سلامت روان در محیط کار؛ چالش‌های امنیت شغلی و ساعات طولانی کار در ایران

عوامل استرس‌زای محیط کار در ایران

شالبافان با اشاره به ماهیت برخی مشاغل، توضیح داد که برخی حرفه‌ها ذاتاً با استرس‌های جدی همراه هستند. علاوه بر این، اگر محیط کار از نظر امنیت بین‌فردی و روابط کاری مناسب نباشد، می‌تواند به عاملی آزاردهنده برای سلامت روان تبدیل شود.

• ساعات کاری طولانی: در بسیاری از نقاط دنیا، از جمله ایران، ساعات کاری طولانی به یک هنجار تبدیل شده است. این امر زمان حضور افراد در خانه و کنار خانواده را به شدت کاهش می‌دهد و حتی کیفیت همان ساعات محدود را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.
• بحران‌ها و آسیب‌پذیری شغلی: در دوران بحران‌ها، مانند جنگ، گروه‌های شغلی خاصی نظیر امدادگران، کادر درمان، نیروهای نظامی و انتظامی، خبرنگاران و عکاسان خبری در معرض آسیب‌های روانی بیشتری قرار می‌گیرند. این موضوع لزوم توجه ویژه به سلامت روان در محیط کار را دوچندان می‌کند.

تهدید امنیت شغلی و تبعات روانی آن

یکی از مهم‌ترین عواملی که سلامت روان شاغلان را به شدت تهدید می‌کند، نبود امنیت شغلی کافی است. شالبافان تاکید کرد که استرس‌های اقتصادی ناشی از عدم اطمینان به آینده درآمد، توانایی پس‌انداز و اداره زندگی روزمره، فشار روانی عظیمی بر افراد شاغل وارد می‌کند. این مسئله در ایران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و نیازمند توجه جدی مسئولان است.

ایجاد محیط کاری سالم تنها وظیفه سازمان‌ها نیست. فرهنگ شغلی را تک‌تک افراد می‌سازند. همه کارکنان و مدیران در ایجاد محیطی امن و با تعاملات بین‌فردی سازنده مسئولیت دارند.

مرخصی و فرسودگی شغلی

شالبافان با انتقاد از فرهنگ استفاده ناکافی از مرخصی در کشور، بیان کرد که در بسیاری از کشورها، مرخصی فرصتی برای بازتوانی و استراحت است تا فرد با عملکرد بهتر به کار بازگردد. اما در ایران، به ویژه در رده‌های مدیریتی، افراد یا اصلاً مرخصی نمی‌روند یا شرایط کاری به گونه‌ای است که امکان استفاده واقعی از آن فراهم نیست. این وضعیت به طور مستقیم بر سلامت روان فرد تاثیر منفی گذاشته و می‌تواند به کاهش بازدهی منجر شود.

اهمیت غربالگری سلامت روان در محیط کار

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت بر لزوم غربالگری سلامت روان در محیط کار تاکید کرد. او گفت که این غربالگری باید در فضایی امن، غیرقضاوتی و بدون انگ انجام شود. همچنین، دسترسی بهتر به خدمات سلامت روان، اعم از درمان‌های روانشناختی و دارویی، با حمایت کارفرمایان بسیار موثر خواهد بود.

• نگرانی از دست دادن شغل: یکی از نگرانی‌های اصلی کارکنان این است که مراجعه برای درمان مشکلات سلامت روان ممکن است به از دست دادن شغل یا مواجهه با نگاه منفی منجر شود. این ترس، بسیاری از افراد را از درمان به موقع محروم می‌کند.
• تعهد مشترک کارفرما و کارمند: باید این اطمینان ایجاد شود که درمان مشکلات سلامت روان وظیفه مشترک کارفرما و فرد است و نباید به بهای از دست دادن شغل تمام شود. پس از بهبودی، افراد باید بتوانند بر اساس عملکرد خود به محیط کار بازگردند.

چالش‌های مشاغل شیفتی و چندشغله‌ها

کارهای شیفتی، به ویژه شیفت‌های شبانه، نیازمند توجه ویژه هستند. در مشاغلی که امکان استراحت کافی وجود ندارد، خطر آسیب روانی افزایش می‌یابد. شالبافان به وضعیت نگران‌کننده برخی شاغلان شیفتی در ایران اشاره کرد که به دلیل مشکلات اقتصادی، در ساعات استراحت به شغل دوم روی می‌آورند. این امر منجر به کم‌خوابی و بی‌خوابی مزمن شده و احتمال بروز اختلالات سلامت روان را به شدت افزایش می‌دهد.

برنامه‌های وزارت بهداشت و تبعات بیکاری

وزارت بهداشت، با همکاری مرکز سلامت محیط و کار، برنامه‌هایی برای ارتقای سلامت روان در محیط کار دارد. شالبافان تاکید کرد که این موضوع در قالب برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع به طور جدی پیگیری خواهد شد.

تبعات روانی بیکاری پس از بحران‌ها

بیکاری، به ویژه برای افرادی که اخیراً شاغل بوده‌اند، بسیار استرس‌زا است و مستقل از مشکلات اقتصادی، احتمال بروز مشکلات روان‌پزشکی را افزایش می‌دهد. شالبافان به اهمیت حمایت‌های بین‌فردی در کاهش فشار روانی ناشی از بیکاری اشاره کرد.

• نظم خواب و بیداری: حفظ ریتم منظم خواب و بیداری پس از بیکاری برای جلوگیری از بی‌خوابی شبانه و بهم‌خوردن چرخه خواب حیاتی است.
• فعالیت جسمی و روابط اجتماعی: تغییر ناگهانی در میزان فعالیت جسمی و کاهش شدید روابط اجتماعی می‌تواند زمینه بروز یا تشدید مشکلات روانی را فراهم کند. حفظ ارتباط با دیگران و جلوگیری از انزوا بسیار مهم است.

شالبافان در پایان تاکید کرد که اصلاح این موارد، در کنار تلاش برای یافتن شغل جدید و دستیابی به درآمد مکفی، به فرد کمک می‌کند تا از خود مراقبت کرده و آسیب روانی را به حداقل برساند.