تمدید سه‌ساله مرمت کارخانه ریسباف اصفهان: فرصتی جدید برای احیای یک میراث

پروژه مرمت و احیای کارخانه تاریخی ریسباف اصفهان، بار دیگر با تمدید سه‌ساله موافقت هیئت وزیران مواجه شد. این تمدید که به دلیل مجموعه‌ای از رخدادهای ملی و منطقه‌ای درخواست شده بود، فرصتی جدید برای تبدیل این سازه صنعتی به موزه‌ای منطقه‌ای فراهم می‌آورد. امیر کرم‌زاده، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان، ضمن اعلام این خبر، بر عزم جدی دولت برای به سرانجام رساندن این پروژه تأکید کرد.

دلایل تمدید و اهداف پروژه

تمدید سه‌ساله فرصت مرمت ریسباف، پس از یک دوره سه‌ساله قبلی، به درخواست وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و به دلیل مشکلاتی از جمله جنگ، ترورها، شهادت رئیس‌جمهور، تغییر کابینه، کودتای ۱۸ دی و جنگ رمضان به تصویب هیئت وزیران رسید. این پروژه با همکاری بخش خصوصی، بخش دولتی و شهرداری اصفهان دنبال می‌شود و هدف نهایی آن، ایجاد یک موزه منطقه‌ای است که نیازهای فرهنگی کشور را برآورده سازد.

مدل اقتصادی و جذب سرمایه

مدل اقتصادی پیش‌بینی شده برای پروژه ریسباف، بر اساس BOLT (Build-Operate-Lease-Transfer) است. در این مدل، سرمایه‌گذار بخش خصوصی می‌تواند از طریق بلیت‌فروشی، تبلیغات و سایر فعالیت‌های مرتبط، درآمدزایی کند. این رویکرد به منظور جذب سرمایه‌گذار و کاهش بار مالی دولت طراحی شده است.

بر اساس نظریه کارشناسان رسمی، هزینه مرمت بنا حدود هفت تا هشت ماه پیش بین دو تا سه میلیارد تومان برآورد شده بود که قطعاً با توجه به تورم افزایش‌یافته است.

این برآورد اولیه نشان‌دهنده ابعاد مالی پروژه است که می‌تواند در فراخوان عمومی برای انتخاب سرمایه‌گذار یا واگذاری پروژه به شهرداری اصفهان، نقش کلیدی ایفا کند. فراخوان‌های بین‌المللی برای انتخاب مشاوران ذی‌صلاح و ارائه طرح‌های بهتر نیز در دستور کار وزارت میراث‌فرهنگی قرار دارد.

کاربری‌ها و بازگشت سرمایه

در کارخانه ریسباف، هیچ واحد تجاری پیش‌بینی نشده و صرفاً ۷ درصد کاربری خدماتی در نظر گرفته شده است. این خدمات شامل:

• خدمات مرتبط با غذا و نوشیدنی
• مجموعه‌های خدماتی در چارچوب موزه

علاوه بر این، مجموعه‌های فرهنگی شامل موزه‌ها، محل نشست‌های تخصصی، محل نمایش آثار و اشیا، بخش مخزن و پارکینگ نیز در طراحی پروژه گنجانده شده‌اند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان خاطرنشان کرد که در همان کارشناسی هفت تا هشت ماه پیش، بازگشت سرمایه پروژه حدود ۳۳ سال برآورد شد. تضمین این موضوع نیز مبتنی بر مطالعات سرمایه‌گذاری و اقتصادی (FS) است که توسط کارشناسان رسمی دادگستری تهیه و به سرمایه‌گذار ارائه می‌شود. همچنین، یک طرح مطالعاتی اولیه بالغ بر دو هزار صفحه توسط میراث‌فرهنگی با حضور مشاور تهیه شده و همه این اسناد به عنوان مطالعات پایه در اختیار سرمایه‌گذار قرار می‌گیرد.

چالش‌ها و آینده پروژه

جدول زمان‌بندی پروژه به صورت سه‌ساله پیش‌بینی شده و مطالعات اولیه نیز توسط شرکت مهندسین مشاور انجام و طرح اولیه در شورای فنی موزه‌های وزارت میراث‌فرهنگی کشور به تصویب رسیده است. با این حال، موضوع تجهیز کارگاه و سایر اقدامات اجرایی به زمانی موکول می‌شود که سرمایه‌گذار پروژه مشخص شود؛ این سرمایه‌گذاری ممکن است توسط دولت، شهرداری یا بخش خصوصی انجام گیرد و مدل نهایی اجرای پروژه توسط استاندار و وزیر تعیین خواهد شد.

ریسباف تنها یک ملک ارزشمند در حاشیه زاینده‌رود نیست؛ بلکه سازه‌ای صنعتی با هویت معماری مشخص است که هر سال تأخیر، هزینه مرمت آن را افزایش می‌دهد. مرمت‌های محدود و مقطعی انجام شده در ماه‌های گذشته اگرچه ضروری بوده، اما جایگزین یک طرح جامع احیا نیست. پروژه‌های بزرگ فرهنگی بیش از آنکه با کمبود ایده مواجه باشند، از فقدان تصمیم‌گیری قاطع و پیگیری مستمر آسیب می‌بینند. ریسباف اکنون در نقطه‌ای ایستاده است که یا باید وارد فاز اجرایی جدی شود یا خطر تبدیل شدن به نمونه‌ای دیگر از طرح‌های بلندپروازانه اما نیمه‌تمام را بپذیرد.