خبر کامل
جزئیات ناگفته از انتقال حق نشر آثار صادق هدایت و سانسور کتاب‌ها
آثار صادق هدایت، نویسنده برجسته ایرانی، که امروزه بیش از کتاب‌فروشی‌ها در بساط دستفروشان به مخاطبان عرضه می‌شود، همواره با حواشی بسیاری در زمینه انتشار و حق نشر همراه بوده است. این آثار ارزشمند که هدایت خود بر عدم تغییر حتی یک کلمه از آن‌ها اصرار داشت، در زمان حیاتش در ایران منتشر نشدند. پس از درگذشت او، ورثه ابتدا حق انتشار را به انتشارات امیرکبیر واگذار کردند، اما به دلیل بروز مسائل حقوقی و تخلفات، این امتیاز به انتشارات جاویدان منتقل شد. برای روشن شدن ابعاد این انتقال و دلایل آن، خبرنگار ایرنا گفت‌وگویی با علیرضا علمی، مدیر انتشارات جاویدان، انجام داده است.
انتقال حق نشر آثار هدایت: از امیرکبیر تا جاویدان
علیرضا علمی در این گفت‌وگو به جزئیات اختلاف ورثه صادق هدایت با انتشارات امیرکبیر و چگونگی انتقال حق نشر به انتشارات جاویدان پرداخت. وی توضیح داد که صادق هدایت در سال ۱۳۳۰ درگذشت و وقایع مربوط به حق نشر آثار او حدود ۲۰ سال بعد در دهه ۵۰ شمسی رخ داده است. هدایت در زمان حیات خود با انتشارات امیرکبیر قراردادی نداشت و هیچ یک از کتاب‌هایش در ایران منتشر نشد.
به گفته علمی، جهانگیرخان، برادرزاده صادق هدایت و نماینده قانونی ورثه، با انتشارات امیرکبیر قرارداد داشت. اما در روند انتشار آثار، امیرکبیر به خواسته‌های ورثه عمل نکرد و تخلفاتی در چاپ و پرداخت حق‌التألیف رخ داد. جهانگیرخان پس از اطلاع از این تخلفات، قرارداد را فسخ کرده و به دنبال ناشر جدیدی بود که در نهایت با انتشارات جاویدان همکاری را آغاز کرد. علمی اشاره کرد که در کتاب‌های منتشر شده هدایت توسط انتشارات جاویدان، متن قرارداد جهانگیرخان با توضیحات مربوط به اختلافات قبلی، درج شده است.
تخلفات انتشارات امیرکبیر و پیشنهاد ۵۰۰ هزار تومانی
مدیر انتشارات جاویدان در ادامه افزود که انتشارات امیرکبیر در تعداد چاپ و پرداخت حق‌التألیف به خانواده هدایت مرتکب تخلفاتی شده بود. پس از اطلاع جهانگیرخان از این موضوع، خانواده هدایت همکاری خود را با امیرکبیر قطع کرده و قرارداد جدیدی با انتشارات جاویدان منعقد کردند. آن‌ها سپس به انتشارات امیرکبیر اعلام کردند که دیگر مجاز به چاپ کتاب‌های صادق هدایت نیستند.
علمی همچنین فاش کرد که عبدالرحیم جعفری از انتشارات امیرکبیر با مبلغ ۵۰۰ هزار تومان پول نقد، نزد پدر جهانگیرخان و سپس خود جهانگیرخان رفته و پیشنهاد فسخ قرارداد با جاویدان و امضای قرارداد جدید با امیرکبیر را مطرح کرده بود. این پیشنهاد که در دهه ۵۰ ارزش بسیار زیادی داشت (معادل قیمت یک خانه باغ یا چندین اتومبیل پیکان ۱۴ هزار تومانی)، توسط هر دو نفر قاطعانه رد شد.
چرا آثار هدایت در زمان حیاتش در ایران منتشر نشد؟
یکی از پرسش‌های مهم درباره صادق هدایت این است که چرا کتاب‌هایش در زمان حیات او در ایران اجازه انتشار نیافت. علیرضا علمی در پاسخ به این سوال توضیح داد که وزارت فرهنگ وقت در زمان شاه، اجازه انتشار آثار هدایت را نمی‌داد. به عنوان مثال، کتاب «بوف کور» که امروز به دست بسیاری از علاقه‌مندان رسیده، ابتدا در هند به فارسی منتشر شد و نه در ایران. در آن دوران، بسیاری از کتاب‌هایی که در ایران مجوز نمی‌گرفتند، در هند به چاپ می‌رسیدند.
«بوف کور» در هند به فارسی منتشر شد، در ایران منتشر نشده بود.
دلیل اصلی این عدم مجوز، اصرار صادق هدایت و خانواده‌اش بر انتشار متن کامل و بدون سانسور آثار بود. وزارت فرهنگ آن زمان حاضر بود با اعمال «مختصر دستکاری و سانسور» مجوز چاپ را صادر کند، اما هدایت و ورثه او هرگز اجازه ندادند حتی یک «واو» از متن اصلی کتاب‌ها کم شود. به همین دلیل، کتاب‌هایی که امروز توسط انتشارات جاویدان منتشر می‌شوند، کاملاً بدون تغییر و سانسور هستند.
نقش وزارت ارشاد و دستفروشان در بازار کتاب
علمی در بخش دیگری از گفت‌وگو به پدیده دستفروشی کتاب‌های کپی شده صادق هدایت و دیگر نویسندگان اشاره کرد و گفت که این پدیده عمدتاً ناشی از عملکرد گذشته وزارت ارشاد در زمینه سانسور بوده است. وی اظهار داشت:
مردم زمانی که می‌خواستند کتابی را تهیه کنند، ترجیح می‌دادند چاپ‌های قدیمی‌تر را بخرند تا سانسور کم‌تری داشته باشد. به همین دلیل دستفروشان شکل گرفتند.
به گفته علمی، سانسورهای شدید، حتی بر کلماتی مانند «کروات»، در گذشته باعث شده بود که مردم به دنبال نسخه‌های کامل‌تر و قدیمی‌تر باشند و این امر به فعال شدن دستفروشان کمک کرد. علاوه بر این، گروه دیگری از دستفروشان به کپی کردن آثار پرفروش ناشران با کیفیت پایین و فروش آن‌ها می‌پردازند. به عنوان مثال، کتاب «از سیدضیا تا بختیار» نوشته مسعود بهنود که توسط انتشارات جاویدان منتشر می‌شد، امروزه توسط دستفروشان به فروش می‌رسد، زیرا وزارت ارشاد اجازه انتشار آثار بهنود را به ناشر اصلی نمی‌دهد.
پیگیری‌های قضایی و لزوم ساماندهی
مدیر انتشارات جاویدان درباره پیگیری‌های قضایی برای مقابله با کپی‌برداری آثار گفت که قاچاقچیان از همه ناشران کتاب‌هایی را کپی کرده‌اند. وی به کشف انبارهای بزرگی از کتاب‌های قاچاق در دو سال پیش با همکاری اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان اشاره کرد، اما اظهار بی‌اطلاعی از سرنوشت پرونده و عاملان اصلی این قاچاق داشت.
علمی تأکید کرد که دستفروشان عامل اصلی نیستند و سرمایه‌گذاران دیگری در پشت پرده این فعالیت‌ها قرار دارند. او در پایان ابراز امیدواری کرد که با همت مسئولان، پدیده دستفروشی کتاب از پیاده‌روهای انقلاب محو شود، زیرا «در شأن کتاب نیست که کنار خیابان فروخته شود، در شأن کتاب نیست که در بساطی روی زمین پهن شود و بالای آن برای فروش فریاد بزنند.»
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
