کنفرانس گذار از سوخت‌های فسیلی: چالش‌ها و فرصت‌های جهانی

نشست مهم گذار از سوخت‌های فسیلی در کلمبیا

شهر سانتا مارتا در کلمبیا میزبان «اولین کنفرانس گذار از سوخت‌های فسیلی» بود؛ نشستی دو روزه که با حمایت کلمبیا و نروژ برگزار شد. این گردهمایی با هدف بررسی راهکارهای کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، نمایندگانی از کشورهای تولیدکننده بزرگ مانند برزیل و کانادا تا کشورهای جزیره‌ای کوچک و در معرض خطر گرمایش جهانی همچون تووالو را گرد هم آورد.

غیبت بزرگترین تولیدکنندگان گازهای گلخانه‌ای جهان از جمله چین، آمریکا و روسیه، به گفته شرکت‌کنندگان، یک مزیت محسوب می‌شد؛ زیرا از بروز موانع معمول در مذاکرات اقلیمی سازمان ملل جلوگیری کرد و فضای مناسب‌تری برای بحث و تبادل نظر فراهم آورد.

اعتراضات مردمی و فعالان اقلیمی

همزمان با آغاز این نشست سطح بالا، فعالان اقلیمی و جوامع بومی در خیابان‌ها و سواحل سانتا مارتا، که خود بندر اصلی صادرات زغال‌سنگ کلمبیا نیز هست، به استفاده از سوخت‌های فسیلی اعتراض کردند. این اعتراضات نشان‌دهنده نگرانی‌های فزاینده عمومی درباره تأثیرات زیست‌محیطی و لزوم اقدام فوری برای مقابله با تغییرات اقلیمی است.

تعهدات بین‌المللی و واقعیت‌های نگران‌کننده

در کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (COP28) که در سال ۲۰۲۳ در دبی برگزار شد، جامعه جهانی متعهد شد تا گذار از نفت، گاز و زغال‌سنگ را که بزرگترین آلاینده‌های کره زمین هستند، آغاز کند. با این حال، از آن زمان تاکنون پیشرفت قابل توجهی حاصل نشده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از این سوخت‌ها در سال ۲۰۲۵ بار دیگر افزایش یافته و به بالاترین حد خود رسیده است.

بر اساس مطالعه‌ای که توسط موسسه بین‌المللی توسعه پایدار انجام شده، کشورها پنج برابر بیشتر از آنچه برای انرژی‌های تجدیدپذیر هزینه می‌کنند، برای حمایت از منابع انرژی فسیلی سرمایه‌گذاری می‌کنند. این آمار نشان‌دهنده چالش‌های عمیق مالی و سیاسی در مسیر گذار انرژی است.

فرصت‌های واقعی برای تغییر

مری رابینسون، رئیس‌جمهوری سابق ایرلند و فرستاده ویژه سابق سازمان ملل متحد برای اقدام اقلیمی، اظهار داشت: «در سانتا مارتا، امکانات واقعی برای شکستن این وابستگی وجود دارد. ما هرگز زمان و فضای لازم برای انجام این کار را نداشته‌ایم.»

دانشمندان نیز روز یکشنبه فهرستی از ۱۲ اقدام را برای ارائه راهنمایی‌های مشخص به دولت‌ها ارائه کردند. از جمله مهمترین این اقدامات، «توقف تمام استخراج سوخت‌های فسیلی یا پروژه‌های زیرساختی جدید» است.

کارلوس نوبره، اقلیم‌شناس برجسته برزیلی، که برای راه‌اندازی یک پنل علمی حمایت از کشورهای در حال گذار به سانتا مارتا سفر کرده است، تأکید کرد: «شکی نیست که هیچ توجیهی برای پروژه‌های جدید اکتشاف سوخت‌های فسیلی وجود ندارد.» وی هشدار داد که حتی بدون پروژه‌های اکتشافی جدید، میزان سوخت‌های فسیلی موجود، دمای کره زمین را تا سال ۲۰۵۰، ۲.۵ درجه سانتیگراد افزایش خواهد داد.

چالش‌های پیش رو و مقاومت کشورها

جهان در حال حاضر ۱.۴ درجه سانتیگراد گرم‌تر از سطوح قرن نوزدهم است. در سال ۲۰۱۵، کشورها برای جلوگیری از تأثیرات فاجعه‌بار بر آینده سیاره، محدودیت افزایش دما را ۲ درجه سانتیگراد یا حتی ۱.۵ درجه سانتیگراد تعیین کردند. با این حال، جایگزینی خودروهای بنزینی، دیگ‌های بخار نفتی و کارخانه‌های گازسوز با معادل‌های برقی که با انرژی خورشیدی یا بادی کار می‌کنند، نیازمند یک اقدام مالی عظیم و تحول گسترده زیرساختی است.

حتی کشورهایی با عزم جدی برای گذار، مانند کلمبیا به رهبری رئیس‌جمهوری گوستاوو پترو، اذعان دارند که این فرآیند دهه‌ها به طول خواهد انجامید. در همین حال، برخی کشورها نظیر برزیل، سیاست‌های استخراجی خود را تشدید می‌کنند. لولا داسیلوا، رئیس‌جمهوری برزیل، اخیراً اعلام کرد که شرکت عظیم پتروبراس با شرکت پمکس مکزیک برای اکتشاف نفت در آب‌های عمیق خلیج مکزیک همکاری خواهد کرد.

انتقاد سازمان‌های زیست‌محیطی

سازمان مستقل گرین‌پیس این پروژه را به شدت محکوم کرده است. ماریانا آندراده، هماهنگ‌کننده حوزه اقیانوس‌ها در گرین‌پیس برزیل، اظهار داشت: «این تصمیم تکرار یک الگوی تاریخی نگران‌کننده در آمریکای لاتین است؛ اینکه همچنان به استخراج منابع طبیعی به عنوان موتور توسعه متکی است و تنوع‌بخشی به پایگاه اقتصادی و انرژی خود را به طور نامحدود به تعویق می‌اندازد.» این انتقادات نشان‌دهنده اختلاف نظر عمیق میان دولت‌ها و فعالان محیط زیست در مورد اولویت‌ها و مسیر توسعه است.