نقش حیاتی روان‌شناسان در سلامت جامعه بحران‌زده و اهمیت دانشگاه‌ها در این مسیر

اهمیت سلامت روان در بحران و پسابحران

نهم اردیبهشت ماه، روز روان‌شناس و مشاور، فرصتی است تا نقش بی‌بدیل متخصصان این حوزه در ایجاد تعادل روانی، تقویت توان سازگاری و حمایت از انسان‌ها در شرایط دشوار اجتماعی مورد توجه قرار گیرد. در جامعه‌ای که با بحران‌ها و شرایط جنگی دست و پنجه نرم می‌کند، سلامت روان نه یک انتخاب لوکس، بلکه ضرورتی حیاتی برای پایداری اجتماعی محسوب می‌شود.

جنگ و بحران‌های گسترده، تنها به میدان‌های درگیری محدود نمی‌مانند؛ بلکه اثرات عمیق آن‌ها سال‌ها بعد در هیجانات، روابط، احساس امنیت و سبک زندگی افراد بروز پیدا می‌کند. بسیاری از مردم در دوره پسابحران و فضای فرساینده «نه جنگ ـ نه صلح»، با اضطراب‌های مداوم، اختلالات خواب، مشکلات سازگاری و احساس ناامنی روانی مواجه می‌شوند. در چنین شرایطی، نقش روان‌شناسان، مشاوران و خدمات تخصصی حمایت روانی بیش از هر زمان دیگری برجسته می‌شود.

دانشگاه‌ها و مسئولیت اجتماعی در سلامت روان

دانشگاه‌ها به عنوان بخش‌های تاثیرگذار ساختار اجتماعی، نقشی کلیدی در شناسایی و کاهش آسیب‌های روانی ناشی از بحران‌ها ایفا می‌کنند. دکتر ناهید زینی حسنوند، عضو هیات علمی دانشگاه آیت‌الله بروجردی، بر اهمیت سلامت روان در شرایط بحران و پسابحران تاکید کرده و اظهار داشت: «سلامت روان، به‌ویژه در جوامعی که تجربه تنش طولانی‌مدت داشته‌اند، یکی از اصلی‌ترین مولفه‌های پایداری اجتماعی است.»

وی افزود که در دوران جنگ، فشارهای هیجانی، اضطراب و نااطمینانی در سطح بالایی ظاهر می‌شوند، اما بخش مهمی از پیامدهای روانی معمولاً در دوره پس از جنگ آشکار می‌گردند. دوره «نه جنگ ـ نه صلح» نیز ویژگی‌های خاص خود را دارد که در آن افراد در نوعی تعلیق و ابهام روانی قرار می‌گیرند و این وضعیت می‌تواند فرسودگی ذهنی و کاهش احساس امنیت روانی ایجاد کند. بنابراین، نقش روان‌شناسان در چنین شرایطی تنها محدود به درمان نیست، بلکه حمایت، آموزش، پیشگیری و توانمندسازی نیز اهمیت فراوانی دارد.

تجربیات مرکز مشاوره دانشگاه آیت‌الله بروجردی

زینی حسنوند با اشاره به تجربیات مرکز مشاوره دانشگاه آیت‌الله بروجردی، بیان کرد که در سال‌هایی که جامعه با فشارهای بیشتری روبه‌رو بوده، بخش زیادی از مراجعات به اضطراب، مشکلات خواب، مسائل سازگاری و فشارهای خانوادگی مربوط بوده است. این مرکز در اجرای طرح‌های ملی و وزارتی، از جمله طرح احوالپرسی بعد از جنگ ۱۲ روزه، بیش از ۲ هزار نفر از دانشجویان دانشگاه را تحت پوشش قرار داده است.

او همچنین توضیح داد که با کاهش بحران جنگ و سایر بحران‌های اجتماعی، معمولاً تعداد مراجعان به مراکز مشاوره کاهش می‌یابد، اما درگیر شدن با عوارض استرس پس از بحران به صورت شکل‌گیری تروماهای روان‌شناختی مختلف ممکن است همچنان ادامه داشته باشد.

فعالیت‌های پیشگیرانه و توانمندسازی

برخی از فعالیت‌های مرکز مشاوره دانشگاه شامل موارد زیر است:

• اجرای طرح‌های غربالگری سلامت روان برای شناسایی دانشجویان در معرض آسیب.
• برگزاری کارگاه‌های آموزش مهارت‌های تاب‌آوری، مدیریت تنیدگی و خودمراقبتی.
• تقویت خدمات مشاوره حضوری برای تجهیز دانشجویان به ابزارهای لازم جهت مواجهه با فشارهای روانی.

سرمایه‌گذاری در سلامت روان، سرمایه‌گذاری برای آینده

عضو هیات علمی دانشگاه آیت‌الله بروجردی بر ضرورت توجه به سلامت روان در دوره پس از بحران تاکید کرد و گفت: ایجاد فضای امن گفت‌وگو، کاهش برچسب‌زنی نسبت به مراجعه به روان‌شناس، افزایش دسترسی به خدمات تخصصی و تقویت زیرساخت‌های مشاوره در دانشگاه می‌تواند نقش مهمی در بازسازی امنیت روانی و ارتقای کیفیت زندگی دانشجویان، اساتید، کارکنان و خانواده‌های آنان داشته باشد.

زینی حسنوند خاطرنشان کرد: «سرمایه‌گذاری در زمینه سلامت روان، سرمایه‌گذاری برای آینده جامعه است و باید آن را بخشی جدایی‌ناپذیر از برنامه‌ریزی‌های کلان دانشگاهی دانست.»