تحول در آموزش عالی: دانشگاه‌های کلاسیک دیگر جذاب نیستند

معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، با تأکید بر لزوم حرکت دانشگاه‌ها به سمت توسعه فناوری، اظهار داشت که دانشگاه‌های سنتی دیگر نه برای نسل جدید جذابیت دارند و نه می‌توانند پاسخگوی نیازها و چالش‌های کنونی کشور باشند. این دیدگاه در نشست هم‌اندیشی هیئت رئیسه دانشگاه رازی کرمانشاه مطرح شد و بر شکاف عمیق میان مدل فعلی دانشگاه‌ها و نیازهای جامعه تأکید کرد.

چالش‌های دانشگاه‌های کلاسیک و ضرورت تحول

محمدنبی شهیکی، معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم، به فاصله چشمگیر میان نیازهای کشور و ساختار کنونی دانشگاه‌ها اشاره کرد. وی بیان داشت که در گذشته، بخش عمده‌ای از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی جذب بدنه دولت می‌شدند، اما امروزه کیفیت و ماهیت محصول خروجی دانشگاه‌ها با نیازهای متفاوت جامعه همخوانی ندارد.

اشتباهات راهبردی در آموزش عالی

شهیکی یکی از اشتباهات بزرگ در سیاست‌های آموزش عالی کشور را ایجاد نهادهای متعدد در دل دانشگاه‌ها بدون ایجاد پیوند سیستمی دانست. در دو دهه گذشته، مراکزی از قبیل کارآفرینی، نوآوری، رشد، پردیس فناوری و پارک‌های علم و فناوری به امید حرکت دانشگاه‌ها به سمت نسل سه و چهار ایجاد شدند، اما هر یک به «جزیره‌ای جداگانه» تبدیل شده و اتصال سیستمی بین آن‌ها شکل نگرفت.

یکپارچه‌سازی و بازآفرینی نهادی

برای حرکت به سمت دانشگاه‌های نسل سه و چهار، شهیکی بر لزوم یکپارچگی زنجیره آموزش، پژوهش و فناوری تأکید کرد. وی معتقد است که جریان آموزش باید به بخش نهایی یعنی فناوری گره بخورد تا دانشجویان بتوانند برون‌داد مؤثری در اکوسیستم فناوری و نوآوری داشته باشند. به دلیل عدم نقش‌آفرینی دانشجویان در این زیست‌بوم، بسیاری از مراکز رشد، پارک‌های علم و فناوری و پردیس‌های فناوری از پویایی لازم برخوردار نیستند.

پروژه ملی ادغام نهادهای فناوری

معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم اعلام کرد که برای چابک‌سازی و همگرایی دانشگاه‌ها در حوزه فناوری، «بازآفرینی نهادی» و ادغام این نهادها در دستور کار قرار گرفته است. در گام اول، سه دانشگاه مشهد، امیرکبیر تهران و گیلان به عنوان پایلوت ملی برای «بازآرایی سازمانی» انتخاب شده‌اند. در مدل جدید، دفتر همکاری‌های صنعتی و انتقال فناوری در این دانشگاه‌ها راه‌اندازی می‌شود که هر پنج نهاد حوزه فناوری در آن ادغام خواهند شد.

وضعیت مراکز رشد و پارک‌های علم و فناوری

شهیکی با اشاره به فعالیت ۲۹۵ مرکز رشد در کشور، عنوان کرد که ارزیابی‌ها نشان می‌دهد «غالب مراکز رشد در وضعیت مطلوب قرار ندارند» و نیازمند تغییر الگو هستند. وی تأکید کرد که پارک‌های منطقه‌ای با سابقه سه تا چهار سال فعالیت، باید حداقل یک همت چرخش مالی داشته باشند و پارکی با حجم فروش ۷۰ تا ۱۰۰ میلیارد تومان که قادر به جذب سرمایه‌گذار و واگذاری اراضی نیست، تنها یک مرکز رشد کوچک محسوب می‌شود.

لزوم تجهیز دانشجویان به مهارت‌های نوظهور

معاون وزیر علوم همچنین بر لزوم تجهیز دانشجویان به مهارت‌های نوظهور تأکید کرد و از «شکاف مهارت‌های نوظهور» در استان‌ها ابراز نگرانی کرد. وی خواستار ایجاد یک برنامه مشترک بین معاونت‌های آموزشی و پژوهشی برای ارتقاء سبد مهارت‌های دانشجویان شد، هرچند اذعان داشت که تعداد مدل‌های موفق در این زمینه هنوز معدود است.

تلاش برای تحقق جامعه دانش‌بنیان در کرمانشاه

جمال فتح‌اللهی، رئیس دانشگاه رازی کرمانشاه، در این نشست به وضعیت آموزش عالی در غرب کشور اشاره کرد و گفت که در این منطقه ۲۷۰ هزار دانشجو و شش هزار عضو هیئت علمی فعالیت می‌کنند که ۵۸ هزار دانشجو و ۱۷۰۰ عضو هیئت علمی آن مربوط به دانشگاه‌های کرمانشاه است. وی تأکید کرد که این دانشگاه با همکاری حاکمیت، کسب‌وکارها، فعالان اقتصادی و تشکل‌های خصوصی، با محوریت دانشگاه و همکاری پارک علم و فناوری، برای تحقق «جامعه دانش‌بنیان» در منطقه و استان کرمانشاه تلاش می‌کند.