خبر کامل
جنگ ایران و ادعاهای بی‌اساس «دزدی ابرها»: تحلیل علمی پدیده‌های اقلیمی
جنگ و «دزدی ابرها»: چرا ادعاهای بی‌اساس در خاورمیانه رواج یافته‌اند؟
در پی تشدید تنش‌ها در خاورمیانه و آغاز جنگ، ادعاهای نادرستی در شبکه‌های اجتماعی مبنی بر ارتباط این درگیری‌ها با پدیده‌ای موسوم به «دزدی ابرها» و تأثیر آن بر تغییرات آب و هوایی منطقه، به سرعت گسترش یافته است. این ادعاها، که فاقد پشتوانه علمی هستند، نگرانی‌هایی را در خصوص سوءتفاهم عمومی از پدیده‌های اقلیمی و چرخه آب ایجاد کرده‌اند.
اتهامات بی‌اساس «دزدی ابرها»
عبدالله خیکانی، نماینده پارلمان عراق، در گفت‌وگو با شبکه تلویزیونی الرشید، مدعی شد که ترکیه و ایران از تلاش‌های آمریکا برای «پراکنده کردن» و «دزدیدن ابرها» با استفاده از هواپیما شکایت کرده‌اند. او بدون ارائه هیچ مدرکی، بازگشت باران به عراق را به مشغولیت آمریکا در جنگ با ایران نسبت داد و گفت که این مشغولیت فرصت چنین اقداماتی را از آمریکا گرفته است.
عامر جابری، سخنگوی سازمان هواشناسی عراق، این ادعاها را «نه علمی و نه منطقی» خواند و تأکید کرد که پیش‌بینی‌ها از سپتامبر سال گذشته، یعنی ماه‌ها قبل از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، حاکی از پرباران بودن سال ۲۰۲۶ برای عراق بوده است.
آقای خیکانی در پاسخ به بی‌بی‌سی نیز بار دیگر ادعای استفاده از «سلاح تغییرات جوی» برای «ایجاد عمدی خشکسالی» در عراق را مطرح کرد، اما باز هم هیچ مدرکی ارائه نداد.
رواج نظریه‌های توطئه در شبکه‌های اجتماعی
اظهارات نماینده پارلمان عراق بازتاب‌دهنده ادعاهای گسترده‌ای است که در هفته‌های اخیر در شبکه‌های اجتماعی مطرح شده‌اند. در ترکیه، برخی کاربران میان جنگ ایران و بارش‌های شدید اخیر در این کشور ارتباط برقرار کرده‌اند. بر اساس داده‌های وزارت محیط زیست، شهرسازی و تغییرات اقلیمی ترکیه، ماه فوریه ۲۰۲۶ پربارش‌ترین فوریه در ۶۶ سال گذشته بوده است.
یکی از پست‌های پربازدید، با بیش از یک میلیون بار مشاهده، ادعا می‌کند که بسته بودن حریم هوایی ترکیه پس از آغاز جنگ، مانع از «دزدی ابرها» توسط آمریکا شده و منجر به بارندگی‌های مداوم در این کشور شده است. همچنین، کاربران دیگری به اشتباه ادعا کرده‌اند که خشکسالی شدید ایران، تنها پنج روز پس از حملات ایران به مواضع آمریکا در خاورمیانه پایان یافته است.
کاوه مدنی، رئیس موسسه آب، محیط زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد، معتقد است: «بخش زیادی از این باورها ناشی از بی‌اعتمادی عمومی و درک ناکافی از چرخه آب و نظام اقلیمی است.»
واقعیت علمی بارورسازی ابرها
طرفداران این ادعاهای بی‌اساس، ریشه مشکل را در فرآیند «بارورسازی ابرها» می‌دانند که به گفته آن‌ها، برای مقاصد سیاسی و به عنوان یک سلاح به کار گرفته می‌شود. بارورسازی ابرها شیوه‌ای برای ایجاد تغییرات محدود آب و هوایی است که شامل دستکاری ابرهای موجود برای کمک به تولید باران یا برف بیشتر می‌شود.
این کار معمولا با استفاده از هواپیما و پخش ذراتی مانند یدید نقره درون ابرها انجام می‌شود تا قطرات آب شکل بگیرند و بارش رخ دهد. سال گذشته، ایران نیز برای مقابله با کاهش بی‌سابقه بارش، عملیات بارورسازی را بر فراز حوضه آبریز دریاچه ارومیه انجام داد.
- اثر محدود: دانشمندان می‌گویند اثر بارورسازی ابرها بسیار محدود است و بارش را از ابرهای موجود حداکثر تا حدود ۱۵ درصد افزایش می‌دهد.
- عدم کنترل آب و هوا: دایانا فرانسیس، رئیس آزمایشگاه علوم محیطی و ژئوفیزیک دانشگاه خلیفه ابوظبی، این فرایند را نوعی «تلنگر کوچک به ابری که از قبل وجود دارد دانست، نه ابزاری برای کنترل آب‌وهوا».
- عدم محرومیت مناطق همجوار: تحقیقات نشان می‌دهد ادعای محرومیت مناطق همجوار از بارش باران در اثر بارورسازی ابرها، درست نیست. جف فرنچ، استاد علوم جوی در دانشگاه وایومینگ، می‌گوید اگر چنین اثری هم وجود داشته باشد، آن‌قدر ناچیز است که فراتر از نوسانات طبیعی بارش قابل تشخیص نیست.
تغییرات اقلیمی، عامل اصلی
دانشمندان تاکید می‌کنند که هیچ فناوری خاصی برای کنترل مستقیم مسیر یا شدت سامانه‌های جوی وجود ندارد. به گفته آنان، آنچه امروز شرایط را تغییر داده، افزایش اثرات تغییرات اقلیمی است که احتمال وقوع و شدت پدیده‌های جوی را در خاورمیانه بیشتر کرده است.
فعالیت‌های انسانی، به ویژه سوزاندن سوخت‌های فسیلی، باعث افزایش دمای زمین شده است. سازمان جهانی هواشناسی می‌گوید سرعت افزایش دما در خاورمیانه در دهه‌های اخیر دو برابر میانگین جهانی بوده است. هیئت بین‌دولتی تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد نیز هشدار داده است که تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت‌های انسان باعث:
- طولانی‌تر و شدیدتر شدن موج‌های گرما
- افزایش فشار بر منابع محدود آب منطقه
- نامنظم‌تر شدن بارش‌ها (کمتر اما شدیدتر و ناگهانی‌تر)
اسراء طراونه، استاد مهندسی آب و محیط زیست دانشگاه موته اردن، می‌گوید چنین شرایطی نگرانی عمومی درباره امنیت آبی را افزایش می‌دهد. کارشناسان بر این باورند که در چنین فضایی، ادعاهای نادرست درباره کنترل آب‌وهوا یا سرقت منابع آب به راحتی گسترش می‌یابند.
دکتر سارا اسمیت، پژوهشگر فیزیک اقلیمی در دانشگاه آکسفورد، می‌گوید: «پیچیدگی و عدم قطعیت، اغلب مانند آهنربایی برای تفکرات توطئه‌محور عمل می‌کند. مردم خلأهای ذهنی خود را با توضیحات ساده و اقناع‌کننده پر می‌کنند، اما با این کار، توضیح واقعی را از دست می‌دهند.»
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۰۰:۵۰ - ۱۴۰۵/۰۲/۰۹