ایران در مسیر ایمن‌سازی: از پژوهش واکسن‌های جدید تا مقابله با واکسن‌گریزی

در حالی که جهان به سمت توسعه واکسن‌های پیشرفته گام برمی‌دارد، ایران نیز با تمرکز بر پژوهش‌های نوین و برنامه‌های جامع ایمن‌سازی، آینده‌ای روشن‌تر را برای سلامت عمومی ترسیم می‌کند. رضا فدایی، مسئول بیماری‌های واگیر مرکز بهداشت استان اصفهان، جزئیات تازه‌ای از این تلاش‌ها را تشریح کرده است.

پژوهش و توسعه واکسن‌های جدید تا سال ۱۴۰۵

پژوهش در حوزه واکسن‌های جدید به عنوان یکی از اهداف کلیدی در کنترل بیماری‌های واگیر تا پایان سال ۱۴۰۵ در کشور دنبال می‌شود. استان اصفهان نقش مهمی در این تحقیقات ایفا می‌کند و مشارکت آن می‌تواند به ارتقای برنامه‌های ایمن‌سازی ملی کمک شایانی کند.

پوشش واکسیناسیون و آمادگی زیرساختی

برنامه‌های واکسیناسیون کودکان و بزرگسالان در کشور با جدیت پیگیری می‌شود. فدایی با اشاره به واکسیناسیون ۱۶۰ هزار کودک در سراسر کشور، تأکید کرد که پوشش واکسیناسیون در استان اصفهان کاملاً مطابق با برنامه ملی حفظ شده و هیچ اختلالی در این روند ایجاد نشده است.

حفظ زنجیره سرد واکسن‌ها

شبکه بهداشت استان برای حفظ زنجیره سرما در فرآیند نگهداری واکسن‌ها، تدابیر ویژه‌ای اندیشیده است. چهار سامانه اضطراری برای مواقع قطعی برق طراحی و فراهم شده تا یخچال‌های نگهداری واکسن همواره فعال بمانند. این آمادگی کامل نشان‌دهنده تعهد به حفظ کیفیت و اثربخشی واکسن‌هاست.

تأمین واکسن در استان اصفهان

با وجود چالش‌های اخیر در زمینه دارو و واکسن، خوشبختانه هیچ مشکل حاد و نگران‌کننده‌ای در تأمین واکسن‌های مورد نیاز استان اصفهان گزارش نشده است.

هفته ایمن‌سازی و واکسیناسیون بزرگسالان

هفته جهانی ایمن‌سازی امسال با شعار «برای همه نسل‌ها؛ واکسن‌ها مؤثرند» در بازه زمانی ۲۴ تا ۳۰ آوریل (۴ تا ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵) برگزار می‌شود. در کنار واکسیناسیون کودکان، واکسیناسیون بزرگسالان، به ویژه واکسن‌های کزاز، آنفلوانزا و واکسن‌های دوران بارداری، به صورت ویژه در اصفهان پیگیری می‌شود.

نقش حیاتی واکسن‌های ترکیبی در سلامت کودکان

واکسن‌های ترکیبی مانند سه‌گانه، پنج‌گانه و شش‌گانه نقش اساسی در کاهش ابتلا به بیماری‌های خطرناک کودکان دارند. ایران با وجود برخی کاستی‌ها، برنامه‌ای پیشرفته برای ایمن‌سازی دارد که شامل ۱۳ واکسن برای پیشگیری از ۱۳ بیماری عفونی است.

واکسن پنج‌گانه: محافظی در برابر بیماری‌های کشنده

واکسن پنج‌گانه یا پنتاوالان، که اکنون واکسن اصلی مورد استفاده در سنین ۲، ۴ و ۶ ماهگی کودکان است، از ترکیب واکسن سه‌گانه (دیفتیری، کزاز، سیاه‌سرفه) با واکسن‌های هپاتیت B و هموفیلوس آنفلوآنزا شکل گرفته است. این ترکیب با هدف کاهش تعداد مراجعات خانواده‌ها و افزایش اثربخشی واکسیناسیون طراحی شده است.

• دیفتیری: گلودرد شدید و کشنده که قبلاً باعث خفگی و آسیب‌های قلبی می‌شد، اکنون بسیار نادر است.
• کزاز: بیماری میکروبی که از طریق زخم‌های آلوده منتقل می‌شود و موجب اسپاسم شدید عضلات و مرگ می‌شد. کزاز نوزادان نیز از علل مهم مرگ‌ومیر نوزادان بود.
• سیاه‌سرفه: با سرفه‌های شدید و پی‌درپی همراه بود که می‌توانست منجر به خفگی، استفراغ و حتی پارگی دیافراگم شود؛ اکنون موارد آن بسیار کم شده است.
• هپاتیت B: شیوع این بیماری از حدود ۳ درصد قبل از سال ۱۳۷۱، پس از واکسیناسیون عمومی به نزدیک ۱ درصد کاهش یافته و همچنان رو به کاهش است. این بیماری بدون علامت می‌تواند به سیروز و نیاز به پیوند کبد منجر شود.
• هموفیلوس آنفلوآنزا نوع b: از علل مهم عفونت‌های گوش، ریه و مننژیت در کودکان بود که واکسیناسیون موجب کاهش چشمگیر آن شده است.

چالش واکسن‌گریزی و راهکارهای مقابله

«واکسن‌گریزی» در برخی خانواده‌ها یکی از چالش‌های جدی سال‌های اخیر است. معاونت بهداشت برای رفع این چالش، برنامه‌های آموزشی و اقناعی متعددی را اجرا می‌کند و از رسانه‌ها برای آگاهی‌رسانی دقیق کمک می‌گیرد. این تلاش‌ها با هدف مقابله با کم‌اهمیت جلوه دادن بیماری‌هایی مانند سیاه‌سرفه صورت می‌گیرد که درمان‌های محدود و پیچیده‌ای دارند.

فدایی تأکید کرد که واکسن‌های ترکیبی نقش اساسی در کاهش بیماری‌های کشنده و بستری‌های بیمارستانی داشته‌اند و بسیاری از بیماری‌هایی که زمانی شایع و مرگبار بودند، اکنون به لطف واکسن‌ها نادر شده‌اند.