چالش‌های اقتصاد دیجیتال ایران: از کاهش فروش تا فرار سرمایه

اقتصاد دیجیتال در گرداب بی‌ثباتی مداوم

رضا الفت‌نسب، رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی، در گفتگویی با برنامه کافه خبر، به تداوم قطعی‌های اینترنت و اثرات مخرب آن بر اقتصاد دیجیتال اشاره کرد. او معتقد است که این حوزه در یک سال گذشته با مجموعه‌ای از بحران‌های پی‌درپی مواجه بوده که فشار سنگینی بر کسب‌وکارهای آنلاین وارد کرده است. الفت‌نسب این وضعیت را نه یک اختلال فنی، بلکه یک مسئله ساختاری در اقتصاد کشور می‌داند.

او با اشاره به اینکه اقتصاد دیجیتال از خرداد سال گذشته، هم‌زمان با وقایع مختلف از جمله جنگ ۱۲ روزه و قطعی برق، وارد دوره‌ای از بی‌ثباتی مداوم شده، تأکید کرد که حتی پیش از این دوره نیز، این بخش با مشکلات متعدد و فشارهای ساختاری مواجه بوده است.

نسبت دادن مسائل کلان اقتصادی به پلتفرم‌های آنلاین

الفت‌نسب بخشی از مشکلات فعلی را ناشی از نسبت دادن مسائل کلان اقتصادی به پلتفرم‌های آنلاین دانست. او این روند را نوعی «جابه‌جایی آدرس مسئله» توصیف کرد که در آن، به‌جای تمرکز بر ریشه‌های اصلی مشکلات، پلتفرم‌های دیجیتال مقصر معرفی می‌شوند. این نگاه نه تنها اصلاح نشده، بلکه تشدید نیز شده و فشار مضاعفی بر اکوسیستم کسب‌وکارهای آنلاین وارد کرده است.

این فشارها منجر به شکنندگی اقتصاد دیجیتال شده و کسب‌وکارهای خرد و متوسط بیشترین آسیب را متحمل شده‌اند. بسیاری از فعالان شبکه‌های اجتماعی، به‌ویژه اینستاگرام، در برخی دوره‌ها عملاً به مرز توقف فعالیت رسیده‌اند که می‌تواند به تعطیلی یا تعدیل گسترده نیرو منجر شود.

تأثیر قطعی اینترنت بر سرمایه‌گذاری و اعتماد

رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی به اثر مستقیم قطعی اینترنت بر سرمایه‌گذاری در اقتصاد دیجیتال اشاره کرد. او تأکید کرد که کسب‌وکار آنلاین به اینترنت بین‌الملل وابسته است و کوچک‌ترین اختلال می‌تواند زنجیره‌ای از فعالیت‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

او در عین حال، ضمن درک اولویت امنیت کشور در شرایط بحرانی، مسئله اصلی را نبود پیش‌بینی‌پذیری در دسترسی به اینترنت دانست. سرمایه‌گذار نیازمند محیطی قابل پیش‌بینی است و قطع یا محدودیت بدون اطلاع قبلی، اعتماد را به شدت آسیب می‌زند. الفت‌نسب با مقایسه با سایر کشورها، نبود شفافیت و زمان‌بندی مشخص در ایران را عامل اصلی نااطمینانی مزمن عنوان کرد.

خسارت‌های پنهان و آشکار

خسارت روزانه ۳۰ تا ۸۰ میلیون دلاری

برآوردهای مطرح شده حاکی از خسارت روزانه ۳۰ تا ۸۰ میلیون دلاری ناشی از قطعی اینترنت است. الفت‌نسب تأکید کرد که مهم‌تر از این ارقام، ماهیت واقعی خسارت‌هاست که اغلب غیرمستقیم و پنهان هستند. این خسارت‌ها شامل از دست رفتن مشتریان، کاهش اعتماد کاربران و خروج تدریجی آن‌ها از پلتفرم‌هاست که در بلندمدت اثرات عمیق‌تری دارد.

تعدیل نیرو و کاهش فروش

موضوع تعدیل نیرو نیز تنها بخشی از خسارت واقعی است، زیرا نیروی انسانی آموزش‌دیده در اقتصاد دیجیتال یک سرمایه محسوب می‌شود و از دست رفتن آن هزینه‌های مالی و زمانی بالایی دارد.

در زمینه فروش، الفت‌نسب به کاهش جدی ۴۰ تا ۵۰ درصدی فروش در کسب‌وکارهای بزرگ و حتی ۵۰ تا ۷۰ درصدی در کسب‌وکارهای کوچک و متوسط اشاره کرد. این وضعیت باعث تغییر رفتار مصرف‌کنندگان و بازگشت برخی به سمت خرید سنتی شده است. بازسازی اعتماد به خرید آنلاین نیازمند زمان و ثبات است.

تاب‌آوری کسب‌وکارها و پیامدهای اجتماعی

کسب‌وکارهای بزرگ توانسته‌اند تا حدی در برابر بحران‌ها مقاومت کنند، اما کسب‌وکارهای کوچک معمولاً تنها یک تا دو ماه توان ادامه فعالیت در شرایط بحرانی دارند. گزارشی نشان می‌دهد که حدود ۲۰۰۰ شرکت در کشور تنها بین یک تا دو ماه تاب‌آوری دارند.

الفت‌نسب هشدار داد که تداوم این وضعیت می‌تواند پیامدهای اجتماعی نیز به همراه داشته باشد، زیرا بخش مهمی از معیشت خانوارها به این حوزه وابسته است و اختلال در آن می‌تواند به مشکلات اجتماعی گسترده‌تری منجر شود.

فرار سرمایه و ناکافی بودن «اینترنت پرو»

در شرایط فعلی، سرمایه‌گذاران داخلی با احتیاط بیشتری عمل می‌کنند و بخشی از سرمایه‌ها به بازارهای دیگر منتقل شده است. حضور سرمایه‌گذاران خارجی در حوزه کسب‌وکارهای آنلاین نیز تقریباً محدود شده است.

در مورد «اینترنت پرو» یا اینترنت اختصاصی برای کسب‌وکارها، الفت‌نسب تأکید کرد که اینترنت به‌تنهایی کافی نیست، اگر ورودی بازار از بین برود و دسترسی کاربران مختل شود. او همچنین بر لزوم رشد پلتفرم‌های داخلی در فضای رقابتی تأکید کرد، نه صرفاً با تصمیمات دستوری.

اینترنت؛ رگ حیات کسب‌وکار مجازی

الفت‌نسب اینترنت را «رگ حیات کسب‌وکار مجازی» دانست و تأکید کرد که عدم توجه به این بخش، چالش‌های جدی برای افراد ایجاد می‌کند. بسیاری از افراد مستقیماً از طریق این بسترها درآمد دارند و اختلال در آن می‌تواند به تبعات اجتماعی و حتی افزایش جرایم منجر شود.

او با مثالی از یک مغازه که کرکره‌اش ناگهان پایین کشیده می‌شود، بیان کرد که فعالان این حوزه احساس می‌کنند «رگ حیات کسب‌وکارشان» در دست یک تصمیم بیرونی است و برای آن‌ها نام پلتفرم اهمیتی ندارد، بلکه ترافیک، مشتری و ادامه کسب‌وکار مهم است.

به رسمیت نشناختن اقتصاد دیجیتال

در پایان، الفت‌نسب تأکید کرد که اقتصاد دیجیتال هنوز به‌طور کامل در ساختار اقتصادی کشور به رسمیت شناخته نشده است. در حالی که در جهان، شرکت‌های فناوری در صدر اقتصاد قرار دارند، در ایران این حوزه همچنان با نااطمینانی و نبود چارچوب پایدار مواجه است.

او جمع‌بندی کرد که تا زمانی که پیش‌بینی‌پذیری در اقتصاد دیجیتال ایران ایجاد نشود، نمی‌توان انتظار رشد پایدار، جذب سرمایه و توسعه جدی در این حوزه را داشت.