چالش‌ها و راهکارهای بازار کار ایران در سال ۱۴۰۳: کاهش بیکاری و طرح‌های حمایتی دولت

بازدید از کارخانه‌ها در بحبوحه جنگ و تحریم

معاون اشتغال وزیر کار به بازدیدهای میدانی مدیران وزارتخانه از کارخانه‌ها و کارگاه‌های تولیدی در مناطق جنگ‌زده اشاره کرد. این بازدیدها که با دستور رئیس‌جمهور و وزیر کار انجام شد، نه تنها به تولیدکنندگان انرژی و انگیزه می‌بخشید، بلکه پیام حمایت دولت را به آن‌ها منتقل می‌کرد. حسینی تأکید کرد که بسیاری از این مجموعه‌ها حتی پس از بمباران، تولید کالاهای استراتژیک را متوقف نکردند و در ایام جنگ، سنگ تمام گذاشتند. از جمله، دکتر میدری، معاون وزیر کار، بیش از ۱۵۰۰ کیلومتر را برای بازدید از استان‌های سیستان و بلوچستان، کرمان و یزد طی کرد تا از نزدیک در جریان وضعیت تولید قرار گیرد.

تحلیل آمار بیکاری و مشارکت اقتصادی

حسینی در ادامه به نحوه سنجش نرخ بیکاری در کشور پرداخت و توضیح داد که آمار ارائه‌شده توسط مرکز آمار، بر اساس مدل سازمان بین‌المللی کار است که در تمامی کشورهای توسعه‌یافته نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. وی خاطرنشان کرد که نرخ بیکاری امسال نسبت به زمستان سال گذشته ۰.۲ درصد کاهش یافته است و این روند کاهشی از سال ۱۴۰۰ آغاز شده است. با این حال، نرخ مشارکت اقتصادی با کاهش ۰.۴ درصدی به ۳۹.۷ درصد رسیده است که در مقایسه با متوسط جهانی ۶۰ درصد، نگران‌کننده است. این نرخ در سال‌های گذشته بین ۳۷ تا ۴۳ درصد در نوسان بوده است.

«با شوکی که در جنگ دوازده روزه وارد شد، تقریباً در شهریور ۱۴۰۴ نزدیک به ۶۳۷ هزار نفر بیمه‌شده را از بازار کار رسمی از دست دادیم که یکی از مولفه‌های مشاغل رسمی محسوب می‌شود. این عدد تا نزدیک به ۷۰۰ هزار نفر هم رفت و نگران‌کننده بود. به محض اینکه یک مقدار آرامش ایجاد و نگاه به آینده مثبت شد، تا ۲ ماه بعد نزدیک به ۲۰۰ هزار نفر به بازار کار برگشتند و اقداماتی صورت گرفت.»

وی همچنین به مهاجرت نیروی کار از بخش صنعت به بخش خدمات و کشاورزی اشاره کرد و بر اهمیت ایجاد اشتغال بیشتر در بخش صنعت برای افزایش بهره‌وری اقتصادی تأکید کرد.

طرح‌های حمایتی دولت برای حفظ اشتغال

معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت کار به تبعات منفی جنگ، از جمله چالش‌های تنگه هرمز و تأثیر آن بر افزایش قیمت‌ها، اشاره کرد. با این حال، وی تأکید کرد که اقتصاد و بازار کار ایران سرعت بازگشت‌پذیری بالایی دارد. دولت برای مقابله با ریزش نیروی کار، طرح‌های حمایتی متعددی را در دست اجرا دارد:

• یارانه دستمزد: دولت طرحی را با محوریت وزارت اقتصاد برای جلوگیری از ریزش نیروی کار دنبال می‌کند. به بنگاه‌های ۲ تا ۵۰ نفره که دچار آسیب شده‌اند، به ازای هر نفر مبلغ ۲۲ میلیون تومان به مدت دو ماه (معادل ۴۴ میلیون تومان) با نرخ ۱۸ درصد پرداخت می‌شود. بنگاه‌ها می‌توانند با مراجعه به سایت اشتغال وزارت اقتصاد درخواست خود را ثبت کنند.
• اشتغال عمومی: این طرح شامل اشتغال پاره‌وقت و کوتاه‌مدت (۴ ماهه یا کمتر از یک سال) در پروژه‌های عام‌المنفعه مانند لایروبی، آبرسانی، طرح‌های درمانی و بهداشتی است. دستمزد این مشاغل کمتر از حداقل دستمزد است، اما به افراد بیکار کمک می‌کند و پروژه‌ها را با هزینه تمام‌شده پایین‌تر اجرا می‌کند.

دستورالعمل طرح اشتغال عمومی آماده شده و مکاتبات لازم با استانداران برای شناسایی ریزپروژه‌های استانی صورت گرفته است. هدف این طرح، استفاده از ظرفیت بخش غیردولتی و منابع دولتی و عوارض محلی برای تأمین مالی است.

هدف‌گذاری ۲۰۰ هزار شغل در فاز اول

حسینی درباره میزان اشتغال‌زایی این طرح‌ها گفت: «حداقل تدارکی که برای فاز اول دیده‌ایم بیش از ۲۰۰ هزار نفر است که بتوانیم از این طریق جذب کنیم.» وی افزود که میزان جذب بسته به نوع پروژه (بهداشتی یا عمرانی) متفاوت خواهد بود، اما برآورد کلی این است که برای جذب ۲۰۰ هزار نفر، دولت ماهانه حدود ۴ همت بودجه نیاز دارد تا این طرح عملیاتی شود. ایرانیان خارج از کشور نیز برای مشارکت در این طرح‌ها ابراز تمایل کرده‌اند و تمامی تلاش‌ها در راستای حفظ و دلگرم نگه داشتن نیروی کار موجود برای عبور از شرایط فعلی است.