خونریزی بینی؛ علل، تشخیص و راهکارهای درمانی از زبان متخصص

مقدمه: خونریزی بینی، علل و راهکارهای درمانی

دکتر شهره نوروزی، فلوشیپ جراحی بینی و سینوس و عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، به بررسی جامع اپیستاکسی یا خونریزی بینی پرداخته است. این عارضه که به خروج خون از حفرات بینی اطلاق می‌شود، می‌تواند از نوع قدامی (به سمت بیرون) یا خلفی (به سمت حلق) باشد. بینی به‌عنوان یکی از نواحی بسیار پرعروق بدن، مستعد خونریزی ناشی از عوامل گوناگون است که شناخت آن‌ها برای پیشگیری و درمان مؤثر ضروری است.

علل خونریزی بینی در گروه‌های سنی مختلف

علل شایع در کودکان

در اطفال، عروق مخاط داخلی بینی و سینوس‌ها بسیار حساس‌تر هستند. تماس بیشتر با عوامل تحریک‌کننده نظیر تروما، تغییرات فشار، گرما و سرما، عفونت‌ها و آلرژی‌ها، زمینه خشکی مخاط و پارگی مویرگ‌ها را فراهم می‌آورد. این شرایط، اصلی‌ترین عامل شیوع بالای خونریزی بینی در کودکان نسبت به بزرگسالان محسوب می‌شود.

علل شایع در بزرگسالان

در بالغین، شیوع خونریزی بینی در زنان و مردان تقریباً یکسان است. علل شایع در این گروه شامل موارد زیر است:

• بیماری‌های زمینه‌ای: فشار خون بالا، دیابت و مشکلات قلبی‌عروقی.
• مصرف داروها: داروهای ضدانعقاد خون مانند آسپرین و برخی داروهای قلبی عروقی که با اختلال عملکرد پلاکت‌ها، احتمال خونریزی را افزایش می‌دهند. داروهای مسکن و ضدالتهاب مانند بروفن، ژلوفن و کورتون نیز از عوامل افزایش‌دهنده خطر خونریزی هستند.
• عوامل فیزیکی: تروما، خشکی هوا، دستکاری بیش از حد بینی و انحراف تیغه میانی (Septal Deviation).
• اختلالات انعقادی: بیماران هموفیلی و همچنین بیماران کلیوی و کبدی که در عملکرد پلاکت‌ها یا تولید فاکتورهای انعقادی خون اختلال دارند.

تومورهای بینی و سینوس: یک عامل مهم اما نادر

یکی دیگر از علل خونریزی بینی، وجود تومورهای بینی و سینوس است. اگرچه این عامل در مقایسه با سایر موارد ذکر شده، نادر و کم‌شیوع‌تر است، اما اهمیت ویژه‌ای دارد. خونریزی بینی معمولاً نشانه اولیه وجود این تومورهاست که در هر دو جنس زن و مرد دیده می‌شود.

آنژیو فیبروما در نوجوانان پسر

در مقایسه با بزرگسالان، وجود تومورهای بینی و سینوس یکی از علل نسبتاً شایع خونریزی بینی در اطفال و به‌ویژه نوجوانان پسر به شمار می‌رود. در این میان، یک نوع تومور بینی به نام آنژیو فیبروما، منحصراً نوجوانان پسر را درگیر می‌کند. پسران نوجوان با سابقه خونریزی مکرر و یک‌طرفه بینی باید از نظر تشخیص تومور آنژیو فیبروما تحت نظر قرار گیرند.

خونریزی بینی یک‌طرفه، توجه پزشک را بیشتر به وجود یک پاتولوژی مهم‌تر از جمله تومورهای بینی و سینوس جلب می‌کند. برای تشخیص این تومورها، از روش‌های اندوسکوپی، سی‌تی‌اسکن و ام‌آر‌آی استفاده می‌شود.

اقدامات اولیه و درمان خونریزی بینی

اقدامات در منزل

هنگام بروز خونریزی بینی، اقدامات اولیه زیر می‌تواند به کنترل آن کمک کند:

1. فرد روی صندلی بنشیند و سر خود را به سمت جلو خم کند. به‌هیچ‌وجه نباید سر به عقب خم شود، زیرا خطر آسپیراسیون (ورود خون به نای) به‌ویژه در کودکان و سالمندان بالاست.
2. با استفاده از دستمال یا ظرفی مناسب، اجازه دهید خون به سمت جلو خارج شود.
3. با دو انگشت، دیواره‌های بینی را به مدت ۱۰ دقیقه با فشار متوسط رو به زیاد نگه دارید.
4. همزمان از کیسه یخ بر روی بینی، گونه‌ها و پیشانی برای کاهش جریان خون استفاده کنید.

درمان تخصصی و پیگیری پزشکی

پس از کنترل اولیه در منزل، بیمار باید توسط پزشک متخصص گوش‌وحلق‌و‌بینی معاینه شود تا منشأ خونریزی شناسایی گردد. در کلینیک یا اورژانس، از ابزارهای پیشرفته‌تری مانند آندوسکوپ برای مشاهده دقیق محل خونریزی استفاده می‌شود. اگر رگ خونریزی‌دهنده قابل مشاهده باشد، می‌توان با کوتر نیترات نقره یا دستگاه الکتروکوتر بای پولار تحت بی‌حسی موضعی، آن را سوزاند.

در مواردی که محل خونریزی مشخص نباشد، از تامپون قدامی استفاده می‌شود و بیمار باید طی سه تا چهار روز بعد، برای خارج‌سازی تامپون و انجام بررسی‌های تکمیلی مانند سی‌تی‌اسکن به پزشک مراجعه کند. کشیدن تامپون باید توسط پزشک انجام شود.

درمان ریشه‌ای و پیشگیری از عود

دکتر نوروزی تأکید می‌کند که کنترل موقت خونریزی بینی کافی نیست. برای درمان قطعی این عارضه، باید اختلالات انعقادی، داروهای مصرفی و بیماری‌های زمینه‌ای نظیر مشکلات کبدی، کلیوی یا قلبی بررسی و در صورت لزوم اصلاح شوند. در صورتی که بیمار داروهای رقیق‌کننده خون مصرف می‌کند، باید با نظر پزشک متخصص قلب و عروق، داخلی یا نورولوژیست، مصرف این داروها موقتاً قطع یا دوز آن‌ها کاهش یابد. مشاوره‌های لازم پزشکی در بیمارستان‌ها برای این منظور انجام می‌شود.

در موارد شدید خونریزی بینی که منجر به افت فشار خون یا هموگلوبین می‌شود، تزریق خون یا پلاکت بسیار ضروری است. عدم اصلاح علل زمینه‌ای، احتمال تکرار خونریزی را افزایش می‌دهد و در برخی موارد حتی با انجام تمام اقدامات درمانی، کنترل خونریزی ممکن نخواهد بود.