صنعت سیمان ایران؛ از رشد ۲۸۹ درصدی قیمت پاکت تا چالش‌های جنگ و صادرات

صنعت سیمان در ایران با قدمتی حدود ۱۰۰ ساله، به دلیل برخورداری از معادن غنی سنگ آهک، رس، سیلیس و آهن، به عنوان یک صنعت استراتژیک توسعه یافته است. در طول دهه‌های گذشته، کارخانه‌های سیمان در اغلب نقاط کشور احداث شده و بخش بزرگی از فرآیندهای تولید آن بومی‌سازی شده است.

رشد چشمگیر قیمت پاکت سیمان و نهاده‌های تولید

علی‌اکبر الوندیان، فعال صنعت سیمان، در گفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» به بررسی دلایل افزایش قیمت سیمان در هفته‌های اخیر پرداخت. به گفته او، رشد قیمت سیمان متناسب با افزایش قیمت‌ها در سایر بخش‌های صنعتی و مصرفی نبوده و تحت‌تاثیر افزایش قیمت نهاده‌های تولید، به‌ویژه پاکت سیمان، قرار گرفته است.

افزایش ۲۸۹ درصدی قیمت پاکت

• سال گذشته: قیمت هر پاکت سیمان حدود ۹ هزار تومان بود.
• اسفند ۱۴۰۴: قیمت پاکت به ۱۵ هزار تومان افزایش یافت.
• هفته گذشته: بهای پاکت به بیش از ۳۵ هزار تومان رسید.

این افزایش قیمت ناشی از خسارت دیدن برخی واحدهای پتروشیمی در جریان جنگ و چالش در تولید مواد اولیه پاکت سیمان است. الوندیان تاکید کرد که در حال حاضر کمبودی در عرضه سیمان وجود ندارد و تولید متناسب با نیاز بازار است.

افزایش هزینه‌های جانبی

با آغاز سال جدید، هزینه‌های جاری مانند دستمزد، نیروی انسانی، تامین برق، آب و گاز رشد قابل‌توجهی داشته‌اند. همچنین، قیمت آجر نسوز از سال گذشته ۲۰۰ درصد افزایش یافته است. رشد قیمت قطعات مصرفی نیز متناسب با نرخ ارز بوده است. این عوامل باعث شده‌اند که بسیاری از صنایع با سود بسیار پایین به فعالیت خود ادامه دهند.

وضعیت تولید و صادرات سیمان در سال ۱۴۰۴

دبیر انجمن سیمان اعلام کرد که مجموع تولید سیمان کشور در سال ۱۴۰۴ به ۷۵ میلیون تن رسیده است. در حالی که تولید کلینکر ۳ درصد رشد داشته، تولید سیمان با افت ۸ درصدی مواجه شده که عمدتاً به دلیل کاهش تقاضای داخلی بوده است.

«واحدهای سیمانی کشور حتی در دوره جنگ تحمیل شده نیز به فعالیت خود ادامه دادند. بنابراین این صنعت از ذخایر خوبی از کلینکر برخوردار است و نگرانی برای تولید سیمان در آینده وجود ندارد.»

برخی واحدهای سیمانی، به‌ویژه در جنوب کشور، با هدف صادرات احداث شده‌اند. جنگ و محدودیت‌های تجاری در خلیج فارس، فعالیت این واحدها را مختل کرده است. با این حال، واحدهای شمال و شرق کشور همچنان توان صادرات به کشورهای اوراسیا، افغانستان، پاکستان و عراق را دارند.

موانع داخلی و چالش‌های تجاری صنعت سیمان

قیمت‌گذاری دستوری و محدودیت‌های انرژی

صنعت سیمان پیش از جنگ نیز با مشکلاتی نظیر قیمت‌گذاری دستوری و عدم رقابت آزاد در بورس کالا مواجه بود. علاوه بر این، محدودیت‌های جدی در تامین انرژی (برق در تابستان و گاز در زمستان) چالش‌های ساختاری برای این صنعت ایجاد کرده است. خاموش کردن کوره‌های سیمان نیازمند زمان طولانی است و تخطی از آن خسارت‌های جدی وارد می‌کند. همچنین، محدودیت گاز، واحدهای سیمانی را مجبور به مازوت‌سوزی می‌کند که به افزایش قابل‌توجه هزینه‌های تولید می‌انجامد و از سودآوری این صنعت می‌کاهد.

چالش‌های صادراتی سیمان

ظرفیت تولید سیمان کشور حدود ۹۰ میلیون تن برآورد می‌شود. با توجه به محدودیت مصرف داخلی، صادرات تنها راهکار برای تولید حداکثری است. اما سیمان محصولی حجیم با قیمت پایین است که انتقال و صادرات آن در مسافت‌های طولانی توجیه اقتصادی ندارد. نگهداری طولانی‌مدت آن نیز به افت شدید کیفیت منجر می‌شود. کشورهای واردکننده عموماً کلینکر (محصول میانی تولید سیمان) را وارد کرده و پس از آسیاب کردن، آن را به سیمان تبدیل می‌کنند.

تلاطم در بازار جهانی سیمان و تاثیر جنگ خاورمیانه

جنگ در منطقه خاورمیانه و محاصره دریایی، بسیاری از صنایع را در سطح بین‌المللی و ایران تحت‌تاثیر قرار داده است. صنعت سیمان نیز از این تنش‌ها متاثر شده، به‌ویژه کشورهایی که واردکننده سیمان هستند، با چالش مواجه شده‌اند. بنگلادش که ۹۰ درصد کلینکر مورد نیاز خود را وارد می‌کند، پیش از جنگ از کشورهای خلیج فارس تامین می‌شد. با بسته شدن تنگه هرمز، این کشور مجبور به تامین کلینکر از چین، ویتنام و تایلند شده که قیمت کلینکر وارداتی را به شدت افزایش داده است. ایران نیز به عنوان یکی از تولیدکنندگان جهانی سیمان، با محدودیت در برخی مقاصد صادراتی خود، به‌ویژه در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، مواجه شده است. در صورت رفع موانع لجستیکی، ایران می‌تواند با شناسایی بازارهای جدید، بخشی از تقاضای از دست رفته خود را جبران کند.