راهکارهای احیای دریاچه ارومیه: از بازگشایی آبراه‌ها تا مدیریت یکپارچه

دریاچه ارومیه، این زیست‌بوم آبی حیاتی و دومین دریاچه شور جهان، که در کنوانسیون رامسر به عنوان ذخیره‌گاه زیست‌کره ثبت شده و نقشی کلیدی در تنظیم آب‌وهوای منطقه ایفا می‌کند، این روزها با بحران خشکی دست و پنجه نرم می‌کند. این بحران نه تنها پیامدهای اقلیمی گسترده‌ای دارد، بلکه به مهاجرت ساکنان، از بین رفتن صدها فرصت شغلی و بروز مخاطرات زیست‌محیطی متعدد منجر شده است.

در همین راستا، محمود رضازاد، رئیس دانشگاه ارومیه، در نشست شورای راهبری ستاد احیای دریاچه ارومیه که در تاریخ ۱۳ اردیبهشت ماه با حضور مدیرانی از آذربایجان شرقی در سالن آرتمیای دانشگاه ارومیه برگزار شد، به بررسی ابعاد این بحران و راهکارهای پیش رو پرداخت.

عوامل بحران و پیامدهای آن

رضازاد با تأکید بر نقش عوامل انسانی در کنار عوامل طبیعی در تشدید این بحران، خاطرنشان کرد که دریاچه ارومیه با وجود ظرفیت بالای خود در جذب گردشگر و ایجاد اشتغال، متأسفانه به یکی از بزرگ‌ترین معضلات زیست‌محیطی کشور تبدیل شده است.

«دریاچه ارومیه علاوه بر تأثیرات اقلیمی، ظرفیت بالایی در جذب گردشگر و ایجاد صدها فرصت شغلی دارد، اما متأسفانه با روند کاهش آب این دریاچه، یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های طبیعی کشور به یکی از بزرگ‌ترین معضلات زیست‌محیطی تبدیل شده که پیامدهایی همچون مهاجرت ساکنان، از بین رفتن اشتغال و بروز مخاطرات متعدد را به دنبال داشته است.»

راهکارهای عملیاتی برای احیا

رئیس دانشگاه ارومیه به راهکارهای متعددی برای احیای این گنجینه طبیعی اشاره کرد که اجرای آن‌ها نیازمند مدیریت یکپارچه و همکاری همه‌جانبه است. از جمله پروژه‌های مؤثر در این زمینه که اجرای آن‌ها در سال جاری نیز ادامه خواهد داشت، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بازگشایی مسیر آبراه‌ها
• احیای تالاب‌ها

استراتژی‌های بلندمدت و جامع

رضازاد همچنین راهکارهای جامع‌تری را برای عبور از بحران دریاچه ارومیه مطرح کرد که شامل ابعاد مختلف مدیریتی، اجتماعی و فنی می‌شود:

• مدیریت یکپارچه منابع آب: در حوضه دریاچه ارومیه.
• تقویت حکمرانی آب و خاک: برای تضمین پایداری منابع.
• توجه به مسائل اجتماعی و فرهنگی: ساکنان منطقه برای مشارکت فعال.
• افزایش حساسیت عمومی: نسبت به وضعیت دریاچه و اهمیت آن.
• ارتقای بهره‌وری آب: در بخش‌های مختلف به ویژه کشاورزی.
• توسعه کشت گیاهان کم‌آب‌بر: برای کاهش مصرف آب.
• استفاده از آب‌های نامتعارف: به عنوان منابع جایگزین.
• توسعه بوم‌گردی سازگار با محیط زیست: برای ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار.
• جلوگیری از صادرات آب به‌صورت مجازی: از طریق محصولات پرآب‌بر.
• انعقاد قرارداد با دانشگاهیان: برای حضور مؤثر در ستاد احیای دریاچه.
• پیگیری جدی تسهیلات: برای اجرای پروژه‌های احیا.

این راهکارها نشان‌دهنده یک رویکرد چندوجهی برای مقابله با بحران دریاچه ارومیه است که نیازمند همکاری مستمر بین نهادهای دولتی، دانشگاهیان و مردم منطقه است.