معلمانی که در سنگر علم، چراغ دانش را در دل بحران روشن نگه داشتند

در روزی که به تجلیل از مقام شامخ «معلم» می‌پردازیم، روایتی متفاوت از ایثار و فداکاری معلمان ایرانی در شرایط بحرانی و دشوار پیش روی شماست. این گزارش به معلمانی اختصاص دارد که با وجود صدای گلوله‌ها و بمب‌ها، آرامش را به هم زده، قلم خود را به جای سلاح در سنگر علم و دانش برافراشته‌اند و مرزهای کلاس درس را فراتر رفته‌اند.

مقاومت فرهنگی در دل بحران

این گزارش به مناسبت روز معلم، ادای احترامی است به آموزگارانی که در شرایط سخت، فراتر از وظیفه معلمی عمل کرده‌اند. آن‌ها با عبور از ترس و دشواری، دانش‌آموزان را در خانه‌های خود پناه داده‌اند تا در میان حصار بی‌امان جنگ، چراغ دانش را خاموش نکنند. آنچه امروز در میان این ویرانی‌ها و سختی‌ها می‌گذرد، تنها یک فرآیند آموزشی ساده نیست؛ بلکه یک «مقاومت فرهنگی» است. این معلمان تنها درس ریاضی یا ادبیات نمی‌دهند؛ آن‌ها درس «ماندن»، «امید» و «زنده بودن» را می‌آموزند.

زهرا مهشومی: از بهداشت تا کلاس اول

معلمی ۱۵ ساله و چالش‌های آموزش مجازی

زهرا مهشومی، معلم کلاس اول دبستان دخترانه شاهد حریت در بهبهان و مدرس دوره‌های آموزش ضمن خدمت، با ۱۵ سال سابقه تدریس، ابتدا کارمند بهداشت بود اما به تدریج به آموزش علاقه‌مند شد. او در مورد آموزش مجازی در شرایط بحرانی می‌گوید:

«با شروع آموزش مجازی متوجه شدم که بعضی از بچه‌ها به خوبی درس را یاد نمی‌گیرند و این روش تدریس کافی نیست. بچه‌ها همکاری خوبی با والدین خود نداشتند و برخی اوقات غیبت می‌کردند یا حاضر نبودند آموزش‌ها را کامل بگذرانند. گاهی مادر یا پدر تکالیف دانش‌آموزان را انجام می‌دادند و محال بود دانش‌آموزی که کمی ضعیف است یک شبه کاملاً تغییر کند.»

او با توجه به این شرایط، علاوه بر آموزش مجازی، به صورت خودجوش آموزش حضوری را در منزل شخصی یکی از والدین آغاز کرد. این اقدام نه تنها به یادگیری بهتر دانش‌آموزان کمک کرد، بلکه روحیه آن‌ها را نیز تغییر داد و از انزوا خارج شدند. مهشومی تاکید می‌کند که آموزش حضوری بسیار متفاوت است؛ در حالی که یادگیری یک درس در فضای مجازی ممکن بود دو ساعت طول بکشد، در آموزش حضوری این زمان به نیم ساعت کاهش یافت. وی روزانه آموزش‌های مجازی را نیز برگزار می‌کند و علاوه بر درس‌ها، سعی در برگزاری نمایش گروهی و بازدید از مشاغل و کارخانه‌ها دارد تا آموزش‌ها به صورت عملی نیز فرا گرفته شوند.

مهشومی معتقد است که آموزش مجازی رضایت‌بخش نیست و بیشترین آسیب به دانش‌آموزانی وارد می‌شود که به آن دسترسی ندارند و از نظر مالی ضعیف هستند. او می‌گوید: «تلویزیون یا درس‌نامه برای دانش‌آموزی که بزرگتری برای کمک به آموزش ندارد، جواب نمی‌دهد و متاسفانه همان آسیب کرونا را می‌بینیم. بهترین راه این است که برای این دانش‌آموزان آموزش به صورت حضوری برگزار شود.»

الهام پرستش: حامی دانش‌آموزان آسیب‌پذیر در اهواز

معاون آموزشی و معلمی از جنس ایثار

الهام پرستش، معاون آموزشی دبستان دخترانه فرشته در اهواز، به دانش‌آموزان مبتلا به سرطان و بدسرپرست کمک می‌کند تا از درس عقب نمانند. او می‌گوید:

«وقتی بچه‌های بیمار، بی‌بضاعت یا بدسرپرست را می‌دیدم که چقدر از آموزش عقب افتاده‌اند و در شرایط مجازی نیز موبایل ندارند و نمی‌توانند آموزش ببینند، تصمیم گرفتم که به آن‌ها کمک کنم.»

او با هماهنگی همکاران، در زنگ‌های فراغت یا پنجشنبه‌های طرح حامی، به این دانش‌آموزان آموزش می‌دهد و پیشرفت چشمگیری در درس آن‌ها مشاهده شده است. مدرسه او در منطقه‌ای محروم قرار دارد و پرستش کمک به این دانش‌آموزان را وظیفه خود می‌داند. او با دانش‌آموزان ارتباطی صمیمی دارد و از مشکلات اجتماعی و اقتصادی آن‌ها آگاه است. بسیاری از این دانش‌آموزان پدران بیکار یا معتاد دارند و در خانواده‌های پرجمعیت زندگی می‌کنند که مانع رشد مناسب آن‌ها می‌شود.

پرستش به مشکلات معلمان نیز اشاره می‌کند: «حقوق پایین معلمان، امکانات ضعیف در مدرسه و کولرهای بسیار قدیمی و فرسوده و نداشتن امکانات ورزشی برخی از مشکلات ما هستند.» او شخصاً با دانش‌آموزان بازی و ورزش می‌کند تا مدرسه پویا باشد و امیدوار است امکانات بیشتری به مدارس مناطق محروم اختصاص یابد. وی حتی از مواردی می‌گوید که دانش‌آموزان به دلیل فقر، از صبح تا ظهر هیچ غذایی نخورده‌اند و از عدم بازدید وزیر آموزش و پرورش از مدارس کم‌برخوردار در خوزستان انتقاد می‌کند.

سجاد امامی مقدم: کلاس درس در منزل پدری

عشق به معلمی و آموزش حضوری خودجوش

سجاد امامی مقدم، معلم پایه ششم دبستان پسرانه کامیاب بهبهان، نیز از ضعیف شدن دانش‌آموزان در آموزش مجازی می‌گوید. او برای جلوگیری از عقب‌ماندگی دانش‌آموزان، آموزش را در منزل شخصی خود آغاز کرده است.

«اتاق پذیرایی منزل پدرم را برای آموزش حضوری آماده کردم و تقریباً ۲۷ دانش‌آموز از ۳۴ دانش‌آموزم روزانه در کلاس حضور دارند. همه دانش‌آموزانم به آموزش مجازی دسترسی دارند اما هیچ وقت آموزش مجازی جای آموزش حضوری را نمی‌گیرد.»

او که پنج سال است با علاقه شغل معلمی را انتخاب کرده، این کار را به صورت خودجوش و بدون هماهنگی با مدرسه یا آموزش و پرورش انجام داده و تنها هدفش آموزش به بچه‌هاست. امامی مقدم همیشه برنامه‌های زیادی برای دانش‌آموزانش اجرا می‌کند، از جمله اردوهای یک روزه، گیم نت، فوتبال و دورهمی. او با بچه‌ها دوست است و معتقد است وقتی معلم دوست بچه‌ها باشد، با اشتیاق به مدرسه می‌آیند و حتی دوست ندارند به خانه بروند. او نیز با وجود حقوق پایین معلمان، تاکید می‌کند که آن‌ها هیچ وقت کوتاهی نمی‌کنند و تمام وقت خود را برای آموزش می‌گذرانند.

پیوند دانش و انسانیت

این معلمان ثابت می‌کنند که علم، تنها در تالارهای مجلل شکوفا نمی‌شود، بلکه در اتاق‌های کوچک خانه‌ها و در قلب‌های صبور کسانی که از خود گذشته‌اند، ریشه می‌دواند. پذیرفتن مسئولیت دانش‌آموزی که سرپرست و خانواده‌ای ندارد، در واقع برقراری دوباره پیوند میان «دانش» و «انسانیت» است.