چالش‌های سلامت روان در ایران: تعرفه‌های بالا و ضعف پوشش بیمه‌ای

شیوع اختلالات روانشناختی و اهمیت درمان

بر اساس اعلام وزارت بهداشت، حدود ۲۵ درصد از مردم ایران به نوعی از اختلال روانی مبتلا هستند که این آمار، اهمیت حیاتی مداخلات روانشناختی به‌موقع و مستمر را نشان می‌دهد. افسردگی و اختلالات اضطرابی، شایع‌ترین مشکلات هستند که با مداخلات روانشناختی، درمان‌پذیری بالایی دارند و می‌توان با هزینه‌ای منطقی از تبعات گسترده فردی و اجتماعی آن‌ها پیشگیری کرد.

تعرفه‌های بالای خدمات روانشناسی: خدمتی لوکس برای بسیاری

بر اساس آخرین تعرفه‌های دولتی، هزینه هر جلسه ۴۵ دقیقه‌ای خدمات روانشناسی و مشاوره به شرح زیر است:

• مراکز دولتی: بین ۲۹۶ هزار تا ۴۰۳ هزار تومان
• بخش خصوصی: از ۷۶۴ هزار تا یک میلیون و ۸۰ هزار تومان

این مبالغ، خدمات روانشناسی را برای دهک‌های پایین تا متوسط جامعه به خدمتی لوکس و تقریباً دست‌نیافتنی تبدیل کرده است. این در حالی است که بسیاری از روانشناسان بخش خصوصی معتقدند همین تعرفه‌ها نیز کفاف اداره کلینیک‌ها را نمی‌دهد، تناقضی که نبود پوشش بیمه‌ای جامع را بیش از پیش آشکار می‌سازد.

پای لنگان بیمه‌ها در حمایت از سلامت روان

سازمان بیمه سلامت سال گذشته اعلام کرد که خدماتی مانند روان‌درمانی فردی، خانواده‌درمانی، گروه‌درمانی و مشاوره را تحت پوشش قرار داده است. اما بررسی سهم سازمان از این تعرفه‌ها نشان می‌دهد که پوشش بیمه‌ای برای خدمات سلامت روان هنوز در ابتدای راه است و سهم آن از هزینه‌های قابل توجه روانشناسی برای مردم، بسیار ناچیز و محدود است.

درتاج، رئیس انجمن روانشناسی تربیتی، اظهار داشت: «پوشش‌های بیمه‌ای فعلی، محدود و عمدتاً معطوف به برخی از گرایش‌های تخصصی روانشناسی است و هنوز چتر حمایتی فراگیری برای تمامی گرایش‌ها و نیازهای مردم شکل نگرفته است. در عین حال بسیاری از این خدمات در مراکز خصوصی ارائه می‌شود که نیازمند پوشش بیمه‌ای است.»

کمبود روانشناس و نیاز جامعه

آمارها نشان می‌دهد که از ۸۴ هزار روانشناس عضو سازمان نظام روانشناسی و مشاوره، تنها حدود ۴۰ هزار نفر پروانه صلاحیت و فعالیت دارند. این امر نشان‌دهنده کمبود روانشناس نسبت به جمعیت کشور است، در حالی که معضلات و تغییرات اجتماعی مختلفی رخ داده و نیاز به مشاوره برای امور مختلف از جمله تشکیل خانواده و تربیت فرزندان نیز وجود دارد.

علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، نیز در مورد نیاز جامعه به خدمات روانشناسی گفت: «هم‌اکنون حدود ۳۵۰۰ کارشناس سلامت روان در مراکز خدمات جامع سلامت و مراکز سراج مشغول به کار هستند. برنامه‌ریزی کرده‌ایم تا تعداد روانشناسان فعال در نظام سلامت افزایش یابد تا برای هر ۲۰ هزار نفر ایرانی، حداقل یک کارشناس سلامت روان در شبکه بهداشتی درمانی در دسترس باشد و تعداد مراکز سراج از ۱۰۶ مرکز به ۳۰۰ مرکز در سراسر کشور افزایش یابد تا عدالت در دستیابی به خدمات سلامت روان افزایش یابد.»

این آمارها و اظهارات نشان می‌دهد که حتی ارائه خدمات در بخش دولتی نیز با شرایط مطلوب فاصله قابل توجهی دارد.

نبود بیمه و نظارت: مشکلات بخش خصوصی

مشکلات بازار خدمات روانشناسی تنها به تعرفه‌ها و کمبود روانشناسان محدود نمی‌شود. برخی از مراکز مشاوره در بخش خصوصی، تعرفه‌های مصوب را رعایت نکرده و مبالغی فراتر از نرخ‌های اعلام‌شده دریافت می‌کنند. همچنین، بسیاری از این مراکز با نظام بیمه‌ای رابطه‌ای ندارند و تنها در خوش‌بینانه‌ترین حالت، فاکتور برای ارائه به بیمه‌های تکمیلی صادر می‌کنند؛ آن هم با این شرط که مراجعه‌کننده ابتدا تمام هزینه را از جیب خود بپردازد و سپس در انتظار بازپرداخت بخشی از آن از سوی بیمه تکمیلی بماند. این سازوکار، بسیاری از بیماران، به‌ویژه قشرهای کم‌درآمد را پیش از شروع درمان از مسیر خارج می‌کند.

گسترش چتر حمایتی بیمه‌ها از خدمات سلامت روان امری ضروری است، چرا که تداوم این وضعیت نه‌تنها بار اختلالات روانی درمان‌نشده را بر دوش جامعه سنگین‌تر خواهد کرد، بلکه هزینه‌های سنگینی را نیز به مردم و نظام سلامت وارد می‌کند.