«گوزن‌های اتوبان»: بازتابی از زندگی پیک‌های موتوری و بلاگرها در جامعه ایران

الهام از پیک‌های موتوری و نقش حیاتی آن‌ها

صفاری درباره منشأ ایده اصلی فیلم «گوزن‌های اتوبان» اظهار داشت: «ایده اولیه این فیلم از مشاهدات من درباره پیک‌های موتوری در تهران شکل گرفت. این قشر به نوعی رگ‌های حیاتی شهر محسوب می‌شوند که جریان حرکت، توسعه و زندگی روزمره را پیش می‌برند. پویایی و نقش کلیدی آن‌ها در زیست شهری برای من بسیار الهام‌بخش بود و موجب شد به موضوعی تازه در بستر جامعه ایران بپردازم.»

تأثیر فضای مجازی و اینستاگرام بر جامعه

وی افزود: «در دنیای امروز، جامعه ایران به شدت درگیر فضای مجازی است، به گونه‌ای که می‌توان گفت یکی از بالاترین سطوح درگیری با شبکه‌های اجتماعی، به ویژه اینستاگرام، در میان مخاطبان ایرانی مشاهده می‌شود. این تأثیرپذیری گسترده و روزانه، انگیزه‌ای شد تا به این فضا نیز در کار خود توجه داشته باشم. البته فیلم به طور مستقیم درباره این پدیده نیست، بلکه می‌توان آن را بازتابی از حال‌وهوای این روزهای جامعه ایران دانست.»

صفاری همچنین به سابقه ۱۵ ساله خود در حوزه مستندسازی اشاره کرد و بیان داشت که اگرچه دیگر به صورت جدی در این حوزه فعالیت نمی‌کند، اما تجربیات گذشته‌اش در ساخت فیلم‌های مستند موفق و برنده جایزه، در شکل‌گیری این اثر نیز مؤثر بوده است. او این فیلم را تجربه‌ای جذاب با فضایی متفاوت خواند که توانسته مخاطبان قابل توجهی را به ویژه در بستر آنلاین جذب کند و به نوعی رکوردشکنی نیز دست یابد.

فرایند نگارش و تولید: ۳۰ بار بازنویسی فیلمنامه

صفاری درباره نگارش فیلمنامه «گوزن‌های اتوبان» توضیح داد: «نگارش فیلمنامه را به صورت مشترک با آقای باقر سروش انجام دادیم. پس از تکمیل، تصمیم به تولید گرفتیم، اما فاصله‌ای نزدیک به یک سال میان اتمام فیلمنامه و آغاز تولید ایجاد شد. در این مدت، فیلمنامه بیش از ۳۰ بار بازنویسی شد تا به شکل نهایی برسد.»

وی برای درک عمیق‌تر فضای فیلم، تلاش کرد تا به صورت عملی به زندگی پیک‌های موتوری نزدیک شود: «در تهران، برای رفت‌وآمدهای روزمره صرفاً از پیک‌های موتوری استفاده می‌کردم. این موضوع باعث شد تا از نزدیک با شرایط زندگی، دغدغه‌ها و فضای کاری آن‌ها آشنا شوم و به نوعی این زیست را تجربه کنم.»

پس از انتخاب آقای پورفرج برای ایفای نقش اصلی، او نیز وارد این فرآیند شد و علاوه بر تمرین‌های بازیگری، مدتی را در کنار پیک‌های موتوری گذراند تا به درک دقیق‌تری از نقش برسد. نکته قابل توجه دیگر این است که بسیاری از بازیگران این فیلم، به جز چند بازیگر حرفه‌ای، از میان پیک‌های موتوری واقعی انتخاب شدند که این انتخاب به ایجاد فضایی واقعی‌تر و باورپذیرتر در فیلم کمک شایانی کرد.

بازنمایی زندگی بلاگرها: رویکردی غیرقضاوت‌گرانه

صفاری درباره نمایش زندگی بلاگرها در فیلم عنوان کرد: «رویکرد ما قضاوت‌گرانه نبوده است. فیلم تلاش نمی‌کند مشخص کند چه چیزی درست و چه چیزی نادرست است، بلکه صرفاً به بازنمایی یک واقعیت اجتماعی می‌پردازد. ما با پدیده‌ای مواجه هستیم که در آن برخی افراد به صورت ناگهانی و لحظه‌ای به شهرت می‌رسند و فیلم تلاش دارد این وضعیت را بدون داوری مستقیم به تصویر بکشد.»

وی افزود: «در جامعه‌ای که در بستر فضای مجازی شکل گرفته، افراد می‌توانند تنها با یک دیالوگ، یک حرکت خنده‌دار یا حتی رفتاری جنجالی به سرعت به جایگاه قهرمانانه دست یابند و در مدت کوتاهی به شهرت و موفقیت مالی قابل توجهی برسند. در مقابل، همین فضا می‌تواند به همان سرعت آن‌ها را از اوج به حضیض برساند، به گونه‌ای که یک فرد ممکن است در عرض ۲۴ ساعت از جایگاه یک قهرمان به یک چهره منفور تبدیل شود. این ویژگی نشان‌دهنده ماهیت دوگانه و به شدت متغیر رسانه‌های اجتماعی است؛ فضایی که می‌توان آن را «صفر و صدی» توصیف کرد.»

این کارگردان اضافه کرد: «در چنین بستری، مرز میان محبوبیت و طردشدگی بسیار باریک و ناپایدار است. به ویژه در پلتفرم‌هایی مانند اینستاگرام، این تحولات با سرعت و شدت بیشتری رخ می‌دهند و تأثیرات عمیقی بر زندگی فردی و اجتماعی کاربران می‌گذارند. از یک سو این فضا می‌تواند کارکردهای مثبت و سازنده‌ای همچون آموزش، اطلاع‌رسانی و ایجاد فرصت‌های جدید را فراهم کند، اما از سوی دیگر بستر مناسبی برای سوءاستفاده، انحراف و حتی آسیب‌های جدی فردی و اجتماعی نیز به شمار می‌رود. به همین دلیل می‌توان گفت که فضای مجازی با تمام ظرفیت‌هایش نیازمند مدیریت و نظارت دقیق‌تری است، چرا که در وضعیت کنونی به نظر می‌رسد کنترل مؤثر و کافی بر آن وجود ندارد.»

ضرورت آموزش استفاده صحیح از فضای مجازی

صفاری مطرح کرد: «آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، آموزش صحیح نحوه استفاده از فضای مجازی است. حتی اگر نگاهی به جوامع غربی یا کشورهای اروپایی داشته باشیم، مشاهده می‌کنیم که میزان و نوع استفاده از پلتفرم‌ها متفاوت است؛ برای مثال در برخی از این کشورها اینستاگرام به اندازه ایران مخاطب گسترده‌ای ندارد و در مقابل پلتفرم‌هایی مانند فیسبوک همچنان نقش پررنگ‌تری ایفا می‌کنند. این تفاوت‌ها نشان می‌دهد که رفتار کاربران در بستر فضای مجازی تا حد زیادی تابع ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی هر جامعه است. در ایران به نظر می‌رسد اینستاگرام جایگاه محوری‌تری در زندگی روزمره کاربران پیدا کرده است.»

وی توضیح داد که در فرآیند ساخت فیلم، ارتباط مستقیمی نیز با برخی بلاگرها برقرار شد، اگرچه این ارتباط محدود بود. بخش عمده تحقیقات به صورت میدانی انجام شد و حتی خود او نیز در دوره نگارش و تولید فیلم به شدت درگیر فضای مجازی شد، به گونه‌ای که پس از پایان کار، نیاز به فاصله گرفتن از این فضا را احساس کرد و حدود چهار ماه استفاده از اینستاگرام را متوقف کرد.

فیلمی برای بازاندیشی در مواجهه با فضای مجازی

صفاری در پاسخ به این پرسش که آیا مضمون فیلم با شرایط فعلی جامعه که دسترسی به اینترنت و شبکه‌های اجتماعی محدود شده در تضاد است یا خیر، عنوان کرد: «به نظر من این وضعیت نه تنها تضاد ایجاد نمی‌کند، بلکه می‌تواند به درک بهتر فیلم کمک کند. حتی می‌توان گفت که در چنین شرایطی فیلم ظرفیت آن را دارد که به عنوان یک تجربه تأمل‌برانگیز و تا حدی آموزشی عمل کند؛ به این معنا که مخاطبان پس از بازگشت به فضای مجازی، با آگاهی و نگاه دقیق‌تری از آن استفاده کنند. به نظر می‌رسد اگر این فیلم به خوبی دیده شود، می‌تواند بازتاب مثبتی در میان مخاطبان داشته باشد، چرا که هم به یک مسئله روز می‌پردازد و هم امکان بازاندیشی در شیوه مواجهه با فضای مجازی را فراهم می‌کند.»