گشایش دالان تجاری پاکستان برای ایران: فرصت‌ها و پیامدها

چرا پاکستان این دالان تجاری را باز کرد؟

این اقدام پاکستان در شرایطی صورت می‌گیرد که ایران به دلیل محاصره بنادر خود از سوی آمریکا، برای واردات و صادرات کالا با چالش‌های جدی مواجه است. در حالی که ایران خود دارای بنادر فعال برای صادرات نفت و کالا است، این وضعیت، آن را عملاً به کشوری محصور در خشکی تبدیل کرده است.

دکتر زبیر خان، وزیر پیشین تجارت پاکستان، بیان می‌کند: «کریدور تجاری که برای ایران باز شده، بر اساس همان شرایط و ضوابطی اداره خواهد شد که برای افغانستان یا هر کشور محصور در خشکی دیگری اعمال می‌شود. پس از جنگ، وضعیت به گونه‌ای شده که ایران عملا به کشوری محصور در خشکی تبدیل شده است.»

تحلیلگران معتقدند که این اقدام نه تنها به ایران در شرایط دشوار کمک می‌کند، بلکه نقش میانجی‌گرانه پاکستان بین آمریکا و ایران را نیز تقویت کرده و گامی مهم در جهت اعتمادسازی محسوب می‌شود.

جزئیات دستور «ترانزیت کالا از خاک پاکستان»

وزارت بازرگانی پاکستان در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرده است که این دستورالعمل،
«تجارت ترانزیتی میان پاکستان و ایران را بیش از پیش تسهیل می‌کند و به توسعه تجارت منطقه‌ای کمک خواهد کرد.»

• وزیر بازرگانی پاکستان، جام کمال، این اقدام را افزایش‌دهنده «اهمیت راهبردی پاکستان» و قرار دادن این کشور در مسیر تبدیل شدن به «کریدور تجاری و قطب لجستیکی منطقه» دانسته است.
• مسیرهای تعیین شده شامل بنادر گوادر، کراچی و گذرگاه تفتان هستند.
• انتقال کالا بر اساس قوانین گمرکی شفاف‌تر و منظم‌تر خواهد شد.

پاکستان و ایران دارای ۹۰۹ کیلومتر مرز مشترک هستند که گذرگاه‌های مهمی چون تفتان-میرجاوه، گبد-ریمدان و مند-پیشین را شامل می‌شود.

پیامدهای راهبردی و اقتصادی این تصمیم

کارشناسان اقتصادی این تصمیم را یک اقدام راهبردی برای تبدیل پاکستان به مرکز تجارت ترانزیتی منطقه و تقویت تجارت منطقه‌ای می‌دانند.

• دسترسی به آسیای مرکزی: عابد سلهری، تحلیلگر اقتصادی، اشاره می‌کند که این مسیر برای پاکستان نسبت به مسیر افغانستان امن‌تر و پایدارتر خواهد بود. پاکستان در گذشته برای دسترسی زمینی به آسیای میانه از مسیر افغانستان استفاده می‌کرد، اما ناامنی و تنش با طالبان بارها باعث اختلال در تجارت شده است.
• افزایش فعالیت بنادر: مشتاق گهمن، روزنامه‌نگار، پیش‌بینی می‌کند که پس از این تصمیم، فعالیت بنادر گوادر و کراچی بیش از پیش شتاب خواهد گرفت.
• افزایش تجارت دوجانبه: این اقدام می‌تواند به افزایش تجارت دوجانبه ایران و پاکستان و ایجاد فضای اعتماد بین دو کشور منجر شود.

اوایل ماه آوریل، پاکستان نخستین محموله تجاری را از مسیر ایران به مقصد تاشکند، پایتخت ازبکستان، ارسال کرد و به طور رسمی دالان پاکستان-ایران-ازبکستان را افتتاح نمود.

تحریم‌های آمریکا و قوانین بین‌المللی

یکی از پرسش‌های کلیدی این است که آیا پاکستان با وجود تحریم‌های ایران، می‌تواند چنین امکانی را در اختیار تهران قرار دهد؟

• موضع پاکستان: زبیر خان، وزیر بازرگانی پیشین پاکستان، معتقد است که پاکستان به دلیل این اقدام با تحریم‌های آمریکا روبه‌رو نخواهد شد، زیرا این کشور طبق قوانین دریایی سازمان ملل متحد، در حال فراهم کردن دالان تجاری برای کشوری است که اکنون در خشکی محصور شده است و تجارت مستقیم را افزایش نمی‌دهد، بلکه فقط مسیر ترانزیتی فراهم می‌کند.
• هماهنگی با آمریکا: عابد سلهری نیز می‌گوید: «پاکستان پیش از این تصمیم، آمریکا و همه طرف‌های مرتبط را در جریان گذاشته و بعید است چنین اقدامی بدون اطلاع واشنگتن انجام شده باشد.» تا این لحظه، آمریکا واکنشی رسمی به باز شدن این مسیرهای تجاری نشان نداده است.
• تجارت کالاهای غیرتحریمی: مشتاق گهمن اشاره می‌کند که به دلیل جنگ، در ایران کمبود دارو و برخی کالاهای ضروری ایجاد شده و ایران از طریق پاکستان تنها به تجارت آن دسته از کالاهایی خواهد پرداخت که مشمول تحریم‌ها نیستند.

با وجود اینکه ایران از تولیدکنندگان بزرگ نفت و گاز است، پاکستان بیشتر نیاز خود را از کشورهای دیگر وارد می‌کند و به دلیل تحریم‌ها، از ایران نفت وارد نمی‌کند. اما تجارت کالاهای ضروری از جمله مواد غذایی میان دو کشور در قالب تهاتر ادامه داشته است.