تحلیل کارشناسی: دلایل جهش بی‌منطق قیمت خودرو و راهکار مهار تورم

توقف عرضه، عامل اصلی التهاب بازار

جعفری با اشاره به رفتار شرکت‌های تولیدکننده و مونتاژکننده خودرو تأکید کرد که اتفاق عجیب این دوره، توقف تقریباً کامل عرضه خودرو توسط خودروسازان داخلی، از جمله ایران‌خودرو، سایپا و شرکت‌های مونتاژی است. این در حالی است که بازار تشنه و بزرگ خودرو در ایران، در صورت قطع عرضه، به سرعت مستعد قیمت‌سازی‌های غیرواقعی می‌شود.

• قیمت‌گذاری کاذب: یک نمونه بارز این وضعیت، قیمت‌گذاری ناگهانی پژو ۲۰۷ بین ۳ تا ۳.۲ میلیارد تومان است، بدون اینکه معامله واقعی انجام شود.
• تأثیر بر وارداتی‌ها: این جهش قیمتی در خودروهای داخلی، به سرعت بر خودروهای وارداتی نیز تأثیر گذاشته و فروشندگان وارداتی نیز قیمت‌های خود را متناسب با آن افزایش داده‌اند.

تولید متوقف نیست، عرضه مشکل دارد

این کارشناس صنعت خودرو خاطرنشان کرد که حتی توقف تولید نیز توجیه درستی برای این شوک قیمتی نیست. بسیاری از خودروسازان برای ماه‌ها فولاد و قطعات در انبار داشته‌اند و امکان تداوم تولید، حتی با کاهشی ۱۰ تا ۱۵ درصدی، وجود داشته است. او معتقد است که شرکت‌های بزرگی مانند ایران‌خودرو و سایپا، عملاً اولین گام را در قطع عرضه برداشته‌اند و سایر شرکت‌ها نیز از آن‌ها تبعیت کرده‌اند.

«این بازار غیرقابل کنترل نیست و راهکار دارد، اما اجرای آن نیازمند اراده جدی و هماهنگی کامل دستگاه‌هاست؛ اراده‌ای که در حال حاضر در دولت دیده نمی‌شود.»

معضل عرضه و تقاضا و تقاضای کاذب

جعفری به معضل جدی عرضه و تقاضا اشاره کرد و گفت در شرایط عادی، بازار توسط عرضه و تقاضا تنظیم می‌شود، اما امروز عرضه خودرو عملاً به صفر رسیده است. حتی تعهدات گذشته خودروسازان نیز ایفا نشده است؛ به عنوان مثال، خودروهای کوییک فروخته شده در سال ۱۴۰۳ توسط سایپا، هنوز در اردیبهشت ۱۴۰۵ به مشتریان تحویل داده نشده‌اند.

• تعهدات معوقه: فروش‌های اقساطی برای تحویل در اسفند ۱۴۰۶ نیز با منطق اقتصادی هم‌خوانی ندارد.
• ورود سرمایه‌گذاران: بسیاری از خریداران فعلی، مصرف‌کننده واقعی نیستند و با دید سرمایه‌گذاری وارد بازار شده‌اند که این امر به افزایش تقاضای کاذب و حباب قیمتی دامن زده است.

راهکار: واردات خودرو با تعرفه پایین

عماد جعفری تنها راهکار منطقی و عملی برای برون‌رفت از بحران قیمتی در بازار خودرو را «بازگشایی درهای واردات با تعرفه‌های بسیار پایین» دانست. او با انتقاد از تعرفه‌های نجومی گمرکی در دوره‌های پیشین، پیشنهاد داد که تعرفه‌ها به حدود ۱۰ درصد کاهش یابد.

این اقدام نه تنها به کنترل قیمت‌ها کمک می‌کند، بلکه سود آن نیز به دولت می‌رسد و مردم قادر خواهند بود خودروی مورد نیاز خود را تأمین کنند.

او تأکید کرد که خودروهای داخلی مانند پژو ۲۰۷ با تکنولوژی ۲۵ سال پیش، با قیمتی معادل ۲۰ هزار دلار به فروش می‌رسند، در حالی که خودروهای به‌روزتر چینی و هندی با قیمتی حدود ۱۳ هزار دلار وارد می‌شوند.

سرایت تورم خودرو به سایر بازارها

جعفری هشدار داد که تورم خودرو به سایر بازارها نیز سرایت می‌کند. افزایش قیمت خودرویی مانند کوییک به بیش از یک میلیارد تومان، به طور طبیعی منجر به افزایش قیمت در سایر کالاها و خدمات، از جمله مواد غذایی خواهد شد. بنابراین، کنترل تورم خودرو گامی اساسی برای مدیریت سایر بازارهای اقتصادی کشور است.

او پیشنهاد داد که دولت برای یک دوره کوتاه مدت (مثلاً یک ساله)، با دست باز به مردم اجازه واردات خودرو (صفر کیلومتر و دست دوم تا سقف ۳ سال کارکرد) با محدودیت خرید یک خودرو برای هر نفر را بدهد تا از سوءاستفاده‌های احتمالی جلوگیری شود.

توقف تولید ارتباطی با کمبود فولاد ندارد

این کارشناس صنعت خودرو با رد ادعای کمبود فولاد، اظهار کرد که بخش قابل توجهی از خودروسازان و قطعه‌سازان برای یک تا سه ماه موجودی ورق فولادی و مواد اولیه در انبارهای خود دارند. حتی در صورت محدودیت فولاد مبارکه، دولت مسیرهای واردات با تعرفه‌های پایین یا بدون تعرفه را باز گذاشته است که می‌تواند انگیزه‌ای برای واردات از کشورهایی مانند چین باشد.

جعفری تأکید کرد که چرخه تولید در صنعت خودرو سال‌هاست با الگوهای تکراری و ناکارآمدی مواجه است و نیاز به بازنگری در شیوه مدیریت، افزایش بهره‌وری و تقویت ساختارهای نظارتی دارد.

تجربه جهانی و فرصت‌های از دست رفته

جعفری با اشاره به تجربه کشورهای دیگر مانند چین و هند، به فرصت‌های از دست رفته ایران در دوران کاهش محدودیت‌های بین‌المللی اشاره کرد. او معتقد است که در آن دوره، امکان سرمایه‌گذاری در سهام شرکت‌های بزرگ خارجی مانند پژو و رنو و مشارکت عمیق‌تر در زنجیره تأمین جهانی وجود داشت که می‌توانست به تأمین قطعه، انتقال دانش فنی و استمرار تولید در دوران بازگشت محدودیت‌ها کمک کند.

نمونه‌هایی مانند سرمایه‌گذاری جیلی در ولوو یا توسعه برندهای معتبری مانند BYD و SAIC در چین نشان می‌دهد که تعامل هوشمندانه با شرکت‌های بین‌المللی می‌تواند به رشد سریع صنعت خودروسازی کمک کند. صنعت خودرو ایران با استفاده از الگوهای موفق جهانی و ایجاد ساختار رقابتی، ظرفیت‌های بالایی برای توسعه دارد.