اجرای موقت توافق تجاری مرکوسور-اتحادیه اروپا؛ چالش‌ها و چشم‌اندازها

چالش‌های حقوقی و سیاسی توافق

تصمیم اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، مبنی بر اجرای موقت این توافق بدون تصویب پارلمان اروپا، با اعتراض نهاد قضایی این بلوک مواجه شده است. در صورت صدور رأی منفی از سوی دادگاه اروپا، این توافقنامه به حالت تعلیق درخواهد آمد. این پیمان که هدف آن ایجاد یکی از بزرگترین مناطق آزاد تجاری جهان است، پس از ۲۵ سال مذاکرات پیچیده در ژانویه سال جاری توسط بروکسل نهایی شد.

مخالفت فرانسه و نگرانی‌های کشاورزی

این توافق که قرار است تعرفه‌های بیش از ۹۰ درصد از حجم تجارت میان دو طرف را حذف کند، در داخل اروپا با مخالفت‌هایی روبرو شده است. فرانسه، به دلیل نگرانی از تأثیرات منفی این توافق بر کشاورزان خود، به عنوان مخالف اصلی آن شناخته می‌شود. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه و از منتقدان سرسخت این پیمان، خواستار تدابیر حفاظتی جدی برای جلوگیری از اختلالات اقتصادی عمده در اتحادیه اروپا شده است. وی بر افزایش مقررات در کشورهای مرکوسور، از جمله محدودیت در استفاده از آفت‌کش‌ها و بازرسی‌های سختگیرانه‌تر واردات در بنادر اتحادیه اروپا تأکید کرده است.

حمایت برزیل و رویکرد چندجانبه‌گرایی

در مقابل، لولا داسیلوا، رئیس‌جمهوری برزیل و یکی از حامیان اصلی این توافق، به تازگی حکمی را برای تأیید و تصویب اجرای آن در کشورش امضا کرده است. داسیلوا این اقدام را پاسخی به تعرفه‌های یک‌جانبه اعمال شده توسط دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری سابق آمریکا در سال گذشته و تأییدی مجدد بر رویکرد چندجانبه‌گرایی دانست. وی در مراسمی در برازیلیا، پایتخت برزیل، این گام مهم را پس از بیش از ۲۵ سال مذاکره جشن گرفت و اظهار داشت: «هیچ چیز بهتر از اعتقاد به اجرای دموکراسی، چندجانبه‌گرایی و روابط صمیمانه میان ملت‌ها نیست.»

اهمیت اقتصادی و دیدگاه کارشناسان

خرالدو آلکمین، معاون رئیس‌جمهوری برزیل و از مذاکره‌کنندگان این توافق، هفته گذشته در مصاحبه‌ای تأکید کرد که عدم دستیابی به توافق با اتحادیه اروپا به معنای عقب‌ماندگی از سایر کشورهایی بود که در حال امضای توافق‌های تجاری دیگر بودند. برزیل با تولید ناخالص داخلی بیش از ۲.۳ تریلیون دلار در سال ۲۰۲۵، بزرگترین اقتصاد بلوک مرکوسور محسوب می‌شود.

لیا والس، پژوهشگر اندیشکده فونداسائو گتولیو وارگاس، معتقد است این توافق چشم‌اندازهای بهتری را در مواجهه با یک‌جانبه‌گرایی جهانی ارائه می‌دهد. وی بیان داشت: «اتحادیه اروپا و مرکوسور نشان می‌دهند که دستیابی به توافق برای بلوک‌های بزرگ در جهانی که سیستم چندجانبه به طور قابل توجهی در حال تضعیف است و ایالات متحده به وضوح برای دستیابی به این هدف تلاش می‌کند، امکان‌پذیر است. این یک نشانه بسیار مثبت است.»

تأثیرات اقتصادی و بخش‌های ذینفع

این توافق با مخالفت کشاورزان اروپایی و گروه‌های زیست‌محیطی نیز روبرو شده است. با این حال، صنایع کشاورزی-غذایی آمریکای جنوبی، به ویژه در بخش‌هایی مانند گوشت گاو، میوه و مواد معدنی، انتظار افزایش صادرات به اروپا را دارند. از سوی دیگر، خودروسازان اروپایی، شرکت‌های داروسازی و شرکت‌های فناوری نیز امیدوارند به بازارهای مرکوسور دسترسی پیدا کنند.

در حالی که شرکت‌های مستقر در کشورهای مرکوسور نگرانی خود را در مورد رقابت شدید با همتایان اروپایی در صنایع پیشرفته ابراز کرده‌اند، کشاورزان اروپایی نیز نگران فشارهای تورمی و واردات محصولاتی هستند که استانداردهای زیست‌محیطی مشابهی را رعایت نمی‌کنند.

این توافق به تدریج موانع تجاری و تعرفه‌ها را در هر دو بلوک حذف می‌کند، اما بندهای حفاظتی اقتصادی را حفظ خواهد کرد تا کشورهای اروپایی بتوانند از بخش‌های خاصی مانند مرغ، گوشت گاو، شکر و میوه در برابر رقابت بیش از حد محافظت کنند.

اتحادیه اروپا همزمان با تلاش برای نهایی کردن توافق با مرکوسور، به دنبال انعقاد معاهدات تجاری دیگری نیز با بازارهای مهمی نظیر هند، استرالیا و اندونزی است.