چالش‌های تامین و قیمت‌گذاری دارو؛ از کمبود تا وابستگی به نرخ ارز

چالش‌های کمبود و گرانی دارو

محلاتی با اشاره به کمبودهای دارویی اظهار داشت که موضوع کمبود داروهای برندهای خاص عمدتاً به ماه‌های گذشته بازمی‌گردد، اما در حال حاضر برخی داروهای تولید داخل نیز با کمبود مواجه هستند. وی افزود که سازمان غذا و دارو در تلاش است تا این کمبودها را برطرف کند.

عدم تخصیص ارز و پیامدهای آن

دبیر انجمن صنعت پخش دارو تأکید کرد که در ۹ ماهه نخست سال ۱۴۰۴، ارز مورد نیاز برای واردات دارو و مواد اولیه تخصیص پیدا نمی‌کرد. این مسئله باعث شد شرکت‌ها نتوانند به موقع اقدام به واردات کنند، هرچند هشدارهای لازم در آن زمان برای پیشگیری از مشکلات آتی داده شده بود.

اصلاح قیمت یا گرانی دارو؟

درباره افزایش قیمت دارو، محلاتی توضیح داد که حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد داروها با تغییر قیمت مواجه شده‌اند. وی تصریح کرد که در گذشته، مواد اولیه دارویی ارز ترجیحی دریافت می‌کردند، اما اکنون بیشتر مواد اولیه با ارز توافقی تخصیص می‌یابند. این تغییر، در کنار تورم عمومی، منجر به افزایش قیمت نهاده‌های تولید و در نتیجه «اصلاح قیمت» داروها شده است.

«نمی‌توان گفت که دارو گران شده، بلکه باید بگوییم قیمت دارو اصلاح شده است.»

محلاتی همچنین به افزایش پرداختی از جیب بیماران اشاره کرد و گفت: «اگر قیمت‌ها اصلاح نشود، تولید یا تامین دارو امکان‌پذیر نخواهد بود و در نهایت با کمبود دارو مواجه می‌شویم و بعد مجبور هستیم با چند برابر قیمت، داروهای مورد نیاز را وارد کنیم.» وی پیشنهاد کرد که دولت با پرداخت‌های جبرانی به بیمه‌ها، از افزایش فشار مالی بر مردم جلوگیری کند، هرچند بیمه‌ها نیز در حال حاضر با مشکلات مالی دست و پنجه نرم می‌کنند.

وابستگی صنعت دارو به نرخ ارز و هزینه‌های جانبی

تولید داخلی و واردات مواد اولیه

به گفته محلاتی، حدود ۵۰ درصد وزنی مواد اولیه مورد نیاز کارخانه‌های تولید دارو در کشور توسط شرکت‌های ایرانی تولید می‌شود. همچنین بخش قابل توجهی از مواد جانبی و بسته‌بندی نیز در داخل کشور تولید می‌شود. با این حال، تمام کارخانه‌ها برای واردات مواد پیش‌ساز نیازمند ارز هستند.

وی افزود که قسمت عمده مواد اولیه تولید دارو در کشور به نوعی سرچشمه وارداتی دارد؛ به این معنا که یا مستقیماً توسط کارخانه وارد می‌شود یا یک تولیدکننده داخلی، مواد پیش‌ساز را وارد کرده و پس از تبدیل، آن را به عنوان ماده اولیه به فروش می‌رساند. بنابراین، وابستگی تولید دارو در کشور به نرخ ارز کامل است.

تاثیر هزینه‌های بسته‌بندی

محلاتی همچنین به تاثیر هزینه‌های چاپ، نایلون، بسته‌بندی و موارد وابسته به پتروشیمی بر قیمت دارو اشاره کرد. او توضیح داد که این هزینه‌ها به دلیل نیاز داروها به بسته‌بندی، بر قیمت تمام شده تاثیرگذار هستند. وی تاکید کرد که افزایش قیمت دارو نه تنها به افزایش قیمت مواد اولیه و جانبی وابسته است، بلکه افزایش هزینه‌های مربوط به بسته‌بندی نیز در این زمینه نقش دارد.

وضعیت انسولین قلمی

دبیر انجمن صنعت پخش دارو درباره انسولین‌های قلمی اظهار داشت که ارز مربوط به این داروها، ارز توافقی است و در حال حاضر هر دو نوع انسولین قلمی تولید داخل و خارجی در بازار موجود است.

آسیب‌ها به شرکت‌های پخش دارو در روزهای اخیر

محلاتی به آسیب‌های وارده به شرکت‌های پخش دارو در روزهای اخیر اشاره کرد و گفت: «در هفته اول اسفند ۱۴۰۴، حمله‌ای در نزدیکی پخش فردوس در تهران انجام و منجر به شهادت دو نفر از همکاران این شرکت شد. انبار شرکت پخش آدورا طب در همدان کاملاً از بین رفت و انبار شرکت پخش البرز در تهران نیز دو بار آسیب دید.» وی افزود که شهرک‌های صنعتی نیز مورد حمله قرار گرفتند که آسیب‌هایی به شرکت‌های پخش دارو وارد شد و حتی منجر به موج‌گرفتگی برخی افراد از جمله نگهبانان شرکت‌ها شد.

دیدگاه وزارت بهداشت

علی جعفریان، جانشین و مشاور عالی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، نیز در نهم اردیبهشت ماه به وضعیت دارو در کشور اشاره کرد و گفت: «با توجه به تغییر نرخ ارز در سال ۱۴۰۴ و حذف ارز ترجیحی برای بسیاری از مصارف، افزایش قیمت دارو امری طبیعی بود و بخش قابل توجهی از این افزایش نیز ناشی از تورم عمومی و نرخ ارز آزاد است.»

وی اظهار کرد که حدود ۷۰ درصد قیمت دارو تابع تورم و نرخ ارز آزاد و ۳۰ درصد هم به ارز ترجیحی وابسته است، به همین دلیل تغییرات ارزی، اثر مستقیمی بر قیمت دارو دارد. جعفریان با تأکید بر اینکه پیش از حملات اخیر کمبود جدی دارویی در کشور وجود نداشت، تصریح کرد که با تمهیدات وزارت بهداشت و تأمین ذخایر راهبردی، شرایط مدیریت شده است، هرچند همچنان با چالش‌هایی از جمله محدودیت در واردات دارو و مواد اولیه مواجه هستیم.

وی در پایان افزود که وزارت بهداشت برای کاهش فشار بر مردم، در تلاش است تا حمایت‌ها از طریق بیمه‌ها را تقویت کند و پیشنهادهای لازم در این زمینه تهیه شده و تأمین منابع مالی آن در حال پیگیری است.