موازنه‌گری محتاطانه کره جنوبی در بحران ایران: دیپلماسی در سایه تنش

کنش بشردوستانه و صلح‌محور سئول

نخستین نشانه از رویکرد مثبت کره جنوبی، در اقدامات بشردوستانه و مواضع صلح‌محور این کشور نمایان شد. سئول در میانه تنش‌ها، ۵۰۰ هزار دلار کمک بشردوستانه از طریق کمیته بین‌المللی صلیب سرخ به ایران اختصاص داد. این اقدام، بیش از رقم مالی، حامل پیامی سیاسی و اخلاقی بود که نشان داد کره جنوبی بحران را تنها از منظر منافع تجاری یا امنیت انرژی دنبال نمی‌کند، بلکه نسبت به پیامدهای انسانی آن نیز حساسیت دارد.

رئیس‌جمهور کره جنوبی، لی جائه‌میونگ، در واکنش به تداوم بحران، خواستار «گامی شجاعانه به سوی صلح» شد و بر ضرورت کاهش تنش تأکید کرد.

دولت کره جنوبی نیز با توجه به تأثیر جنگ بر قیمت نفت، زنجیره تأمین و امنیت اقتصادی شرق آسیا، صلح را ضرورتی عملی برای مهار پیامدهای انسانی، اقتصادی و امنیتی معرفی کرد. همچنین، مواضع حقوق‌بشری رئیس‌جمهور کره جنوبی در قبال فلسطینیان، که با واکنش تل‌آویو مواجه شد، نشان داد که سئول دست‌کم در سطح گفتاری، از روایت کاملاً همسو با رژیم صهیونیستی فاصله گرفته است.

تعامل مستقیم با تهران و پذیرش نقش ایران در امنیت منطقه

یکی دیگر از نشانه‌های کنشگری مثبت کره جنوبی، انتخاب مسیر تعامل مستقیم با تهران برای مدیریت بحران امنیت دریایی و انرژی بود. تنگه هرمز در جریان تنش‌ها به یکی از نقاط اصلی نگرانی برای اقتصادهای واردکننده انرژی، از جمله کره جنوبی، تبدیل شد.

در چنین شرایطی، سئول به جای اتکای صرف به هماهنگی با واشنگتن، فرستاده ویژه خود را به تهران اعزام کرد تا درباره عبور امن کشتی‌ها، وضعیت خدمه کره‌ای و حفظ امنیت مسیرهای دریایی با مقامات ایرانی رایزنی کند. این اقدام از آن جهت اهمیت دارد که کره جنوبی، با وجود اتحاد راهبردی با آمریکا، عملاً پذیرفت که امنیت تنگه هرمز بدون گفت‌وگو با ایران قابل مدیریت نیست.

از منظر راهبردی، اعزام فرستاده ویژه به تهران، نشانه‌ای از واقع‌گرایی دیپلماتیک سئول بود که تلاش کرد از یک‌سو منافع اقتصادی و امنیتی خود را حفظ کند و از سوی دیگر، کانال ارتباطی با ایران را باز نگه دارد.

موازنه‌گری محتاطانه در برابر فشار آمریکا

جنبه دیگر کنشگری مثبت کره جنوبی در پرهیز از ورود شتاب‌زده به تقابل نظامی با تهران قابل مشاهده است. پس از درخواست دونالد ترامپ از متحدان آمریکا برای نقش‌آفرینی بیشتر در تأمین امنیت تنگه هرمز، سئول برخلاف برخی انتظارات، موضعی فوری، نظامی و همسو با فشار حداکثری اتخاذ نکرد.

مقام‌های کره جنوبی اعلام کردند که این درخواست را با دقت بررسی کرده و گزینه‌های مختلف را ارزیابی می‌کنند؛ عبارتی که در ادبیات دیپلماتیک، بیشتر نشانه احتیاط و زمان‌خریدن است تا اعلام آمادگی برای ورود مستقیم به عملیات نظامی.

کره جنوبی، به عنوان متحد امنیتی آمریکا و واردکننده بزرگ انرژی، نمی‌توانست آشکارا در برابر واشنگتن بایستد، اما هم‌زمان ورود نظامی مستقیم به بحران هرمز نیز می‌توانست منافع اقتصادی و امنیتی این کشور را به خطر اندازد. همین وضعیت باعث شد سئول سیاستی میانه اتخاذ کند؛ یعنی حفظ هماهنگی ظاهری با آمریکا، بدون آنکه خود را وارد رویارویی نظامی با ایران کند. این رفتار را می‌توان نوعی موازنه‌گری محافظه‌کارانه اما معنادار دانست که در عمل به سود کاهش تنش بود.

چشم‌انداز: مدیریت فرصت‌های محدود برای منافع متقابل

رفتار محتاطانه کره جنوبی، بیش از آنکه نشانه تغییر جهت راهبردی باشد، می‌تواند به عنوان یک فرصت محدود اما قابل مدیریت برای سیاست خارجی ایران ارزیابی شود. ایران می‌تواند با رویکردی حساب‌شده، از ظرفیت گفت‌وگو درباره امنیت دریانوردی، انرژی، حمایت کنسولی از اتباع خارجی و کمک‌های بشردوستانه برای ایجاد یک مسیر ارتباطی پایدارتر با کره جنوبی استفاده کند.

برای تهران، اولویت راهبردی باید تبدیل جایگاه ژئوپلیتیکی ایران به زبان دیپلماسی مسئولانه باشد. ایران می‌تواند با تأکید بر نقش خود در ثبات تنگه هرمز، این پیام را به سئول و دیگر قدرت‌های آسیایی منتقل کند که امنیت منطقه نیازمند تعامل مستقیم، احترام متقابل و درک نگرانی‌های مشروع طرفین است. پیشنهادهایی مانند گفت‌وگوی منظم میان مقامات سیاسی و دریایی، ایجاد سازوکار مشورتی در شرایط بحران و همکاری با نهادهای بین‌المللی برای امدادرسانی بشردوستانه می‌تواند به کاهش سوءبرداشت‌ها کمک کند.

کره جنوبی نیز در صورت تمایل به حفظ منافع بلندمدت خود در غرب آسیا، ناگزیر است از سیاست صرفاً واکنشی فاصله بگیرد و نقش فعال‌تری در مدیریت بحران ایفا کند. سئول می‌تواند ضمن حفظ روابط راهبردی با آمریکا، کانال‌های گفت‌وگو با تهران را باز نگه دارد و مسیرهای دیپلماتیک و فنی را در موضوعاتی مانند امنیت کشتیرانی و انرژی تقویت کند.