بحران بی‌سابقه در صنعت گردشگری ایران: توقف ورود تور خارجی و بیکاری گسترده

وضعیت بحرانی هتلداری و دفاتر مسافرتی

در بخش هتلداری، با وجود تلاش‌ها برای جلوگیری از تعدیل نیرو و حفظ کارکنان متخصص، محدودیت شدید منابع مالی، پرداخت حقوق و ادامه فعالیت را با دشواری جدی روبرو کرده است. این وضعیت در حوزه گردشگری و دفاتر خدمات مسافرتی نیز مشابه است؛ اختلافات مالی میان آژانس‌ها، ایرلاین‌ها و پلتفرم‌ها بر سر بازگشت وجوه لغو سفرها به یکی از چالش‌های اصلی تبدیل شده است. برخی دفاتر برای حفظ اعتماد مشتریان، از منابع داخلی خود اقدام به جبران خسارت‌ها کرده‌اند.

فعالان این صنعت از توقف تقریبی ورود گردشگران خارجی به کشور خبر می‌دهند که عملاً چرخه گردشگری ورودی را متوقف کرده است. محمد یزدان‌پناه، یک فعال حوزه گردشگری فارس، با اشاره به این وضعیت اظهار داشت: «از سال گذشته تاکنون، صنعت گردشگری عملاً با «تنفس مصنوعی» حفظ شده و در یک سال اخیر به‌طور کامل به کما رفته است. اتفاقی که رخ داده این است که دیگر چیزی به نام صنعت گردشگری وجود ندارد.»

وی افزود: «تقریباً از زمان شیوع کرونا تاکنون، وضعیت گردشگری ورودی ایران هیچ‌گاه به شرایط گذشته بازنگشته است. این در حالی است که ایران از پتانسیل‌های بی‌نظیر و بی‌بدیلی در حوزه گردشگری برخوردار است، اما متأسفانه این ظرفیت‌ها در سال‌های گذشته هرگز بالفعل نشده‌اند.»

تأثیر جنگ و روابط بین‌المللی

یزدان‌پناه تأکید کرد که بالفعل شدن این ظرفیت‌ها نیازمند ارتباطات بین‌المللی و روابط سیاسی قوی با کشورهای مختلف است. وی تصریح کرد: «با توجه به مشکلات سال‌های اخیر و جنگ‌هایی که رخ داده، به‌ویژه جنگ‌های اخیر، میزان ورود تور به ایران کاملاً صفر شده است. شرکت‌های بیمه بین‌المللی نیز سفر به ایران را بیمه و گارانتی نمی‌کنند و همین موضوع باعث شده با موج گسترده بیکاری در صنعت گردشگری مواجه شویم.»

آمار بیکاری و تأثیر بر اشتغال بانوان

این فعال حوزه گردشگری فارس درباره آمار بیکاری در این صنعت گفت: «در ایران آمار دقیقی وجود ندارد و نمی‌توان درصد مشخصی اعلام کرد، زیرا نیازمند داده‌های آماری رسمی هستیم. با این حال، آنچه مشخص است این است که تقریباً تمام چراغ‌های صنعت گردشگری ایران خاموش یا نزدیک به خاموشی است.»

۷۰ تا ۸۰ درصد شاغلان صنعت گردشگری را بانوان تشکیل می‌دادند و به همین دلیل این میزان بیکاری در حوزه گردشگری، ضربه‌ای مهلک‌تر نسبت به بسیاری از صنایع دیگر محسوب می‌شود، زیرا مستقیماً به اشتغال بانوان مرتبط است.

یزدان‌پناه با اشاره به توقف کامل ورود تورهای خارجی به کشور اظهار کرد: «در شرایط فعلی نه‌تنها توری وارد کشور نمی‌شود، بلکه تا زمانی که شرایط به یک وضعیت پایدار و با ثبات نرسد، این روند ادامه خواهد داشت.»

چالش‌های بازپرداخت وجوه و پلتفرم‌های سفر

محمود فخری، رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی فارس، نیز به مشکلات استرداد بلیت‌ها و بازگشت وجوه مسافران اشاره کرد: «آژانس‌ها نقش واسطه را دارند و مبالغ مربوط به هتل، بلیت هواپیما، ویزا و خدمات گردشگری را از مسافران دریافت و به ایرلاین‌ها، هتل‌ها و سایر کارگزاران پرداخت می‌کنند. زمانی که پروازها به دلیل شرایط جنگی و مسائل پیش‌آمده لغو می‌شود، آژانس‌ها باید این مبالغ را از مجموعه‌های مربوطه دریافت و به مسافران بازگردانند.»

وی افزود: «بخشی از هزینه‌ها اساساً قابل استرداد نیست؛ از جمله هزینه صدور ویزا که امکان بازگشت آن وجود ندارد و همین موضوع موجب بروز تنش میان مسافران و آژانس‌ها شده است.»

فخری همچنین به سازمان هواپیمایی کشوری اعلام کرده است که آژانس‌های فارس مطالبات زیادی از ایرلاین‌ها، پلتفرم‌ها و کارگزارها دارند. برخی آژانس‌ها برای حفظ اعتبار خود از منابع شخصی هزینه کرده‌اند، اما بخش دیگری از مطالبات همچنان باقی مانده است.

عملکرد پلتفرم‌های گردشگری

رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی فارس درباره عملکرد پلتفرم‌های سفر اظهار کرد: «برخی پلتفرم‌های گردشگری به‌جای بازگرداندن وجه، اعتبار یا شارژ در اختیار آژانس‌ها قرار می‌دهند تا در آینده مورد استفاده قرار گیرد، در حالی که این شیوه قابل قبول نیست و وجوه باید به‌صورت نقدی بازگردانده شود.»

وضعیت پروازها و بیکاری متخصصان

فخری با اشاره به وضعیت پروازها و مشکلات دفاتر خدمات مسافرتی اظهار داشت: «در حال حاضر تنها بخشی از پروازهای داخلی به‌صورت محدود برقرار شده و مسیرهای شیراز ـ تهران، تهران ـ مشهد و شیراز ـ مشهد فعال شده است. همچنین ایران‌ایر تور مسیر استانبول را از تهران راه‌اندازی کرده است.»

وی افزود: «در تمام بخش‌ها بیکاری ایجاد شده و صنعت گردشگری نیز با این مسئله مواجه شده است. نیروهای فعال این حوزه، نیروهای متخصص و سرمایه‌های صنعت گردشگری محسوب می‌شوند، زیرا سال‌ها در این حوزه تجربه کسب کرده‌اند.»

با وجود پیشنهاد استفاده از بیمه بیکاری، سازمان تأمین اجتماعی تاکنون رسیدگی لازم را انجام نداده و اعلام کرده که بررسی پرونده‌ها چند ماه زمان می‌برد. همچنین، افرادی که در دوره کرونا از بیمه بیکاری استفاده کرده‌اند، اکنون امکان استفاده مجدد ندارند. فخری خاطرنشان کرد که در استان فارس بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ آژانس فعال است و برآورد می‌شود حدود ۵ هزار نفر در آستانه بیکاری قرار دارند.

کاهش شدید اشغال هتل‌ها در فارس

سیدحسن سیادتان، رئیس جامعه هتلداران فارس، با اشاره به شرایط دشوار صنعت گردشگری و هتلداری پس از جنگ و آتش‌بس گفت: «با وجود آتش‌بس در هفته‌های اخیر، بسیاری از هتل‌ها همچنان تعطیل هستند و سطح اشغال هتل‌های فارس در حال حاضر به ۱۰ تا ۱۵ درصد رسیده است.»

وی درباره وضعیت نیروهای شاغل در هتل‌ها اظهار کرد: «در مجموعه‌های هتلداری تلاش شده است تعدیل نیرو صورت نگیرد، زیرا نیروهای این حوزه تخصصی هستند و امکان جایگزینی سریع آن‌ها وجود ندارد. هتلداران تلاش کرده‌اند کارکنان خود را حفظ کنند تا وضعیت آینده مشخص شود.»

سیادتان افزود که با وجود مشکلات اقتصادی، تلاش شده است پرداخت حقوق کارکنان متوقف نشود، اما شرایط فعالیت بسیار دشوار شده است. وی به پیگیری‌ها برای استفاده از ظرفیت بیمه بیکاری اشاره کرد و گفت: «فعالان این حوزه تنها خواستار استفاده از منابعی هستند که سال‌ها بابت آن پرداخت انجام شده است تا بخشی از هزینه‌های نیروی انسانی جبران شود، اما پاسخ مسئولان این بوده که تصمیم‌گیری در این زمینه در اختیار مرکز و تهران است.»

وی تصریح کرد: «بیمه بیکاری حق قانونی کارگران و فعالان این بخش است، اما متأسفانه مشکلات حوزه گردشگری به‌درستی مورد توجه قرار نمی‌گیرد. در مواردی حتی اعلام شده است که نیروها باید اخراج شوند تا مشمول بیمه بیکاری شوند، در حالی که هتلداران تمایلی به اخراج کارکنان خود ندارند.»