افزایش سرسام‌آور قیمت شیرخشک و پوشک؛ بحران جدید خانواده‌ها

این روزها، خانواده‌های دارای نوزاد بیش از پیش با چالش‌های جدی در تامین اقلام ضروری مانند شیرخشک، مکمل‌ها و پوشک مواجه هستند. این نگرانی، به‌ویژه برای والدینی که نوزادان آلرژیک یا دارای مشکلات گوارشی دارند، ابعاد گسترده‌تری به خود می‌گیرد. کمبود عرضه و افزایش بی‌سابقه قیمت‌ها، این کالاها را از دسترس بسیاری از خانواده‌ها خارج کرده و فشار اقتصادی مضاعفی را بر آنها تحمیل نموده است.

وضعیت نگران‌کننده بازار شیرخشک

فروشندگان داروخانه‌ها در سراسر کشور از تغییرات چشمگیر در بازار شیرخشک خبر می‌دهند. دیگر مانند گذشته، همه داروخانه‌ها امکان عرضه شیرخشک را ندارند و تنها تعداد محدودی از مراکز، آن هم با سهمیه‌بندی و یارانه، این محصولات را ارائه می‌کنند. سهمیه ماهانه هر کودک معمولاً بین ۸ تا ۱۰ قوطی شیرخشک تعیین شده است.

• افزایش قیمت: قیمت‌ها نسبت به سال‌های گذشته به شدت افزایش یافته‌اند.
• کمبود شیرخشک‌های رژیمی: شیرخشک‌های رژیمی برای نوزادان آلرژیک یا دارای بیماری گوارشی و برندهای خارجی به سختی یافت می‌شوند.
• احتکار و کاهش عرضه: برخی افراد و فروشگاه‌ها با احتکار، باعث کاهش عرضه و نایاب شدن حتی برندهای ایرانی شده‌اند.
• برندهای نایاب: برندهایی مانند «هیپ» کمیاب و گران شده و «سیمیلاک» مدت‌هاست در داروخانه‌ها موجود نیست.

قیمت‌ها و سهمیه‌بندی

در حال حاضر، هر کودک می‌تواند ماهانه ۴ قوطی شیرخشک با بیمه و ۶ قوطی آزاد (با کد ملی والدین) دریافت کند. بیمه حدود ۶۰ تا ۶۵ هزار تومان از قیمت هر قوطی را پوشش می‌دهد، در حالی که قیمت اصلی اکثر شیرخشک‌ها بین ۲۵۰ تا ۳۵۰ هزار تومان است. این قاعده برای تمامی برندها از جمله آپتامیل، ببلاک و نان صدق می‌کند.

فروشنده‌ای در غرب تهران به افزایش سرسام‌آور قیمت شیرخشک‌های رژیمی اشاره می‌کند. یک قوطی شیرخشک خارجی که پیش‌تر کمتر از یک میلیون تومان بود، اکنون با قیمت ۲ تا ۳ میلیون تومان عرضه می‌شود. به عنوان مثال:

• شیرخشک آپتامیل ۸۰۰ گرمی انگلستان: ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان
• شیرخشک سیمیلاک ۹۰۰ گرمی: ۴ میلیون و ۲۶۶ هزار تومان
• شیرخشک گلدن گات (ترکیه) برای آلرژی گاوی: ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تومان

این ارقام، خرید این اقلام حیاتی را برای خانواده‌های دارای فرزندان آلرژیک بسیار دشوار ساخته است.

ریشه‌های کمبود و گرانی

یکی از فروشندگان در شرق تهران، کمبود و افزایش قیمت‌ها را نتیجه ترکیبی از احتکار، تغییر در روش پرداخت (از چکی به نقدی) و افزایش قیمت‌های جهانی می‌داند. وی تاکید می‌کند که راهکار جامعی برای برطرف کردن این کمبودها وجود ندارد و این معضل در ماه‌های اخیر به شدت پررنگ شده است.

مشکلات در زنجیره تامین: محموله‌های معلق در امارات

علیرضا عسگری، یکی از تولیدکنندگان شیرخشک، به مشکلات جدی در زنجیره تامین اشاره کرده است. وی می‌گوید: «بخشی از محموله‌های ما در امارات متوقف شده‌اند و هنوز مشخص نیست که چه زمانی وارد کشور می‌شوند.» سه سناریوی احتمالی برای این محموله‌ها مطرح است: بازگشت به ایران، ارسال مستقیم به مصرف‌کننده از طریق مسیر جایگزین، یا باقی ماندن در امارات.

به دلیل این وضعیت نامشخص، سفارش دیگری برای مواد اولیه از طریق مسیر زمینی ثبت شده که با وجود هزینه‌های بالاتر، تنها راهکار موجود است. انتظار می‌رود این محموله طی دو تا سه هفته آینده به دست تولیدکنندگان برسد.

سیاست‌های دستوری قیمت‌گذاری و واردات

عسگری همچنین به نرخ‌گذاری‌های دستوری در ایران اشاره می‌کند که اجازه قیمت‌گذاری آزادانه را به شرکت‌ها نمی‌دهد. تغییرات قیمت معمولاً یک یا دو بار در سال رخ می‌دهد که در سال گذشته، یک بار با ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش همراه بود. افزایش هزینه‌های تولید در نیمه دوم سال نیز به تغییر قیمت‌ها دامن زده است.

شیرخشک‌های موجود در بازار عمدتاً تولید داخل هستند، اما مواد اولیه اصلی از خارج وارد می‌شود. این واردات با برنامه‌ریزی قبلی و تخصیص منابع از طریق سازمان غذا و دارو و بانک مرکزی صورت می‌گیرد، اما تامین آن هنوز به طور کامل و جامع انجام نشده است. همین امر باعث شده که تولیدکنندگان نتوانند محموله‌ها را به موقع و به میزان کافی وارد کنند. پس از ورود محموله‌ها به کشور نیز، حدود ۷ تا ۱۰ روز زمان برای توزیع نیاز است که نشان می‌دهد موجودی فعلی کافی نیست.

افزایش بی‌سابقه قیمت پوشک

بازار پوشک نیز از بهمن‌ماه ۱۴۰۴ تا اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ شاهد رشد چشمگیری در قیمت‌ها بوده که در برخی موارد تا دو برابر افزایش یافته است. فروشندگان پوشک تاکید می‌کنند که بسیاری از برندها و سایزها که قبلاً به راحتی در دسترس بودند، اکنون کمیاب و گران شده‌اند.

نمونه‌هایی از افزایش قیمت پوشک

بیشترین جهش قیمتی مربوط به پوشک پمپرز چسبی ۳۸ عددی است که از حدود ۳ میلیون و ۶۷۰ هزار تومان به ۵ میلیون و ۸۷۹ هزار تومان رسیده و افزایشی ۶۰ درصدی را نشان می‌دهد. واردات پوشک پمپرز نیز قطع شده و این محصول اکنون به عنوان کالای قاچاق محسوب می‌شود.

در مقابل این افزایش‌ها، پوشک پریما ترکیه ۵۰ عددی چسبی تقریباً بدون تغییر باقی مانده و در محدوده ۳ میلیون و ۳۷۵ هزار تومان عرضه می‌شود که نشان‌دهنده ثباتی نسبی در میان نوسانات بازار است.