آیکون خبر

خبر کامل

طولانی‌ترین دوره تورم بالای ۳۰ درصد در تاریخ معاصر ایران

طولانی‌ترین دوره تورم بالای ۳۰ درصد در تاریخ معاصر ایران

اقتصاد ایران در هشت سال گذشته شاهد یکی از طولانی‌ترین دوره‌های تورم بالای ۳۰ درصد بوده است، پدیده‌ای که اقتصاددانان را به یاد دو برهه تاریخی پرچالش در قرن اخیر می‌اندازد. این دوره تورمی، از سال ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۴، شباهت‌های قابل توجهی با اوایل دهه ۲۰ شمسی و نیمه اول دهه ۷۰ دارد؛ زمان‌هایی که کشور با چالش‌های اقتصادی بی‌سابقه‌ای روبرو بود.

شباهت‌های تاریخی تورم در ایران

بررسی داده‌های بانک مرکزی نشان می‌دهد که از سال ۱۳۹۷ تا کنون، نرخ تورم همواره بالای ۳۰ درصد باقی مانده است. پس از ثبت تورم ۳۱ درصدی در سال ۱۳۹۷، این شاخص در سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۲ به ترتیب ارقام ۴۱ درصد، ۴۷ درصد، ۴۶ درصد، ۵۳ درصد و ۴۷ درصد را تجربه کرد. حتی با وجود برخی کنترل‌ها، تورم در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نیز بالای ۳۵ درصد باقی ماند که این امر طولانی‌ترین تکرار تورم بالا در دهه‌های اخیر را رقم زده است.

دوره اول: اشغال ایران و تورم سه‌رقمی

شدیدترین موج تورمی تاریخ اقتصاد ایران در سال‌های ۱۳۲۱ و ۱۳۲۲ رخ داد، زمانی که نرخ تورم به ارقام خیره‌کننده ۹۶.۲ درصد و ۱۱۰.۵ درصد رسید. عامل اصلی این تورم بی‌سابقه، اشغال ایران توسط متفقین در جریان جنگ جهانی دوم بود. در آن زمان، دولت مجبور شد برای تأمین هزینه‌های ارتش‌های بیگانه، به شکل بی‌رویه اسکناس بدون پشتوانه چاپ کند. همزمان، بسته شدن مسیرهای تجاری و احتکار مواد غذایی، قحطی شدیدی را به دنبال داشت که قیمت‌ها را روزانه افزایش می‌داد.

دوره دوم: پس از جنگ و سیاست‌های اقتصادی دهه ۷۰

دومین دوره طولانی و پیوسته گرانی‌ها به نیمه اول دهه ۷۰ بازمی‌گردد. اقتصاد ایران از سال ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۵ برای شش سال متوالی تورم‌های بالای ۲۰ درصد را تجربه کرد. آمارها به ترتیب ۲۰.۷ درصد، ۲۴.۴ درصد، ۲۲.۹ درصد، ۳۵.۲ درصد، رکورد معروف ۴۹.۴ درصد در سال ۱۳۷۴ و نهایتاً ۲۳.۲ درصد در سال ۱۳۷۵ بودند. دلیل این گرانی‌ها به سیاست‌های خاص پس از جنگ، آزادسازی قیمت‌ها، دریافت وام‌های خارجی و شوک یکسان‌سازی نرخ ارز مرتبط دانسته می‌شود.

لازم به ذکر است که در سال‌های ۱۳۹۰، ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ نیز به دلیل دور اول تحریم‌ها و جهش نرخ ارز، تورم به سطوح بالای ۲۰ و ۳۰ درصد رسید، اما این روند طولانی‌مدت نشد و با تغییر فضای سیاسی و اقتصادی به سرعت مهار گردید.

راهکارهای مهار تورم در تاریخ ایران

عبور از تورم‌های اوایل دهه ۲۰ و ۷۰ با تغییر مسیر سریع در سیاست‌گذاری همراه بوده است.

مهار تورم در دهه ۲۰

در اوایل دهه ۲۰، پایان جنگ جهانی دوم و خروج کامل ارتش‌های متفقین از ایران، اصلی‌ترین عامل خاموش شدن موتور تورم بود. با خروج آنها، الزام دولت به چاپ پول برایشان قطع شد. از سوی دیگر، با باز شدن مجدد مسیرهای تجارت جهانی و ورود کالاهای اساسی به کشور، تعادل به بازار بازگشت. این تغییرات فیزیکی و سیاسی باعث شد تا نرخ تورم در سال ۱۳۲۳ با یک سقوط آزاد همراه شده و اقتصاد ایران از لبه پرتگاه تورم سه‌رقمی نجات پیدا کند.

مهار تورم در دهه ۷۰

در نیمه اول دهه ۷۰، ماجرا ریشه کاملاً داخلی داشت. دولت وقت تشخیص داد که سیاست‌های آزادسازی سریع اقتصادی و رها کردن فنر نرخ ارز به تورم نزدیک ۵۰ درصدی در سال ۱۳۷۴ منجر شده است. راهکار فرار در آن مقطع، کنار گذاشتن موقت شوک‌درمانی بود. اخبار مربوط به راهکارهای دولت برای فرار از تورم بالای ۴۰ درصد، به کلیدواژه‌هایی از جمله سیاست‌های انقباضی و کاهش هزینه، مانند کاهش کسری بودجه، کنترل رشد نقدینگی و حتی تعدیل نیرو در شرکت‌های دولتی ختم می‌شود.

از سیاست‌های ارزی و تجاری آن زمان نیز نباید غافل شد. مدیریت نرخ ارز و کاهش ۴۰ درصدی هزینه‌های واردات کالا، بخشی از سیاست‌های ارزی و تجاری آن روزها به شمار می‌رفت.

در کنار این سیاست‌ها، اقدامات مرتبط با مدیریت بدهی‌های خارجی و نظارت نیز در کنترل نرخ ارز تأثیرگذار بودند. مجموعه‌ای از این اقدامات کمک کرد تا سال ۱۳۸۴ و پایان کار دولت ششم و هفتم، نرخ تورم در محدوده ۱۰ درصد آرام گیرد.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗