«بیست و چهار»: نبرد شخصیت‌ها با نویسنده در تئاترشهر

نمایش «بیست و چهار» به نویسندگی و کارگردانی علی حیدری، با برداشتی آزاد از نمایشنامه «شب بیست و یکم» محمود استادمحمد، در کارگاه نمایش مجموعه تئاترشهر به صحنه رفته است. این اثر عمیقاً به کاوش در چگونگی احساسات، چیرگی بر آنها و رنج نویسنده در آفرینش و به تصویر کشیدن تاریکی‌های زندگی می‌پردازد. پرسش اساسی نمایش این است که آیا نویسنده افسار شخصیت‌هایش را به دنبال فرمان خود می‌کشد یا شخصیت‌ها هستند که به حرکت انگشتان نویسنده بر ماشین تحریر فرمان می‌دهند؟

پیوند نویسنده و شخصیت‌ها: نبردی برای سرنوشت

نمایش «بیست و چهار» روایتگر نویسنده‌ای است که در حال نگارش واپسین نمایشنامه خود است. هر صحنه دقیقاً همانطور که او نوشته، توسط بازیگران اجرا می‌شود. در میان این صحنه‌ها، فروغ، شخصیتی که نویسنده او را با «کینه نرسیدن» آفریده و اکنون خود عاشقش شده است، به نزد نویسنده می‌آید. فروغ پی‌درپی درباره سرنوشت فرخ، که عاشقش بوده، می‌پرسد و در این میان به داستان خشونتی که نویسنده برای فروغ نوشته و در زندگی‌اش رقم خورده است، اشاره می‌شود.

داستانی که نویسنده مشغول نگارش آن است، همان «شب بیست و یکم» محمود استادمحمد است. این داستان واپسین شب‌های فرخ و برادرش فریدون را روایت می‌کند که در حال ترک هروئین هستند. فرخ، که داغدار ستمی است که بر فروغ رفته، از ترک هروئین عاجز مانده و خماری چنان بر او چیره شده که تصمیم می‌گیرد برای به دست آوردن مواد مخدر، دست به بزرگترین جنایت ممکن بزند. جنایتی که فروغ تمام تلاشش را می‌کند تا با متوقف کردن نویسنده، او را از انجام آن بازدارد.

بی‌رحمی ضروری در آفرینش هنری

«بیست و چهار» از دومین روایت و دیالوگ میان فروغ و نویسنده، رنگی دیگر به خود می‌گیرد و تماشاگر را حیران می‌سازد. در این نقطه، حجاب وقار نویسنده کنار می‌رود و پرده‌ای از رنج و بی‌رحمی که او برای نگارش هر واژه متحمل شده، آشکار می‌شود. نویسنده در آثار خود و در مواجهه با شخصیت‌هایش به بی‌رحمی رسیده و از آن پشیمان نیست. برای او مهم نیست که شخصیت‌هایش به برادرکشی، تجاوز، مواد مخدر و خلف وعده روی بیاورند؛ چراکه او می‌خواهد اثری خلق کند که واقعی به نظر برسد و تاثیر بگذارد. این روایت شگفت و روان‌شناختی از خلق یک اثر، وجه متمایز این نمایش است.

نقد سنت و طغیان شخصیت‌ها

نمایش «بیست و چهار» نقدها و تفاسیر اجتماعی بسیاری نیز در بر دارد. نویسنده در این اثر نماد سنت است. او به سنت تن در می‌دهد و برای آن، فروغ و فرخ را هرگز به هم نمی‌رساند. با این همه، نویسنده که خود طوق سنت را به گردن نهاده است، به آن باور ندارد و در دیالوگی با فروغ، با شکایت از قید و بندهای سنت، حقانیت آن را انکار می‌کند. او مردی است که به کاری روی می‌آورد که خود به خطای آن آگاه است. شخصیت‌ها در پایان و با طغیان بر علیه آنچه نویسنده می‌خواسته است، از سنت‌های رنج‌آور عدول می‌کنند و آنچه را که خود می‌خواهند رقم می‌زنند؛ اینگونه خدای سنت‌ها در هم می‌شکند.

از فروغ تا پرسفون: نویسنده به مثابه زئوس

بسیاری از نویسندگان خود را خدایان داستان‌هایشان می‌دانند. آنها آنچه می‌خواهند می‌کنند و هر سرنوشتی را که می‌پسندند برای شخصیت‌های خود رقم می‌زنند. در «بیست و چهار»، نویسنده شخصیتی است که اجازه می‌دهد معشوقش برای رخ دادن آنچه باید، رنج بکشد. او بارها به ضرورت مطلقی اشاره می‌کند که برای درخشش نمایشنامه باید رخ بدهد، هرچند که بهایی گزاف داشته باشد. این اتفاق یادآور زئوس در اساطیر یونانی است که به هادس اجازه داد تا پرسفون را برباید. نویسنده در این نمایش یادآور همان زئوسی است که به رنج تعرض به پرسفون یا فروغ رضایت داد تا آنچه باید رخ دهد.

نقاط ضعف و قوت اجرا

«بیست و چهار» اما در بخش بازیگری با ضعف‌هایی مواجه است. دیالوگ‌های امیراسدخان و فرخ، خود با زبان امروزی تفاوت‌های بسیاری دارد و تلفظ شتاب‌زده و بعضاً نامفهوم آنها، درک عبارات را برای تماشاگر دشوار می‌کند. برخی شوخی‌ها، خصوصاً در صحنه اول و میان فریدون و فرخ و علی، تازگی ندارد و طولانی بودن دیالوگ‌های آنان بی‌ضرورت است. اطنابی که در گفتگوهای پایانی فروغ و فرخ نیز مشاهده می‌شود، از احساس‌برانگیزی نمایش می‌کاهد.

با این وجود، نمایش «بیست و چهار» در پایان روایت می‌کند که چگونه شخصیت‌ها می‌توانند با طغیان بر علیه آفریدگار خود سرنوشت را تغییر دهند. آنها نویسنده را فریب می‌دهند، اغوا می‌کنند و افسارش را به دنبال خود می‌کشند و سرانجام قصاصش می‌کنند. اینچنین نویسنده؛ این خالق گناهکار در کاخی که خود بنایش کرده سرگردان و گم‌شده رها می‌شود.

نمایش «بیست و چهار» به نویسندگی و کارگردانی علی حیدری از تاریخ ۴ اردیبهشت در کارگاه نمایش مجموعه تئاترشهر به صحنه رفته است. خلاصه داستان این نمایش اینگونه بیان می‌کند: «نویسنده است که روزی فرخ نوشت و روزی فروغ...»