نقش حیاتی ایستگاه مغان در تولید بذر و نهال و حفظ گونه‌های در حال انقراض اردبیل

تاریخچه و اهداف ایستگاه مغان

ایستگاه تولید بذر و نهال مغان، وابسته به اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اردبیل، فعالیت خود را از سال ۱۳۴۲ آغاز کرده است. هدف اصلی این مرکز، تولید بذور گیاهان مرتعی از جمله فستوکا، آگروپایرون، اسپرس و قره یونجه بوده است. علاوه بر این، در مواقع لزوم برای حمایت از بخش دامداری، به تولید جو نیز پرداخته است.

در بخش تولید نهال، تمرکز اصلی نهالستان مغان بر روی نهال‌های جنگلی و نهال‌های مورد نیاز برای توسعه فضای سبز است. گونه‌های تولیدی شامل ون، افرا، آیلان، اقاقیا، کاتالپا، بادام کوهی، سنجد، گونه‌های متنوع سوزنی برگان، توت سیاه، صنوبر و گردو می‌شود.

کاربرد و توزیع نهال‌ها

نهال‌های تولیدی در ایستگاه مغان کاربردهای متنوعی دارند. این نهال‌ها در بخش‌های جنگل‌کاری، توسعه فضای سبز، نوغانداری و همچنین در عملیات بیولوژیک منابع طبیعی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

توزیع رایگان برای توسعه فضای سبز

یکی از اقدامات مهم این ایستگاه، توزیع رایگان نهال در بین بخش‌های دولتی و غیردولتی و همچنین اشخاص حقیقی است. شهرداری‌ها، دهیاری‌ها، مدارس، بسیج سازندگی و سایر نهادها و ارگان‌ها می‌توانند از این نهال‌ها برای افزایش سرانه فضای سبز استفاده کنند.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اردبیل تأکید کرد: «اغلب نهال‌های تولیدی جزو نهال‌های غیرمثمر هستند و اشخاص حقیقی به دلیل نبود صرفه اقتصادی تمایلی به تولید آنها ندارند. این موضوع وظیفه منابع طبیعی را دوچندان کرده و باید تلاشی مضاعف برای تولید این گونه‌ها انجام شود تا علاوه بر کاربرد در توسعه فضای سبز، از انقراض آنها نیز پیشگیری شود.»

نقش بذور در حفظ محیط زیست و دامداری

بذور تولیدی در ایستگاه مغان نقش مهمی در اجرای طرح‌های منابع طبیعی ایفا می‌کنند. این بذور برای تقویت پوشش گیاهی مراتع و اراضی کم‌بازده، پیشگیری از فرسایش خاک و همچنین در جهت بیابان‌زدایی کاربرد دارند. علاوه بر این، سبزینه‌های حاصل از این بذور به عنوان علوفه‌ای خوش‌خوراک برای تعلیف احشام بهره‌برداران مورد استفاده قرار می‌گیرد.

دو گونه مهم بذر فستوکا و آگروپایرون تنها توسط مراکز ایستگاه‌های منابع طبیعی تولید می‌شوند و اشخاص حقیقی نقشی در تولید آنها ندارند. این گونه‌ها در حال انقراض هستند و نیازمند حمایت مسئولین برای جلوگیری از نابودی کامل آنها می‌باشند.

ایستگاه مغان همچنین به تولید نهال صنوبر می‌پردازد که جزو درختان صنعتی محسوب می‌شود. با تولید و کشت این نهال‌ها در زمین‌های زراعی و ایجاد زراعت چوب، می‌توان از مزیت اقتصادی آن بهره‌مند شد.

ارسال تولیدات مازاد و وضعیت مالکیت

تولیدات مازاد بذری و نهالی ایستگاه مغان به تمام مناطق استان اردبیل و حتی سایر استان‌های کشور ارسال می‌شود. در ماه‌های گذشته درخواست‌های متعددی برای تخصیص زمین از سوی دستگاه‌های دولتی، غیردولتی و اشخاص در ایستگاه مغان مطرح شده است، اما به دلیل ممنوعیت قانونی، از واگذاری زمین به این اشخاص خودداری شده است. از این رو، از اشخاص حقیقی و حقوقی و سایر دستگاه‌ها درخواست می‌شود از تقاضای زمین در محدوده ایستگاه تولیدی منابع طبیعی خودداری کنند.

ایستگاه تولید بذر و نهال مغان دارای سند مالکیت تک‌برگی به نام دولت جمهوری اسلامی ایران است که به نمایندگی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور ثبت شده است. این ایستگاه شامل اغلب زمین‌های آبی، بخشی دیم و مقداری هم مرتع و جنگل‌های طبیعی و دست‌کاشت است. همچنین، دارای ماشین‌آلات کشاورزی از جمله سه دستگاه تراکتور فرگوسن و ادوات دنباله‌دار مختلف برای انجام عملیات خاک‌ورزی، کاشت، داشت و برداشت می‌باشد.

چالش‌ها و نیازها

به دلیل محدودیت منابع مالی، مجموعه ایستگاه مغان در حال حاضر غیرمحصور است. ضروری است با تأمین اعتبار مالی و مساعدت دولت، این مجموعه بزرگ تولیدی با مصالح مناسب محصور شود. همچنین، به‌روزرسانی ماشین‌آلات و انجام تعمیرات لازم برای حفظ و نگهداری ابنیه‌ها از دیگر نیازهای این ایستگاه است.

استان اردبیل با داشتن ۹۰۲ هزار هکتار مرتع ییلاقی، قشلاقی و میان‌بند و ۶۹ هزار هکتار جنگل، دارای گونه‌های غالب جنگلی مانند فندق، ارس، بلوط، زبان گنجشک و افرا است که اهمیت حفظ و توسعه منابع طبیعی در این استان را دوچندان می‌کند.