نقش محوری معلمان در تحولات آموزش و پرورش: از کرونا تا نوین‌سازی شیوه‌ها

معلمان؛ آرامش‌بخش دانش‌آموزان و والدین در برهه‌های استرس‌زا

تغییر رویه‌های معمول، همواره میزانی از استرس را به همراه دارد. هنگامی که کتاب‌های درسی و شیوه آموزش مفاهیم متحول می‌شود، والدینی که به تازگی با این تحول و دنیای کتاب‌های درسی جدید مواجه شده‌اند، نگران یادگیری فرزندانشان می‌شوند. همچنین، زمانی که دانش‌آموزان به جای حضور پشت میز و نیمکت‌ها و درس خواندن در محیط کلاس، باید در فضای مجازی تحصیل کنند، نگرانی از کیفیت آموزش و پرورش افزایش می‌یابد و نخستین امتحانات آنلاین استرسی مازاد را بر دانش‌آموزان وارد می‌کند.

یکی از معلمان دبستانی پسرانه در ناحیه ۲ شیراز، از نخستین روزهای آموزش مجازی در سال ۱۳۹۸، تجربه خود را این‌گونه بیان کرد:

«روزانه بیش از ۲۰ تماس تلفنی از والدین دانش‌آموزان داشتم که می‌خواستند از یادگیری فرزندشان مطمئن شوند، رفع اشکال کنند یا نگرانی خود را از وضعیت پیش آمده ابراز می‌کردند. سخت بود اما آنها را درک می‌کردم و تلاش خود را می‌کردم تا اشکالات آنها را رفع کنم و با توضیح دادن درباره فرآیند آموزش و امتحانات مجازی در حد توان، آن‌ها را آرام کنم.»

به گفته این معلم، معلمان در چنین برهه‌هایی، تنها محتوای درسی را آموزش نمی‌دهند، بلکه مدیریت استرس و جو روانی کلاس به عنوان پیش‌نیاز یادگیری دانش‌آموزان، اهمیت بیشتری دارد. این معلم با بیش از ۲۰ سال سابقه، ادامه داد: «هر سال جلسات آموزشی برای والدین برگزار می‌کنم و شیوه‌های جدید تدریس مفاهیم ریاضی و فارسی را به آنها آموزش می‌دهم تا بتوانند بر تکالیف فرزندانشان نظارت کنند؛ چرا که آنها با شیوه‌ای متفاوت از امروز آموزش دیده‌اند.»

اما تلاش‌ها، عشق و ایثار معلمان تنها یک روی سکه موفقیت نظام تعلیم و تربیت است و روی دیگر آن، بایسته‌هایی است که فراهم کردن آنها ضرورت دارد.

ضرورت آموزش و مهارت‌افزایی مداوم معلمان

با توجه به تغییرات پرشتاب علمی و تکنولوژی آموزشی، آموزش‌های مداوم ضمن خدمت و مهارت‌افزایی برای معلمان ضروری است تا بتوانند همگام با تحولات حرکت کنند. به عقیده فرشید قاسمی، استاد دانشگاه فرهنگیان و مدیرکل سابق آموزش و پرورش فارس، یک معلم توانمند، شوق‌انگیز و پرانرژی که دارای اطلاعات علمی متناسب با شرایط باشد، می‌تواند یادگیری دانش‌آموزان را به خوبی تضمین کند.

قاسمی با اشاره به ضرورت‌های آموزش مجازی دانش‌آموزان، اظهار داشت: در کشورهای دارای نظام آموزشی پیشرفته، معلمان درس‌افزارهای ترکیبی مجازی و حضوری را آموزش می‌بینند. او افزود: حتی در شرایط فعالیت حضوری مدارس نیز، بخشی از آموزش باید به صورت مجازی باشد تا امکاناتی که امکان ورود به کلاس ندارند، از این طریق آموزش داده شود.

استاد دانشگاه فرهنگیان فارس تاکید کرد که معلمان باید طراحی آموزشی و تولید محتوای آموزش برای فضای مجازی را فراگیرند. او اضافه کرد: «آموزش و مهارت‌افزایی کار با نرم‌افزارهای آموزشی و تولید محتوای مناسب سن، جنس و ذهن دانش‌آموزان در آموزش مجازی برای معلمان ضروری است. نحوه کلاس‌داری و ارزشیابی دانش‌آموزان در محیط مجازی نیز باید به شکل اصولی به معلمان آموزش داده شود.»

اگرچه برخی نیازها، مانند تولید محتوای متناسب برای آموزش مجازی در سرفصل‌های آموزش دانشجو معلمان قرار گرفته، اما کمبود آموزش و مهارت‌افزایی در زمینه‌های کلاس‌داری و ارزشیابی مجازی به خوبی احساس می‌شود.

تجهیزات آموزشی، بازوی معلمان برای آموزش موثر

به گفته این استاد دانشگاه فرهنگیان، آموزش و یادگیری دو مولفه اساسی آموزش و پرورش هستند؛ یک سوی تعلیم و تربیت آموزش از سوی معلم و سوی دیگر آن یادگیری دانش‌آموز است. قاسمی بر ضرورت فراهم کردن تجهیزات آزمایشگاهی و دنیای مجازی سه‌بعدی و تعاملی در کلاس‌های درس تاکید کرد و گفت: «این تجهیزات زمینه یادگیری پایدار دانش‌آموزان را فراهم می‌کند.»

او همچنین بر ضرورت تامین تجهیزات و بسترهای آموزش مجازی از جمله اینترنت پایدار، پلتفرم‌های آموزش مجازی و دیگر تجهیزات مرتبط تاکید کرد و گفت: «آموزش مجازی بدون ابزار لازم برای معلم و دانش‌آموز، ابتر می‌ماند.»

اگرچه معلمان همواره با تلاش و ایثار خود جای خالی بسیاری از کمبودهای آموزشی و تجهیزات را پر کرده‌اند، اما آموزش مداوم و روزآمد آنها از یک سو و تامین نیازهای سخت‌افزاری آموزش از سوی دیگر، دو بال ضروری آنها برای عملکرد بهتر و مناسب‌تر در تحولات گوناگون تعلیم و تربیت است.