بسیج ملی دستگاه‌ها برای مقابله با آسیب‌های روانی پساجنگ

در پی بحران اخیر و تبعات گسترده آن بر سلامت روان جامعه، مراسم گرامیداشت روز روانشناس و مشاور با حضور مدیران و متخصصان برجسته حوزه‌های بهداشت، آموزش و پرورش و فراجا در سازمان بهزیستی کشور برگزار شد. در این نشست، مسئولان از یکپارچگی و بسیج دستگاه‌ها برای مقابله با آسیب‌های روانی ناشی از جنگ خبر دادند که شامل طیف وسیعی از خدمات روانشناختی، از مشاوره‌های تلفنی و برخط گرفته تا غربالگری گسترده و مداخلات تخصصی برای گروه‌های آسیب‌پذیر می‌شود.

خدمات روانشناختی فراجا در ایام بحران

مدیرکل مشاوره فراجا، آقای حقی، در این مراسم با اشاره به نقش پلیس در کنار مأموریت ذاتی خود در تأمین امنیت، به ابتکارات ویژه این سازمان در حوزه روانشناختی در ایام جنگ اشاره کرد. وی اظهار داشت که از سال ۱۳۷۹، مراکز مشاوره فراجا تأسیس شده‌اند و اکنون ۶۵ مرکز مشاوره و ۱۲۰۰ واحد مددکاری در کلانتری‌ها فعال هستند.

• در حادثه میناب، چادرهای خدماتی برای التیام و همدلی با خانواده‌ها مستقر شدند.
• غرفه‌های روانشناختی در میادین اصلی شهر برپا شده و شب‌ها در تجمعات مردمی خدمات ارائه می‌شود.
• با وجود آسیب‌دیدگی برخی واحدها، ۸ هزار مشاوره تلفنی و ۱۸۰۰ مشاوره برخط ارائه شد.
• ۵۲ کارگاه آموزشی با همکاری جهاد دانشگاهی برگزار و ۲۰۰ کلیپ آموزشی در حوزه تاب‌آوری تولید شد.
• در مجموع، ۱۴ هزار خدمت روانشناختی در ایام جنگ به مردم ارائه گردید.

غربالگری گسترده و نیاز به مداخلات مستمر

محمدرضا شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روانی اجتماعی وزارت بهداشت، به آماده‌باش روانشناسان پیش از شروع بحران اشاره کرد. وی بیان داشت که یک هفته قبل از جنگ، محتواهای آموزشی روانشناختی در سامانه وزارت بهداشت بارگذاری شد و روان‌درمانی فشرده PTSD با همکاری انجمن‌های تخصصی آماده گردید.

• روانشناسان و مددکاران در بیمارستان‌های پذیرای مصدومان حضور یافتند و به آسیب‌دیدگان و خانواده شهدا خدمات ارائه کردند.
• افرادی که خانه‌های خود را از دست داده بودند، تحت حمایت روانی قرار گرفتند.
• ۴۲۵ هزار نفر غربالگری سلامت روان مرتبط با استرس شدند که نتایج مثبت بالایی را نشان داد.
• سامانه ۱۹۰ برای مشاوره رایگان روانشناختی در بحران ایجاد شد و ۷۰۰ همکار تا ۶ هزار تماس در روز را پاسخ دادند.

شالبافان تأکید کرد که سلامت روان در بحران با مداخلات کوتاه‌مدت بازنمی‌گردد و نیاز به برنامه‌های یک تا دو ساله برای مناطق آسیب‌دیده وجود دارد. در همین راستا، مرکز سراج در میناب آغاز به کار کرده و حمایت از ۱۰ شهر دیگر در دستور کار است.

مداخلات ویژه برای دانش‌آموزان و رشد تماس‌ها

سمیه ابراهیمی، مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی وزارت آموزش و پرورش، به غربالگری ۱۳ میلیون دانش‌آموز اشاره کرد. وی افزود که در ایام جنگ، طرح «هر مدرسه یک پایگاه سلامت روان» اجرا شد و مشاوران به صورت تلفنی با دانش‌آموزان، به‌ویژه گروه‌های پرخطر، ارتباط برقرار کردند.

• تماس با خط تلفنی مشاوره ۱۵۷۰ در این مدت ۶۵ درصد رشد داشته است.
• بیشترین فراوانی تماس‌ها مربوط به موضوعات خانوادگی، مسائل تحصیلی و استرس و اضطراب جنگ بوده است.
• در استان‌های مورد حمله، خدمات به صورت ۲۴ ساعته ارائه شد.
• ۲۴۵ دانش‌آموز در میناب به صورت خانه به خانه خدمات روانشناختی دریافت کردند.

هشدار درباره اوج‌گیری افسردگی در پساجنگ

یعقوبی، رئیس جمعیت علمی پیشگیری از خودکشی ایران، هشدار داد که تهدیدها در زمان جنگ لحظه‌ای است، اما در پساجنگ با اوج‌گیری افسردگی، کناره‌گیری اجتماعی و اختلالات پایدار مواجه خواهیم شد. وی تأکید کرد که آسیب‌های روانی پساجنگ معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه پس از آتش‌بس اوج می‌گیرد و باید نگران افسردگی و خودکشی بود، به‌ویژه با توجه به مشکلات اجتماعی و اقتصادی. کودکان، سالمندان، زنان و افراد آسیب‌دیده باید در اولویت مداخلات بلندمدت قرار گیرند.

بازسازی عاطفی پس از سوگ

مداحی، رئیس خانه روانشناسان و مشاوران، در سخنانی با موضوع بازسازی عاطفی پس از سوگ، سوگ را «زلزله روح» توصیف کرد و سه وظیفه طلایی برای روانشناسان در این زمینه برشمرد:

1. همدردی و حمایت عاطفی از فرد سوگ‌دیده.
2. کمک به فرد برای کوچ دادن عزیز از دست رفته از بیرون و درون.
3. یاری رساندن به فرد برای بازنویسی روایت زندگی و خلق روایت‌های جدید.

پویش ملی «با من حرف بزن»

چاووشیان، مدیرعامل مؤسسه خانواده، از اجرای پویش ملی «با من حرف بزن» در ۲۳ استان کشور و ۱۶ میدان اصلی تهران خبر داد. این پویش با استقرار غرفه‌های گفت‌وگو در محل تجمع شبانه مردم، خدمات روانشناختی و مشاوره‌ای ارائه کرده است. بیش از ۴۰۰ تشکل خانواده‌محور، ۵ هزار کنشگر و مددکار و ۱ هزار روانشناس در این پویش فعال شده‌اند و ۲۰۰ سؤال پرتکرار مردم در قالب کتاب «خانواده تاب‌آور» پاسخ داده شده است.

ضرورت خودمراقبتی درمانگران

پورشریفی، رئیس انجمن روانشناسی ایران، با اشاره به ضرورت خودمراقبتی درمانگران در زمان بحران، هشدار داد که روانشناسان و درمانگرانی که بارها در معرض روایت آسیب‌های دیگران قرار می‌گیرند، در صورت عدم خودمراقبتی و پردازش هیجانی، دچار فرسودگی شغلی می‌شوند و صلاحیت کمک حرفه‌ای آن‌ها کاهش می‌یابد.