نقش روان‌شناسی جنایی در پیشگیری از جرم: گفت‌وگو با رئیس مرکز مشاوره پلیس کرمان

نقش روان‌شناسی جنایی در پیشگیری از جرم

سرگرد مجید ضرابی‌نژاد، رئیس مرکز مشاوره و ارائه خدمات روان‌شناختی پلیس کرمان، بر اهمیت رویکردهای نوین روان‌شناسی جنایی در پیشگیری از جرم تأکید کرد. وی در گفت‌وگویی به مناسبت روز روان‌شناس، از تلاش‌های این مرکز برای تحلیل علمی پدیده جرم و ارائه راهکارهای پژوهش‌محور سخن گفت.

رویکرد مرکز مشاوره پلیس کرمان

مرکز مشاوره پلیس کرمان با بهره‌گیری از ظرفیت‌های روان‌شناسی جنایی، جرم‌شناسی و تحلیل رفتار مجرمانه، نگاهی علمی به پدیده جرم دارد. رویکرد اصلی این مرکز صرفاً درمان یا مداخله پس از وقوع جرم نیست، بلکه بر شناخت الگوهای شخصیتی و رفتاری افراد پرخطر، تحلیل زمینه‌های روانی بروز رفتار مجرمانه و ارائه راهکارهای پیشگیرانه مبتنی بر پژوهش تمرکز دارد.

«پیش از آغاز گفت‌و‌گو، لازم می‌دانم فرا رسیدن روز روان‌شناس و مشاور را به همه همکاران ارجمندم در حوزه سلامت روان، به‌ویژه روان‌شناسان پرتلاش انتظامی و متخصصان مرکز مشاوره پلیس استان کرمان تبریک عرض نمایم. تلاش‌های علمی و انسانی این عزیزان نقشی اساسی در ارتقای امنیت روانی و اجتماعی جامعه دارد.»

تحلیل و بررسی مجرمان خطرناک

یکی از محورهای مهم فعالیت مرکز مشاوره، ارزیابی روان‌شناختی مجرمان پرخطر و مجرمان تکرارکننده جرم است. این فرآیند شامل مصاحبه‌های تخصصی، آزمون‌های روان‌شناختی معتبر، تحلیل سوابق فردی و خانوادگی و بررسی عوامل محیطی است. این تحلیل‌ها به شناسایی عواملی نظیر اختلالات شخصیتی، ضعف در کنترل تکانه، سابقه تجربه خشونت یا تأثیر محیط‌های پرخطر اجتماعی کمک می‌کند.

جرایم سایبری و ویژگی‌های مجرمان

با گسترش فضای مجازی، بخشی از جرایم جنایی ماهیت نوین پیدا کرده است. تحلیل روان‌شناختی مجرمان سایبری نشان می‌دهد که این افراد معمولاً دارای ویژگی‌هایی نظیر نیاز شدید به کنترل، جست‌وجوی هیجان، خودشیفتگی یا فقدان همدلی واقعی هستند. مرکز مشاوره پلیس با همکاری پلیس فتا، به بررسی انگیزه‌ها و الگوهای رفتاری این گروه از مجرمان می‌پردازد تا مداخلات آموزشی و پیشگیرانه مناسب طراحی شود.

همکاری میان بخش‌های مختلف پلیس

در حوزه جرم‌های مهم، همکاری علمی و تخصصی میان مرکز مشاوره و اداره جنایی پلیس آگاهی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. کارشناسان مرکز مشاوره با ارائه تحلیل‌های رفتاری و ارزیابی‌های تخصصی، به تکمیل ابعاد روانی پرونده‌ها کمک می‌کنند. این همکاری می‌تواند به شناخت الگوی رفتاری مجرمان، پیش‌بینی احتمال تکرار جرم و ارائه توصیه‌های پیشگیرانه یاری رساند.

عوامل خطر در شکل‌گیری رفتارهای مجرمانه

مطالعات جرم‌شناسی نشان می‌دهد که جرم نتیجه برهم‌کنش عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی است. مهم‌ترین این عوامل عبارتند از:

• تجربه خشونت یا بی‌ثباتی عاطفی در دوران کودکی
• اختلالات شخصیتی به‌ویژه شخصیت ضد اجتماعی
• مصرف مواد مخدر و محرک
• ضعف مهارت‌های تنظیم هیجان و کنترل خشم
• فشارهای اقتصادی و اجتماعی در کنار نبود حمایت‌های اجتماعی
• قرار گرفتن در محیط‌های پرخطر یا شبکه‌های بزهکارانه

شناخت این عوامل به مدیریت و کاهش آنها کمک می‌کند.

راهکارهای پیشگیری از جرایم خشن

پیشگیری مؤثر نیازمند رویکردی علمی، داده‌محور و بین‌سازمانی است. راهکارهای مهم شامل موارد زیر است:

• توسعه برنامه‌های آموزش مهارت‌های زندگی، کنترل خشم و حل مسئله در مدارس و دانشگاه‌ها
• گسترش خدمات مشاوره‌ای و روان‌شناختی در مناطق آسیب‌پذیر اجتماعی
• ایجاد بانک داده‌های پژوهشی برای تحلیل روند جرایم و عوامل خطر
• تقویت همکاری میان پلیس، دستگاه قضایی، آموزش و پرورش و سازمان‌های حمایتی
• بهره‌گیری از پژوهش‌های دانشگاهی برای طراحی مداخلات پیشگیرانه هدفمند

پیام به خانواده‌ها و شهروندان

خانواده مهم‌ترین نهاد پیشگیری از جرم است. توجه به ارتباط سالم خانوادگی، آموزش مهارت‌های هیجانی به فرزندان و مدیریت تعارض‌ها می‌تواند نقش مؤثری در کاهش آسیب‌های اجتماعی داشته باشد. مرکز مشاوره پلیس کرمان آمادگی دارد تا در حوزه‌های مختلف روان‌شناختی، خانوادگی و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی در کنار شهروندان باشد.