تحلیل سفیر اسبق ایران در فرانسه: ابعاد پنهان تور دیپلماتیک وزیر امور خارجه

دلفی اظهار داشت که پس از تجدید و تمدید آتش‌بس و با توجه به ارتباطات برقرار شده از طریق پاکستان، سفر رئیس ستاد ارتش پاکستان به تهران انجام شد. این سفر با هدف پیگیری مسائل مربوط به سفر نخست قالیباف و عراقچی به اسلام‌آباد صورت گرفت. در این دیدار، نظرات طرف ایرانی جمع‌آوری و به آمریکایی‌ها منتقل شد و پیش از آن نیز، مطالب آمریکایی‌ها دریافت و به طرف ایرانی ارائه شده بود. به این ترتیب، مذاکرات و تبادل نظرات میان ایران و آمریکا از طریق میانجیگری ادامه یافت.

وی با اشاره به روند مذاکرات در اسلام‌آباد افزود: پس از دور اول مذاکرات، دو طرف پیگیر ادامه گفت‌وگوها بودند و با وجود تمامی اظهارات درباره افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه و انتقال نیرو و تجهیزات، تمایل به ادامه مذاکرات وجود داشت. پس از سفر رئیس ستاد ارتش پاکستان به تهران و تغییرات رخ داده، عراقچی به اسلام‌آباد رفت و نظرات طرف ایرانی را ارائه کرد که توسط طرف پاکستانی به آمریکایی‌ها منتقل شد.

دلفی در ادامه بیان کرد: از این فرصت برای انجام سفر به مقاصدی نظیر مسکو و مسقط استفاده شد. اهمیت مسقط از آن جهت بود که بخش قابل توجهی از بار میانجیگری در جریان جنگ اول و دوم و پیش از جنگ اول میان ایران و آمریکا را بر عهده داشت. همچنین، لازم بود هماهنگی‌های لازم درباره هرگونه تحولات در تنگه هرمز، اعم از باز و بسته شدن، عبور و مرور آزاد و دیگر رخدادها، با شریک اصلی تنگه هرمز یعنی مسقط انجام شود.

دیپلمات پیشین کشورمان با اشاره به سفر عراقچی به مسکو تصریح کرد: در این سفر آنچه مربوط به دیدار با مسکو بود، پیگیری شد. شایان ذکر است که دیدار ایشان با پوتین اصولاً پروتکلی نبود، زیرا معمولاً وزرای امور خارجه با پوتین ملاقات نمی‌کنند مگر آنکه پیامی از سوی رهبر کشور ارائه شده باشد. در این مورد اعلام شد که رئیس جمهور روسیه اخیراً پیامی از سوی رهبری دریافت کرده‌اند. هرچند جزئیات نحوه و توسط چه کسی این پیام منتقل شده است، روشن نشد، اما عراقچی ملاقات خود با پوتین را انجام داد.

وی در ادامه به اهمیت هماهنگی بین‌المللی تاکید کرد و گفت: مهم آن است که هم‌زمان با مذاکراتی که با آمریکایی‌ها به صورت مستقیم یا غیرمستقیم انجام می‌دهیم، ضروری است طرف‌های مؤثر در تحولات منطقه و بین‌المللی، در جریان امور قرار گیرند. از جمله این طرف‌ها، روسیه است و مواضع مسکو می‌تواند در مواقع ضروری به حمایت از ما کمک کند، هرچند در طول جنگ چهل روزه اقدامات مؤثری از بعد نظامی و جلوگیری از فشارهای آمریکا و اسرائیل علیه کشور صورت نگرفت.

دلفی یادآور شد: البته مواضع سیاسی آنان، از جمله وتوهایی که در شورای امنیت سازمان ملل داشتند یا مواضع‌شان در محکوم کردن حملات نظامی، نشان‌دهنده حداقلی از حمایت بود، اما در سطح کشوری که ما آن را به عنوان شریک استراتژیک خود تلقی می‌کنیم، انتظار می‌رفت روس‌ها اقدامات بیشتری انجام دهند.

سفیر اسبق ایران در فرانسه تاکید کرد: با تمامی شرایط لازم بود روس‌ها از روند مذاکرات در جریان قرار گیرند، زیرا در همان زمان در شورای امنیت قرار بود موضوع تنگه هرمز مطرح شود و اگر روس‌ها و چینی‌ها حمایت نمی‌کردند، ممکن بود با وضعیتی نامطلوب‌ مواجه می‌شدیم.

دلفی با اشاره به ضرورت تعاملات دیپلماتیک گسترده در منطقه و فراتر از روابط با روسیه، گفت: کارکرد صرف با روسیه کافی نیست و ضرورت دارد که چین نیز در جریان امور قرار گیرد و با آن‌ها رایزنی‌های لازم انجام شود، زیرا چینی‌ها نیز در قبال فعالیت‌ها و استراتژی‌های آمریکا، به ویژه عملکرد این کشور در خلیج فارس و منطقه آسیای غربی، موضع مخالفت دارند. بنابراین ضروری است که چینی‌ها در کنار ما قرار گیرند.

این دیپلمات سابق کشورمان در ادامه خاطرنشان کرد: علاوه بر روسیه و چین، کشورهای منطقه خلیج فارس نیز اهمیت ویژه‌ای دارند. این کشورها همسایگان ما هستند و روابط با آن‌ها همیشگی خواهد بود، به همین دلیل، روابط دیپلماتیک با این کشورها باید کم‌تنش و کم‌هزینه باشد تا منافع ملی تأمین شود.

دلفی افزود: علاوه بر خلیج فارس، اروپایی‌ها نیز اهمیت دارند به ویژه اعضای ناتو که در طول تجاوز آمریکا و اسرائیل علیه ایران، با آمریکا همراهی نکردند و مخالفت کردند. این کشورها می‌توانند شریکان مهمی در زمینه جلوگیری از توسل به زور برای باز کردن تنگه هرمز باشند و از وابستگی به آمریکا فاصله بگیرند. بنابراین، فرصت وجود دارد تا با این کشورها نیز بیش‌تر در جریان تحولات قرار گرفته، ارتباطات مستمر برقرار کرده و از ظرفیت‌های آن‌ها بهره‌برداری کنیم.

وی یادآور شد: در اروپا دو کشور وجود دارند که عضویت دائمی در شورای امنیت سازمان ملل دارند و حق وتو دارند. اگر بتوانیم این دو کشور را در کنار روسیه و چین قرار دهیم، چهار کشوری که در شورای امنیت توانایی اقدامات مؤثر علیه آمریکا را دارند، ایجاد خواهند شد و این امر نقش مهمی در مذاکرات بین‌المللی خواهد داشت. مجموعه دیپلماسی نشان داد که آنچه در سفر به روسیه رخ داد، ظرفیت قابل توجهی ایجاد کرده است که باید بیش‌تر از آن بهره برداری شود. در منطقه نیز، دیپلماسی باید شامل کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، دیگر کشورهای عربی همسایه نزدیک و کشورهای اروپایی و غربی باشد که در طول تجاوز آمریکا و اسرائیل علیه ایران با آمریکا همراهی نکرده‌اند. در این چارچوب، لازم است این کشورها در جریان تحولات قرار گیرند و روابط مستمر با آن‌ها برقرار شود.

دلفی با اشاره به چالش‌های مذاکرات ایران با آمریکا گفت: در مورد فشارهای آمریکا، طبیعی است که این کشور برای مذاکرات از تمام ابزارهای موجود، از جمله ابزار نظامی، بهره گیرد تا در میز مذاکره امتیاز بیشتری کسب کند. آمریکایی‌ها به هر حال اولویت اصلی مذاکرات خود با ایران را موضوع هسته‌ای قرار داده‌اند و خواستار محدود کردن دسترسی ایران به فناوری هسته‌ای هستند. موضع جمهوری اسلامی ایران روشن است؛ هیچ‌گاه به دنبال سلاح هسته‌ای نبوده است. با توجه به این زمینه‌ها، می‌توان در مذاکرات با آمریکا موضوعات مهمی را پیش برد، از جمله رفع محاصره تنگه هرمز و تضمین عبور و مرور آزاد و امن کشتی‌ها.

وی ادامه داد: همچنین امکان توقف جنگ و تثبیت آتش‌بس در کلیه جبهه‌ها، از جمله مناطقی که در دوران جنگ چهل روزه دچار تنش شده‌اند، فراهم خواهد شد. در این چارچوب، پس از جنگ چهل روزه، دیپلماسی ایران می‌تواند با سرعت بیش‌تر و با استفاده از امکانات ایجاد شده، از جمله باز بودن فضای هوایی کشور و امکان رفت‌وآمد، فعالیت کند. این شرایط به دیپلماسی ایران اجازه می‌دهد هم مذاکرات مؤثر با کشورهای مختلف انجام شود و هم خواسته‌های جمهوری اسلامی ایران در میز مذاکره با آمریکا به دست آید.