کشف مسیر جایگزین در واکسن‌های mRNA؛ گامی نوین در درمان سرطان

ظهور واکسن‌های mRNA و پتانسیل ضدسرطانی

با ظهور واکسن‌های mRNA در سال ۲۰۲۰ برای مقابله با ویروس SARS-CoV-۲، این فناوری به نقطه عطفی در کنترل همه‌گیری کرونا تبدیل شد. اکنون، توجه دانشمندان به استفاده از همین تکنولوژی برای درمان سرطان معطوف شده است. در حال حاضر، واکسن‌های mRNA در کارآزمایی‌های بالینی برای درمان سرطان‌هایی مانند ملانوما، سرطان ریه سلول کوچک و سرطان مثانه در حال آزمایش هستند.

مطالعه جدیدی که توسط پژوهشگران دانشکده پزشکی دانشگاه واشنگتن در سنت‌لوئیس انجام شده، یکی از باور‌های پیشین درباره عملکرد سیستم ایمنی در واکسن‌های mRNA را به چالش کشیده است. این تحقیق نشان می‌دهد که برخلاف تصور قبلی، حذف یک نوع خاص از سلول‌های ایمنی به نام سلول‌های دندریتیک نوع cDC۱، مانع از ایجاد پاسخ ضدسرطانی قوی نمی‌شود.

نقش کلیدی سلول‌های cDC۲ در فعال‌سازی ایمنی

در این پژوهش مشخص شد که نوع دیگری از سلول‌های دندریتیک به نام cDC۲ می‌تواند به‌عنوان مسیر جایگزین وارد عمل شده و همان نقش کلیدی را در فعال‌سازی سلول‌های T ایفا کند؛ سلول‌هایی که مسئول شناسایی و نابودی سلول‌های سرطانی هستند.

مکانیسم عمل واکسن‌های mRNA به این صورت است که این واکسن‌ها دستورالعمل ژنتیکی تولید قطعات پروتئینی خاصی را به سلول‌ها منتقل می‌کنند. این قطعات توسط سیستم ایمنی شناسایی شده و باعث فعال شدن پاسخ دفاعی بدن می‌شوند. در واکسن‌های سرطان، این پروتئین‌ها به گونه‌ای طراحی می‌شوند که نشانگر‌های ویژه سلول‌های سرطانی را تقلید کنند تا سیستم ایمنی بتواند هدفمندتر عمل کند.

مکانیسم کراس‌دریسینگ و مسیرهای مکمل

پژوهشگران با استفاده از مدل‌های حیوانی نشان دادند حتی زمانی که سلول‌های cDC۱ حذف شده بودند، واکسن همچنان توانست پاسخ قوی سلول‌های T را ایجاد کرده و رشد تومور‌های سارکوم را مهار کند. این نتیجه نشان داد که مسیر‌های دیگری در سیستم ایمنی قادر به جبران نقش این سلول‌ها هستند.

بررسی‌های دقیق‌تر نشان داد سلول‌های cDC۲ از یک مکانیسم غیرمستقیم برای فعال‌سازی سلول‌های T استفاده می‌کنند. در این فرآیند، این سلول‌ها خودشان مستقیماً پروتئین‌ها را تولید نمی‌کنند، بلکه آنتی‌ژن‌های آماده‌شده از سلول‌های دیگر را از طریق فرآیندی موسوم به کراس‌دریسینگ دریافت کرده و سپس آنها را به سلول‌های T ارائه می‌دهند.

آینده واکسن‌های ضدسرطان

به گفته پژوهشگران، این کشف نشان می‌دهد واکسن‌های mRNA می‌توانند از دو مسیر متفاوت اما مکمل برای فعال‌سازی سیستم ایمنی استفاده کنند؛ موضوعی که می‌تواند در بهینه‌سازی طراحی واکسن‌های سرطان نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد. محققان تاکید می‌کنند این یافته‌ها نه‌تنها درک علمی از نحوه عملکرد واکسن‌های mRNA را گسترش می‌دهد، بلکه می‌تواند به بهبود فرمولاسیون، دوزبندی و حتی افزایش پاسخ بیماران مختلف به درمان کمک کند؛ موضوعی که در آینده ممکن است به توسعه نسل جدیدی از واکسن‌های ضدسرطان منجر شود.