تحول در نظام آموزش عالی: گام‌های وزارت علوم برای دانشگاه‌های نسل جدید و ادغام نهادهای فناوری

چالش‌های کنونی نظام آموزش عالی

شهیکی با اشاره به شکاف عمیق بین نیازهای جامعه و مدل فعلی دانشگاه‌ها، بیان کرد که کیفیت دانشجویان فارغ‌التحصیل نسبت به گذشته کاهش یافته است، زیرا نیازهای امروز جامعه به طور چشمگیری تغییر کرده‌اند. او افزود که در گذشته، بخش عمده‌ای از نیروهای تربیت‌شده توسط دانشگاه‌ها جذب بدنه دولت می‌شدند، اما این روند دیگر پاسخگو نیست.

«یکی از اشتباه‌های بزرگی که در گذشته در سیاست‌ها و راهبردهای آموزش عالی کشور داشتیم این بود که فکر می‌کردیم هر نهادی را که در دل دانشگاه ایجاد کنیم، یک اتفاق خوب را در دانشگاه رقم می‌زند.»

معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم توضیح داد که طی دو دهه گذشته، نهادهای متعددی نظیر مراکز کارآفرینی، نوآوری، رشد، پردیس‌های فناوری و پارک‌های علم و فناوری در دانشگاه‌ها ایجاد شده‌اند. با این تصور که این اقدامات دانشگاه‌ها را به سمت نسل سه و چهار سوق می‌دهد، اما در عمل هر یک از این نهادها به جزیره‌ای جداگانه تبدیل شده و فاقد اتصال سیستماتیک و پیوند موثر بوده‌اند.

راهکار: یکپارچگی و بازآفرینی نهادی

برای حرکت به سمت دانشگاه‌های نسل سه و چهار، شهیکی بر ایجاد یکپارچگی میان زنجیره آموزش، پژوهش و فناوری تاکید کرد. او معتقد است که جریان آموزش باید به بخش نهایی یعنی فناوری گره بخورد. در حال حاضر، دانشجویان تربیت‌شده نمی‌توانند خروجی موثری در اکوسیستم فناوری و نوآوری دانشگاه داشته باشند، که این امر منجر به عدم پویایی مراکز رشد، پارک‌های علم و فناوری و پردیس‌های فناوری در برخی دانشگاه‌ها شده است.

وی پیشنهاد داد که برای چابک‌سازی، اثربخشی و همگرایی دانشگاه‌ها در حوزه فناوری، باید یک بازآفرینی نهادی صورت گیرد و نهادهای مشابه با یکدیگر ادغام شوند.

پروژه پایلوت ملی

در راستای این هدف، وزارت علوم پروژه‌هایی را برای ساماندهی این نهادها در دستور کار قرار داده است. در گام اول، سه دانشگاه بزرگ کشور شامل:

• دانشگاه مشهد
• دانشگاه امیرکبیر تهران
• دانشگاه گیلان

به عنوان پایلوت ملی برای یک بازآرایی سازمانی در نظر گرفته شده‌اند. خروجی این پروژه، ادغام تمامی نهادهای فناوری در این دانشگاه‌ها خواهد بود. مدل پیشنهادی وزارت علوم، راه‌اندازی دفتر «همکاری‌های صنعتی و انتقال فناوری» است که پنج نهاد اصلی حوزه فناوری را در خود ادغام می‌کند.

وضعیت مراکز رشد و پارک‌های علم و فناوری

شهیکی به فعالیت ۲۹۵ مرکز رشد در کشور اشاره کرد و گفت که بر اساس ارزیابی‌ها، حدود ۶۷ درصد از این مراکز رشد باید منحل شوند یا فرصتی برای تغییر الگوی خود پیدا کنند. با این حال، ۲۰ مرکز رشد نوین (نسل چهارم) در دانشگاه‌های منتخب کشور راه‌اندازی شده است.

در خصوص پارک‌های علم و فناوری، وی بیان کرد که در حال حاضر ۱۷ دانشگاه کشور دارای پارک علم و فناوری هستند، اما اکثر آنها مبتنی بر نوآوری باز نیستند و تنها یک تابلو دارند. شهیکی با صراحت اعلام کرد که فقط دو پارک علم و فناوری دانشگاهی فعال هستند و مابقی صرفاً مراکز رشد حداقلی محسوب می‌شوند که نمی‌توانند در توسعه فناوری دانشگاه نقش موثری ایفا کنند.

وی تاکید کرد که پارک‌های منطقه‌ای باید رشد کنند و پارکی با حداقل سه تا چهار سال سابقه فعالیت نباید کمتر از یک همت (هزار میلیارد تومان) چرخش مالی داشته باشد. پارک‌هایی با حجم فروش ۷۰ تا ۱۰۰ میلیارد تومان که قادر به جذب سرمایه‌گذار و واگذاری اراضی نیستند، تنها مراکز رشد کوچک محسوب می‌شوند.

اهمیت مهارت‌های نوظهور و نقش دانشگاه رازی

معاون وزارت علوم به پدیده شکاف مهارت‌های نوظهور در استان‌ها اشاره کرد و بر لزوم ایجاد برنامه‌های مشترک بین معاونت‌های آموزشی و پژوهشی برای ارتقاء سبد مهارت‌های دانشجویان تاکید کرد. اگرچه برخی دانشگاه‌ها در این زمینه اقداماتی را آغاز کرده‌اند، اما هنوز تعداد مدل‌های موفق محدود است.

در پایان، شهیکی از دانشگاه رازی کرمانشاه خواست تا نقشه راه توسعه فناوری و نوآوری خود را مشخص کند و قول داد که در صورت انجام این اقدام، وزارت علوم در تخصیص منابع و حمایت از این دانشگاه کمک خواهد کرد. وی یادآور شد که دانشگاه رازی مجوز طلایی راه‌اندازی پارک علم و فناوری را در سال‌های گذشته کسب کرده، اما تاکنون نتوانسته آن را به جریان خلق ثروت تبدیل کرده و از آن برای جذب نسل جدید دانشجویان در حوزه فناوری بهینه استفاده کند.

هدف: تحقق جامعه دانش‌بنیان در کرمانشاه

دکتر جمال فتح‌اللهی، رئیس دانشگاه رازی کرمانشاه، نیز در این نشست به وضعیت آموزش عالی در غرب کشور و استان کرمانشاه پرداخت. وی اعلام کرد که در منطقه غرب کشور، ۲۷۰ هزار دانشجو و شش هزار عضو هیئت علمی فعالیت دارند که از این تعداد، ۵۸ هزار دانشجو و ۱۷۰۰ عضو هیئت علمی مربوط به دانشگاه‌های کرمانشاه هستند.

فتح‌اللهی تاکید کرد که دانشگاه رازی با همکاری حاکمیت، کسب‌وکارها، فعالان اقتصادی و تشکل‌های خصوصی، در تلاش است تا با محوریت دانشگاه و همکاری پارک علم و فناوری، گام‌های موثری برای تحقق جامعه دانش‌بنیان در منطقه و استان کرمانشاه بردارد.