شکاف تورمی ۶.۲ درصدی: فشار تورم بر دهک‌های کم‌درآمد در فروردین ۱۴۰۵

تورم نابرابر؛ فشار بیشتر بر دهک‌های کم‌درآمد در فروردین ۱۴۰۵

بررسی‌های جدید نشان می‌دهد که در فروردین ماه ۱۴۰۵، نرخ تورم سالانه به شکلی نابرابر بر اقشار مختلف جامعه تأثیر گذاشته و دهک‌های پایین درآمدی بیشترین فشار را متحمل شده‌اند. این نابرابری، شکافی ۶.۲ واحد درصدی در نرخ تورم میان پردرآمدترین و کم‌درآمدترین دهک‌ها ایجاد کرده است که عمدتاً ناشی از تفاوت در سهم هزینه‌های خوراکی در سبد مصرفی خانوارهاست.

شکاف تورمی و تأثیر آن بر دهک‌های درآمدی

داده‌های منتشرشده حاکی از آن است که بیشترین نرخ تورم سالانه در فروردین ۱۴۰۵ به دهک‌های پایین تعلق دارد. دهک دوم با ثبت ۵۸.۲ درصد، بالاترین نرخ تورم را به خود اختصاص داده است. پس از آن، دهک‌های اول و سوم به ترتیب با ۵۷.۵ و ۵۷.۷ درصد قرار دارند. در مقابل، دهک دهم با ۵۲ درصد، کمترین میزان تورم را تجربه کرده است.

این اختلاف، به معنای شکل‌گیری یک شکاف تورمی ۶.۲ واحد درصدی میان پایین‌ترین و بالاترین دهک درآمدی است که به وضوح نشان می‌دهد فشار افزایش قیمت‌ها به صورت نامتوازن توزیع شده و خانوارهای کم‌درآمد بیش از سایر گروه‌ها تحت تأثیر تورم قرار گرفته‌اند.

مقایسه این ارقام با میانگین کل کشور (۵۳.۷ درصد) نیز این نابرابری را تأیید می‌کند؛ تمامی دهک‌های پایین‌تر از میانگین کشوری، نرخ تورم بالاتری را تجربه کرده‌اند، در حالی که دهک‌های بالاتر در سطوحی نزدیک یا پایین‌تر از میانگین قرار گرفته‌اند. این الگوی نزولی از دهک اول به دهم، نشان‌دهنده یک روند پایدار در نابرابری تورمی است.

نقش سهم خوراکی‌ها در تشدید نابرابری

تحلیل ساختار هزینه‌ای دهک‌ها نشان می‌دهد که عامل اصلی این شکاف تورمی، تفاوت در سهم خوراکی‌ها در سبد مصرفی خانوارهاست. در فروردین ۱۴۰۵:

• سهم خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در دهک اول ۴۲.۴ درصد بوده است.
• این سهم برای دهک دهم تنها ۲۱.۶ درصد ثبت شده است.

با وجود اینکه تورم سالانه خوراکی‌ها تقریباً برای همه دهک‌ها در محدوده ۷۴ تا ۷۵ درصد قرار دارد (به عنوان مثال، دهک دوم ۷۵ درصد، دهک ششم ۷۵.۱ درصد و دهک دهم ۷۴.۹ درصد)، اما تأثیر آن بر دهک‌های مختلف متفاوت است. این بدان معناست که نرخ افزایش قیمت در این گروه برای همه یکسان است، اما به دلیل سهم بیشتر خوراکی‌ها در سبد مصرفی دهک‌های پایین، فشار تورمی بیشتری بر آن‌ها وارد می‌شود.

در مقابل، دهک‌های بالاتر که سهم بیشتری از هزینه‌های خود را به کالاهای غیرخوراکی و خدمات اختصاص می‌دهند، کمتر از این شوک قیمتی تأثیر می‌پذیرند.

تفاوت در تورم کالاهای خوراکی و غیرخوراکی

برای درک دقیق‌تر نابرابری تورمی، مقایسه ارقام در دو بخش «خوراکی‌ها» و «غیرخوراکی‌ها» اهمیت کلیدی دارد:

تورم سالانه خوراکی‌ها (فروردین ۱۴۰۵)

این نزدیکی ارقام نشان می‌دهد که نرخ افزایش قیمت در بخش خوراکی‌ها تقریباً برای همه دهک‌ها یکسان است.

تورم سالانه کالاهای غیرخوراکی و خدمات (فروردین ۱۴۰۵)

در این بخش، حتی دهک‌های بالاتر تورم بیشتری را تجربه کرده‌اند. با این حال، اثر این تورم بر دهک‌های پایین محدودتر است، چرا که سهم این گروه در سبد مصرفی آن‌ها کمتر است.

ضرایب اهمیت و شاخص کل قیمت

نکته تعیین‌کننده، تفاوت در «ضرایب اهمیت» یا همان سهم هر کالا در سبد مصرفی است:

• سهم خوراکی‌ها در سبد دهک اول ۴۲.۴ درصد و در دهک دهم تنها ۲۱.۶ درصد است. این یعنی دهک‌های پایین تقریباً دو برابر دهک‌های بالا در معرض تورم خوراکی‌ها قرار دارند.
• در مقابل، سهم کالاهای غیرخوراکی و خدمات برای دهک دهم ۷۸.۴ درصد و برای دهک اول ۵۷.۶ درصد است.

برآیند این تفاوت‌ها در شاخص کل قیمت نیز به وضوح قابل مشاهده است. شاخص قیمت برای دهک اول به ۶۰۶ رسیده، در حالی که این عدد برای دهک دهم ۵۵۵ است. همین اختلاف، در نهایت به شکل‌گیری شکاف تورمی ۶.۲ واحد درصدی در نرخ تورم سالانه منجر شده است و نابرابری اقتصادی را تشدید می‌کند.