تا ۵۰۰۰ هکتار تخمین زده می‌شود، تنها ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ هکتار واقعاً زیر کشت رفته و مابقی اراضی شامل شالیزارها، زمین‌های دیم گندم و جو و علوفه‌های دامی، به صورت بایر باقی مانده‌اند.

گره‌های مالکیتی و اجتماعی

بخش بزرگی از این بحران ریشه در مسائل اجتماعی و حقوقی دارد:

• مشاع بودن زمین‌ها: مالکیت‌های گروهی و طایفه‌ای و اختلافات بین مالکان، از مهم‌ترین موانعی است که مانع از شروع یا ادامه کشت می‌شود.
• پدیده خرده‌مالکی: این پدیده باعث شده تا زمین‌های کوچک بازده اقتصادی پایینی داشته باشند و کشاورز توجیه مالی برای کشت آن‌ها نداشته باشد.
• تداخل با مالکیت‌های دولتی: تداخل اراضی با مالکیت‌های دولتی و محدودیت‌های منابع طبیعی، راه را بر واگذاری و کشت در بسیاری از نقاط بسته است.

چالش‌های فنی و اجرایی

علاوه بر مشکلات اجتماعی و مالکیتی، جنبه‌های فنی و اجرایی نیز در این رکود نقش دارند:

• حمله حیوانات وحشی: به دلیل چسبیدن اراضی به منابع طبیعی و محدودیت‌های قانونی، امکان حصارکشی با چوب جنگلی وجود ندارد؛ این موضوع باعث شده اراضی در برابر حمله حیوانات وحشی بی‌دفاع بمانند و خسارات جدی به محصولات وارد شود.
• کمبود تجهیزات مکانیزه: کمبود تجهیزات سنگین مانند تراکتورهای پرقدرت و کمباین، عملیات مکانیزه را دشوار کرده است.
• هزینه‌های بالای شخم‌زنی: شخم‌زنی در زمین‌های شیب‌دار منطقه، هزینه‌های بالایی دارد.
• کمبود نقدینگی: کمبود شدید نقدینگی کشاورزان برای خرید بذر، کود و سم، از دیگر چالش‌های پیش‌رو است که با توپوگرافی خاص و شیب‌دار منطقه تشدید می‌شود.

نقشه راه احیا و توسعه کشاورزی

برای خروج از این رکود، راهکارهای عملیاتی زیر پیشنهاد شده است:

• کشت علوفه‌های مخلوط و زودبازده: برای تأمین خوراک دامداران.
• توسعه کشت گیاهان دارویی بومی: مانند آویشن، گل‌گاوزبان و بابونه در اراضی مساعد، که با توجه به بازار رو به رشد، می‌تواند درآمد کشاورزان را تضمین کند.
• همکاری با منابع طبیعی: جهت صدور مجوزهای حصارکشی.
• ایجاد مجتمع‌های کشت و صنعت محلی: برای تجمیع زمین‌های خرد.
• راه‌اندازی ایستگاه‌های خدمات مکانیزه.
• حمایت‌های دولتی: برای تأمین نهاده‌ها و ماشین‌آلات.

این اقدامات کلید جلوگیری از مهاجرت روستاییان و حفظ امنیت غذایی در بلندمدت است.