افزایش نگران‌کننده مصرف خودسرانه داروهای ضداضطراب در شرایط بحران

مدیریت هیجان و خطرات خوددرمانی

آزاده اولیایی، روانشناس و درمانگر اعتیاد، به دو مدل مدیریت هیجان اشاره می‌کند: راهکارهای آنی و هیجانی در مقابل راهکارهای منطقی و مسئله‌مدار. او تاکید می‌کند که افراد به جای انتخاب برنامه‌های روتین مقابله با اضطراب مانند ورزش، گوش دادن به موسیقی یا یوگا، به سرعت به خوددرمانی روی می‌آورند و قرص‌هایی را مصرف می‌کنند که هیچ دانشی در مورد مناسب بودن یا تایید پزشک برای مصرف آنها ندارند.

«داروهای ضداضطراب اگرچه قرار است اضطراب را کنترل کنند، اما این پزشک است که تشخیص می‌دهد کدام دارو برای چه کسی موثر است.»

تجویز تخصصی: روانپزشک و روانشناس

کارشناس پیشگیری از اعتیاد سازمان بهزیستی کشور تصریح کرد که مصرف هرگونه قرص آرامبخش و ضداضطراب باید حتماً با نسخه پزشک باشد. متاسفانه، بسیاری از افراد بر اساس توصیه دوستان یا جستجوهای اینترنتی، ناآگاهانه و خودسرانه این داروها را مصرف می‌کنند، در حالی که کاربرد و تجویز آنها فقط و فقط بر عهده روانپزشک است.

افزایش مصرف در شرایط بحران

اولیایی بیان کرد که به طور کلی در شرایط بحران، مصرف این داروها افزایش می‌یابد. حتی افرادی که قبلاً مصرف داروهای آرامبخش را کنار گذاشته‌اند، ممکن است در شرایط بحرانی مشابه گذشته، دوباره به مصرف خودسرانه روی آورند. همچنین، توصیه‌های دوستان نیز یکی از عوامل موثر در افزایش مصرف خودسرانه داروهای ضداضطراب در این شرایط است.

علائم اعتیاد و تغییرات رفتاری

شایع‌ترین علائم مصرف مواد اعتیادآور، از جمله قرص‌های آرامبخش و ضداضطراب، تغییرات الگوی رفتاری است. این تغییرات می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• کم‌خوابی یا پرخوابی
• کم‌اشتهایی یا پراشتهایی
• پرخاشگری
• انزوا

این علائم بسته به نوع قرص مصرفی متفاوت است. اولیایی خاطرنشان کرد که هر دارو بر خلق و خو، رفتارها و حتی جسم فرد تاثیر می‌گذارد. خانواده‌ها باید به طور کلی مراقب تغییرات الگویی رفتاری فرزندان خود باشند. البته، بسیاری از تغییرات رفتاری طبیعی هستند و ممکن است به دلیل بلوغ یا مشکلات روزمره باشند، اما در برخی موارد، علت آن مصرف دارو است و در این شرایط، مشاوره با روانشناس و روانپزشک بهترین راهکار برای تشخیص علت اصلی است.

درمان اعتیاد دارویی: دشوارتر از اعتیاد مواد مخدر

در زمینه پیشگیری، تفاوتی بین مصرف خودسرانه داروهای مجاز و مواد مخدر نیست و آموزش‌ها در مدارس و دانشگاه‌ها هر دو را شامل می‌شود. اما در زمینه درمان و مداخله، درمان و رصد اعتیادهای دارویی سخت‌تر است.

نقش خانواده در پیشگیری

اولیایی تاکید کرد که نقش خانواده در پیشگیری از اعتیاد بسیار حیاتی است. والدین باید آگاهی خود را افزایش دهند و به عنوان الگو، از مصرف خودسرانه داروهای ضداضطراب خودداری کنند. آموزش فرزندان از کودکی مبنی بر اینکه مصرف هر دارویی باید با تایید پزشک باشد، از اهمیت بالایی برخوردار است.

کارشناس پیشگیری از اعتیاد سازمان بهزیستی کشور افزود که خانواده مسئولیت اصلی را در پیشگیری از اعتیاد به داروها و مواد دارد. دوستیابی، فرهنگ و هنجارهای خانوادگی و قانون‌گذاری در خانواده نیز نقش بسزایی ایفا می‌کنند. همچنین، همراهی خانواده در درمان اعتیاد به داروها نیز بسیار مهم است و رسانه‌ها و فضای مجازی باید آموزش‌های لازم را در این زمینه ارائه دهند.

توصیه می‌شود خانواده‌ها بر رفتارهای فرزندان خود به دور از «مچ‌گیری» نظارت داشته باشند، مراقب نشانه‌ها و تغییرات رفتاری باشند و فضایی صمیمی ایجاد کنند تا فرزندان، خانواده را اولین تکیه‌گاه خود بدانند و از ایجاد رعب و وحشت پرهیز شود.

نکته طلایی: داروی همسایه برای شما خوب نیست

اولیایی به خانواده‌ها توصیه کرد که برخوردی با فرزندانشان نداشته باشند که منجر به ایجاد فاصله عاطفی شود. فرزندان باید خانواده خود را بهترین دوست خود بدانند. یک نکته طلایی برای نوجوانان، جوانان و خانواده‌ها این است که اگر همسایه شما داروی آرامبخش خاصی مصرف می‌کند، لزوماً آن دارو برای شما مناسب نیست.

«ممکن است این دارو با برخی داروهای شما تداخل داشته باشد، ممکن است مناسب شرایط شما نباشد و تشخیص آن فقط بر عهده روانشناس و روانپزشک است.»

هرگونه مصرف خودسرانه دارو در شرایط بحرانی، استرس و اضطراب، وضعیت را پیچیده‌تر کرده و عواقب نامطلوبی در پی دارد، مگر اینکه ویزیت توسط پزشک انجام شود. امروزه، با وجود ویزیت‌های آنلاین، ارائه شرح حال به پزشک و دریافت داروی مناسب آسان‌تر شده است و حتی اگر مراجعه حضوری سخت باشد، چاره‌ای جز تجویز دارو توسط پزشکان نیست.

چرا با وجود آگاهی، مصرف خودسرانه ادامه دارد؟

در پاسخ به این سوال که چرا جوانان با وجود آگاهی از پیامدهای منفی، باز هم دارو مصرف می‌کنند، اولیایی افراد را به دو دسته تقسیم می‌کند:

• آگاهان بی‌رعایت: افرادی که می‌دانند مصرف قرص بد است، اما در لحظه برایشان کنترل اضطراب مهم‌تر است. مانند فردی که فشار خون دارد و می‌داند نباید نمک بخورد اما رعایت نمی‌کند، یا سیگاری که از مضرات سیگار آگاه است اما به مصرف ادامه می‌دهد. صرف داشتن آگاهی همیشه منجر به تغییر رفتار نمی‌شود.
• ناآگاهان: افرادی که واقعاً از عوارض مصرف این قرص‌ها بی‌خبرند. در این موارد، رسانه‌ها باید با ارائه اطلاعات کافی، عوارض و پیامدهای مصرف خودسرانه داروها را برای مخاطبان شفاف‌سازی کنند.